Trời đày cơn lũ

Lở núi ở thủy điện Rào Trăng 3

Nhìn lại mười mấy ngày qua, các cơn bão chà đi xát lại suốt dải miền Trung gầy guộc. Chưa khi nào miền Trung khốn khổ như năm nay.

Miền Trung dồn dập oằn gánh thiên tai

Từ ngày 4 đến 31/10, miền Trung trải qua ba đợt lũ, bốn cơn bão, hàng loạt vụ sạt lở đất làm 159 người chết, 71 người mất tích.

Tìm người mất tích ở nơi sạt lở

Ngày 4/10, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Quảng Ngãi mưa to do không khí lạnh và gió đông trên cao. Sau nhiều tháng khô hạn, đất đai nứt nẻ, mưa mang lại niềm vui cho người dân miền Trung. Nhưng họ không ngờ đó lại là khởi đầu cho chuỗi ngày thiên tai liên tiếp.

Ngày 5/10, dải hội tụ nhiệt đới nối từ vịnh Bengal tới vùng biển Philippines, vắt qua Trung Bộ bắt đầu hình thành, tồn tại nhiều xoáy thấp, một trong số đó phát triển thành bão Linfa (bão số 6), đổ bộ Quảng Nam – Quảng Ngãi ngày 11/10. Bão chỉ cấp 7-8, nhưng gây mưa rất to từ Hà Tĩnh đến Quảng Nam.

Lũ sông lên nhanh, đỉnh lũ trên sông Hiếu ở Đông Hà (Quảng Trị) ngày 8/10 đã vượt lũ lịch sử năm 1983 là 0,11 m; đỉnh lũ trên sông Bồ tại Phú Ốc (Thừa Thiên Huế) ngày 9/10 vượt đỉnh lũ năm 1999 là 0,06 m. Hơn 130.000 nhà dân, chủ yếu ở Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế bị ngập từ 0,3 đến 3 m.

Dòng nước từ đất liền ào ào đổ ra biển, đẩy những con tàu ở cửa sông trôi ra xa mắc cạn, hoặc bị chìm. Ngày 7-8/10, Quảng Trị ghi nhận 6 tàu thuyền gặp nạn, trong đó tàu Vietship 01 gồm 12 thuyền viên mắc cạn ở cảng Cửa Việt, huyện Gio Linh, cách bờ biển khoảng 400 m.

Sau ba ngày đưa ra nhiều cách đến gần nhưng bất thành do sóng to, đến 11/10 trực thăng và đặc công thủy đưa 7 thuyền viên, một ngư dân bị kẹt khi ra cứu nạn vào bờ, 4 người tự bơi vào bờ trước đó, một người tử vong. Tuy sự việc ngay gần bờ, song việc cứu nạn chậm, do khu vực này luồng cạn, trong khi nước lũ chảy xiết khó lường, phương tiện hiện đại không thể tiếp cận mà chỉ có thể dựa vào tàu cá của ngư dân giàu kinh nghiệm.

Ngày 11/10, Biển Đông xuất hiện áp thấp nhiệt đới mới, do phát triển từ xoáy thấp trên dải hội tụ, sau đó mạnh lên thành bão Nangka (bão số 7). Hướng lên phía Bắc, tương tác với khối không khí lạnh khô, bão suy yếu thành áp thấp nhiệt đới, đi vào các tỉnh từ Thái Bình tới Thanh Hóa ngày 14/10. Hoàn lưu trước bão kết hợp với không khí lạnh tiếp tục gây mưa rất to cho miền Trung, lũ các sông ở Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế dâng cao.

Quan tài của cụ bà Nguyễn Thị Linh (mẹ chồng chị Trang) được các con treo lên sát trần nhà để tránh lũ

Lúc 0h ngày 12/10, trong lúc công nhân thủy điện Rào Trăng 3, xã Phong Xuân, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, đang ngủ thì nửa ngọn núi cao hơn 120 m đổ sập xuống, san phẳng nhà điều hành. 17 công nhân bị vùi lấp, 40 người khác chia thành nhiều tốp vượt hơn 10 km đường rừng với vô số đoạn sạt lở sang Rào Trăng 4 lánh nạn. Vài ngày sau, họ được cứu bằng đường thủy và đường bộ.

0h ngày 13/10, sau tiếng nổ lớn, đất đá từ trên núi ầm ầm đổ xuống, vùi lấp Trạm Kiểm lâm 67, 13 người mất tích.

Tất cả 13 thi thể ở Trạm kiểm lâm 67 được tìm thấy chiều 15/10, riêng 17 công nhân ở Rào Trăng 3 vẫn chưa thể tìm do trời mưa liên tục, đường 71 dẫn vào có hàng chục chỗ sạt lở. Đến nay, mới chỉ tìm thấy 5 thi thể.

Ngày 18/10, quân nhân Đoàn Kinh tế quốc phòng 337 ở xã Hướng Phùng (Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị) gặp nạn. Lúc 1h, ngọn núi đổ xuống các gian nhà nơi 27 quân nhân đang nằm ngủ. 5 người được cứu ra ngoài, 22 người bị vùi lấp.

Mái tôn bay, cầu sập khi bão Molave đổ bộ

Đến 14h30 ngày 19/10, tất cả thi thể được tìm thấy. Chờ nhận thi thể con trai Lê Thế Linh, bà Lương Thị Lý đứng không vững. Bà không thể ngờ thời bình mà con trai phải nằm xuống.

Miền núi đối diện sạt lở đất, vùng đô thị, ven biển miền Trung lại trải qua đợt mưa lũ mới, xô đổ nhiều kỷ lục. Đỉnh lũ trên sông Hiếu tại Đông Hà (Quảng Trị) lúc 3h ngày 18/10 lên 5,36 m, vượt lũ lịch sử năm 1983 tới 0,78 m; đỉnh lũ trên sông Thạch Hãn lúc 2h ngày 18/10 là 7,4 m, vượt đỉnh lũ lịch sử năm 1999 là 0,11 m. Mực nước trên sông Kiến Giang tại huyện Lệ Thủy (Quảng Bình) lúc 6h ngày 19/10 là 4,88 m, vượt 0,97 m so với đỉnh lũ lịch sử năm 1999.

Nước vừa rút trong đợt lũ trước thì từ ngày 18 đến 20/10, hơn 177.000 nhà dân ở Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị lại bị ngập 1-4 m. Nhiều cụ già ở Hà Tĩnh nói 40 năm qua mới chứng kiến cơn lũ lịch sử tàn phá khủng khiếp đến vậy, nhiều nhà dân xói lở, chơ vơ như ốc đảo sau khi lũ rút, hàng nghìn trâu bò, lợn gà trôi theo dòng nước.

Tại Quảng Bình, hai cơn lũ dồn dập trong hai tuần khiến nhiều người kiệt sức. Dòng nước cuồn cuộn từ sông Kiến Giang, huyện Lệ Thủy, gây ngập nhà giữa lúc gia đình đang tổ chức tang lễ cho mẹ chồng, chị Lê Thị Trang, 28 tuổi, trú đội 4, thôn Đại Phong cùng anh em họ hàng buộc phải treo quan tài lên trần nhà trong nhiều ngày, chờ lũ rút để chôn cất.

Trong lúc mưa chưa ngớt thì tối 20/10, bão Saudel (bão số 8) hình thành vào Biển Đông và tan trên vùng biển từ Hà Tĩnh đến Quảng Trị vào ngày 25/10 do tác động của không khí lạnh khô, nhiệt độ nước biển thấp. Cũng ngày 25/10, bão Molave (bão số 9) tăng lên cấp 10, từ Philippines đi vào Biển Đông, nhắm thẳng vào miền Trung. Chưa dọn lũ xong, người dân lại phải chuẩn bị chống bão.

Ông Phan Ngọc Qúy bức bối trình bày sự việc

Bão Molave (bão số 9) khi vào Biển Đông hôm 27/10 được dự báo là «cơn cuồng phong» với cấp gió 195 km/h (cấp 17), mạnh nhất trong 20 năm qua ở vùng biển miền Trung. Bão di chuyển rất nhanh, cường độ mạnh và ảnh hưởng trên phạm vi rộng.

Sáng 28/10, bão Molave đổ bộ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, khiến sóng biển dâng cao 5 m. Gió giật cấp 14-15 khiến hơn 56.000 ngôi nhà tốc mái, 400 xã phường, thị trấn thuộc 10 tỉnh miền Trung, Tây Nguyên mất điện. 7 tiếng quần thảo trên đất liền, bão suy yếu thành áp thấp nhiệt đới gây mưa rất to cho Quảng Nam, Quảng Ngãi.

Mưa lớn nhiều ngày, các ngọn núi ở xã Trà Leng, Trà Vân (huyện Nam Trà My) và Phước Lộc (huyện Phước Sơn, Quảng Nam) sạt lở, lũ quét san phẳng nhiều khu dân cư. Tại xã Trà Leng, 33 người sống sót, 8 thi thể được tìm thấy, còn 12 người mất tích. Tại xã Trà Vân, sạt lở khiến 8 người chết, tất cả thi thể đã tìm thấy. Ở xã Phước lộc, đất đá vùi lấp 11 người, còn 6 nạn nhân mất tích, hiện trường chưa thể tiếp cận do các ngả đường ra vào bị sạt lở.

Thoát nạn sau khi bị đất, đá, nước, cây gỗ từ trên núi đổ về và đẩy đi 30 m, ông Nguyễn Thành Sơn đau đớn khi nhìn thấy thi thể vợ được tìm thấy dưới vài mét bùn lẫn đất cây ở thôn 1 xã Trà Leng. Ông không thể tưởng tượng nổi khi trong phúc chốc hàng chục gia đình bỗng mất người thân, nhà cửa tan hoang, phải làm lại từ con số không.

Đến tối 28/10, Nghệ An và Hà Tĩnh mưa to do không khí lạnh kết hợp với nhiễu động gió đông trên cao. Nước từ thượng nguồn đổ về dồn dập khiến nhiều vùng bị cô lập, nhà ngập sâu từ 0,5 đến hơn 2 m. Hơn 4.000 gia đình ở hai tỉnh này được di dời ra khỏi khu vực ngập lụt và sạt lở đất. Trong đêm, nhiều người dân bị ngập nhà lên mạng kêu cứu. May mắn đợt lũ thứ ba ở miền Trung rút nhanh, đến chiều 1/11 đã xuống báo động một.

Ba đợt lũ vào các ngày 6-13/10, 18-20/10 và 28-30/10 cùng hàng loạt vụ sạt lở đất đã cướp đi 159 sinh mạng, 71 người khác đang mất tích. Riêng đợt mưa sau bão Molave đã làm 29 người chết, 51 người mất tích, chủ yếu do sạt lở đất, tàu chìm ở Quảng Nam, Bình Định.

Người dân các tỉnh từ Hà Tĩnh trở vào đến Quảng Ngãi đang gượng dậy sau bão lũ, lại chuẩn bị đối phó với bão Goni. Rồi còn bão tới nữa. Mùa bão kinh hoàng năm nay vẫn chưa qua. Lũ lụt khốc liệt có nhiều nguyên nhân. Trong đó phải kể đế nạn phá rừng vũ bão và xây dựng thủy điện nhỏ khiến rừng trụi lủi, không cách nào giữ nước nổi. Ăn của rừng rưng rưng nước mắt là vậy.

Huyện cấp lúa giống cho dân, xã “ngâm kho” hết hạn nên đem bán cho vịt ăn

Sự việc oái oăm trên xảy ra ở thôn Vân Tiền, xã Quảng Lưu (huyện Quảng Trạch, Quảng Bình) – khiến bà con nông dân hết sức bất bình.

Theo tìm hiểu, tháng 11-2019, huyện Quảng Trạch phân cho xã Quảng Lưu 800kg lúa giống (loại TH1 – năng suất cao) từ nguồn dự trữ quốc gia của Bộ NN-PTNT (Nông Nghiệp-Phát Triển Nông Thôn) cấp cho các địa phương khắc phục thiên tai, phát cho nông dân gieo trồng thí điểm vụ mùa Đông – Xuân 2019-2020.

Khi nhận lúa về, xã Quảng Lưu có cấp cho thôn Vân Tiền 150kg để 1 số gia đình nhận về gieo trồng vụ Đông – Xuân. Số còn lại được cất vào kho chứa thóc của xã.

Số lúa giống HT1 hết hạn nằm trong kho chứa thóc của xã Quảng Lưu
trước khi đem bán cho chủ chăn nuôi vịt

Ông Phan Ngọc Quý – Trưởng xóm 2, thôn Vân Tiền – cho biết sau 1 tháng không thấy lúa giống chia về cho bà con trong thôn như những đợt cấp trước khiến họ thắc mắc, chờ đợi. Một số cán bộ thôn, trong đó có ông lên gặp trực tiếp lãnh đạo xã thì được trả lời lúa vẫn đang để ở kho nhưng «không thể cấp phát» vì chưa có ý kiến của chủ tịch xã.

Ông Quý cho biết thêm, lúc này, ông Hồ Thăng Long, Chủ tịch xã Quảng Lưu đang điều trị bệnh hiểm nghèo ở Hà Nội nên ông chỉ gặp được Phó chủ tịch xã phụ trách kinh tế – nông nghiệp. Khi đặt câu hỏi về việc cấp phát giống trong kho, người  này trả lời phải đợi cấp trên quyết mới dám cấp phát cho bà con.

Không đợi được lúa giống, hàng chục gia đình xã Quảng Lưu dù rất căng thẳng, nhưng không còn cách nào khác đành ngậm ngùi lấy lúa giống dự trữ trong nhà đem ra gieo cấy cho đúng mùa vụ, dù biết năng suất thấp.

Mới đây, xã Quảng Lưu đã họp 3 thôn Vân Tiền, Tam Đa và Phù Lưu để phát 650kg lúa giống HT1 còn tồn đọng lại trong kho, nhằm mục đích chia cho bà con gieo trồng vụ mùa Hè – Thu. Nhưng oái oăm thay chẳng có thôn nào dám nhận lúa giống về vì họ phát hiện lúa đã hư hỏng do hết hạn từ lâu.

Loài giống này được ghi rõ trên bao bì là giống lúa HT1 – được sản xuất bởi Tập đoàn Giống cây trồng Trung ương (Vinaseed). Ngày sản xuất 24-7-2019 và hạn sử dụng đến ngày 7-3-2020.

“Nếu chủ tịch đang chữa bệnh thì phải có người khác làm thay việc này chứ, cả bộ máy chứ có phải riêng chủ tịch đâu. Lúa giống huyện cấp phát cho bà con nông dân về gieo vụ Đông – Xuân, đợi chuyển qua vụ Hè – Thu mới phát đã hết hạn mất rồi. Thật tiếc cho 8 tạ lúa giống bị hư hỏng, trong khi bà con nông dân đang rất cần” – ông Quý bất bình nói.

Ông Nguyễn Thanh Tùng – Trưởng thôn Vân Tiền – xác nhận sau khi không thôn nào nhận số lúa giống ấy nữa, xã Quảng Lưu tổ chức họp và đã đem bán cho 1 gia đình nuôi vịt vì loại lúa giống này có chứa loại chất bảo quản nên người không thể ăn được.

Ông Phan Văn Tuấn – phó Chủ tịch xã Quảng Lưu – cho biết năm 2019 do hạn hán nên vụ Hè – Thu không có nước để sản xuất. Đến vụ Đông – Xuân (2019-2020) huyện giúp cho địa phương này 3000kg lúa giống nguyên chủng, xã đã cấp phát về cho cả 3 thôn để nông dân gieo cấy.

“Sau đó, anh Long chủ tịch xã có xin thêm huyện 800kg lúa gống HT1 để về bà con sản xuất thử nhưng do anh bị bệnh phải đi Hà Nội chữa trị. Anh em ở xã cũng muốn phát lúa để bà con gieo cấy nhưng chủ tịch xã quyết để lại. Việc này anh em cũng đau đầu lắm nhưng chủ tịch bệnh nên không quyết được” – ông Tuấn nói.

Ông Trần Văn Định – Trưởng Phòng NN-PTNT huyện Quảng Trạch – cho biết lúa giống phân bổ cho xã Quảng Lưu trong vụ mùa Đông – Xuân (2019-2020) có 2 nguồn. Nguồn thứ nhất là 3 tấn giống lúa nguyên chủng của huyện; nguồn còn lại là Bộ NN-PTNT cấp từ nguồn dự trữ quốc gia giúp địa phương khắc phục thiên tai, riêng xã này được cấp 8 tạ lúa giống HT1.

“Cái này xã tổ chức họp để cấp phát về cho thôn, nhưng không có thôn nào nhận vì hết hạn nên xã chuyển qua lúa chăn nuôi và đem bán cho chủ trang trại nuôi vịt, nuôi gà… Việc này là do nguồn giống phân bổ về xã quá muộn, khi thời điểm bà con gieo trồng vụ Đông – Xuân gần như xong. Đến vụ Hè – Thu thì không thôn nào nhận vì hết hạn. Lúc đó thì đem bán chăn nuôi chứ không thể dùng được” – ông Định cho biết.

Nghìn tỷ mà còn… chưa thấm gì, chỉ có 8 tạ lúa, thôi bỏ qua đi… Một ông chủ tịch bệnh rồi cả bộ sậu không giải quyết được gì hết. Không hiểu!

San Hà (tổng hợp)

Tin tức khác...