Tháp Rùa (kỳ 2)

Bài – ảnh: Trần Công Nhung

 

Theo mô tả của các nhà nghiên cứu thì rùa Hồ Gươm có kích thước khá lớn, đầu tương đối nhỏ và rộng, mõm ngắn, tròn, lưng màu vàng lục có những đốm vàng, yếm bụng màu trắng nhạt. Mai rùa mềm chứ không cứng như loài rùa thông thường, tại thời điểm năm 2010, chỉ còn 4 con.

Vào thập niên 1960 có một con rùa chết, xác hiện lưu giữ trong đền Ngọc Sơn.  Con rùa đó nặng 250kg với bề dài 2,1 m và bề rộng 1,8 m. Hồi tháng 4 năm 2011 thành phố Hà Nội chữa trị vết thương trên mai một con rùa, giống cái, nặng 169 kg với chiều dài toàn thân 185 cm; chiều rộng mai 99 cm, chiều dài đuôi 35 cm.

Cũng theo nhà nghiên cứu Hà Ðình Ðức, nguồn gốc rùa Hồ Gươm có thể từ Lam Kinh, Thanh Hóa, quê vua Lê Lợi, đã được vua Lê thả vào Hồ Gươm. Trước đó không có tin gì về loài rùa lớn nào tại Thăng Long. Theo ông Lê Trần Bình, xét nghiệm DNA cho thấy rùa hồ Gươm là giống rùa Quảng Phú – Thanh Hóa.

Tập tính rùa Hồ Gươm chậm chạp, hiền lành, thường sống ở những sông hồ sâu, nước chảy yếu. Khi trời nóng thường hay ngóc cổ lên khỏi mặt nước để thở. Mùa đông thỉnh thoảng lên bờ phơi nắng.

Năm 2015 ông Hà Ðình Ðức nói hiện còn con duy nhất sống ở hồ Gươm. Ba con đã chết.

– Một con chết ngày 2 – 7 – 1967, xác bày trong đền Ngọc Sơn.

– Một con, xác được lưu trong chùa Hưng Ký (Hoàng Mai, Hà Nội), nay đã chuyển về Bảo tàng Hà Nội.

– Một con bị giết thịt năm 1962-1963, khi bò lên vườn hoa Chí Linh (vườn hoa tượng đài Lý Thái Tổ) sau một cơn mưa lớn.

Tuy nhiên, một số báo chí gần đây đưa tin là có thể còn hơn 1 con loại rùa Hồ Gươm hiện đang sống. Nhưng điều chắc chắn là lượng rùa Hồ Gươm còn rất ít, là động vật quý hiếm có thể bị tuyệt chủng, cần được bảo vệ.

Nói đến Tháp Rùa, không thể bỏ qua huyền thoại “ Hoàn Kiếm”, câu chuyện Vua Lê Lợi trả gươm cho Rùa: Gươm thần Thuận Thiên.

Sách Lam Sơn thực lục của Nguyễn Trãi chép:

“Khi ấy Nhà-vua cùng người ở trại Mục-sơn là Lê Thận cùng làm bạn keo sơn. Thận thường làm nghề quăng chài. Ở xứ vực Ma-viện, đêm thấy đáy nước sáng như bó đuốc soi. Quăng chài suốt đêm, cá chẳng được gì cả. Chỉ được một mảnh sắt dài hơn một thước, đem về để vào chỗ tối. Một hôm Thận cúng giỗ (ngày chết của cha mẹ) nhà vua tới chơi nhà. Thấy chỗ tối có ánh sáng, nhận ra mảnh sắt, nhà vua bèn hỏi:

– Sắt nào đây?

Thận nói:

– Ðêm trước quăng chài bắt được.

Nhà vua nhân xin lấy. Thận liền cho ngay. Nhà vua đem về đánh sạch rỉ, mài cho sáng, thấy nó có chữ “Thuận Thiên”, cùng chữ “Lợi”.

Lại một hôm, nhà vua ra ngoài cửa, thấy một cái chuôi gươm đã mài-dũa thành hình, nhà vua lạy trời khấn rằng:

– Nếu quả là gươm trời cho, thì xin chuôi và lưỡi liền nhau!

Bèn lấy mảnh sắt lắp vào trong chuôi, bèn thành ra chuôi gươm.

Tới hôm sau, lúc đêm, trời gió mưa, sớm ngày mai, hoàng hậu ra trông vườn cải, bỗng thấy bốn vết chân của người lớn, rất rộng, rất to. Hoàng hậu cả kinh, vào gọi nhà vua ra vườn, được quả ấn báu, lại có chữ Thuận Thiên (sau lấy chữ này làm niên hiệu) cùng chữ Lợi. Nhà vua thầm biết ấy là của trời cho, lòng lấy làm mừng, giấu giếm không nói ra.

Truyền thuyết kể tiếp rằng, sau Lê Lợi dùng thanh gươm báu đó làm gươm chiến đấu, xông pha chém địch nhiều trận, cuối cùng đuổi được quân Minh lên làm vua

Ðầu năm 1428, Lê Thái Tổ cùng quần thần bơi thuyền ra hồ Thủy Quân. Ra giữa hồ, có Rùa Vàng nổi lên mặt nước, chắn trước thuyền của vua gọi to:

– Hãy trả gươm thần cho ta!

Lê Thái Tổ rút gươm trả, rùa vàng ngậm lấy gươm lặn xuống nước đi mất. Từ đó hồ Thủy Quân được đặt tên là hồ Hoàn Kiếm.

Có thuyết nói khác về truyện trả gươm. Ðại ý khi thuyền của vua ra giữa hồ thì rùa vàng chắn trước. Vua Lê rút gươm chỉ vào Rùa Vàng, Rùa Vàng liền đớp lấy gươm của vua mà bơi đi. Vua Lê sai tát cạn hồ Thủy Quân để tìm lại gươm báu nhưng không thấy rùa đâu”.

Người Việt Nam vẫn thường gọi rùa khổng lồ ở Hồ Gươm là “Cụ” với hàm ý tôn kính, và đây cũng là biểu tượng gắn liền với truyền thuyết Gươm thần và lịch sử giữ nước, là phần tâm linh đáng trân trọng (*). Về phương diện này thì người Tàu phức tạp hơn người Việt rất nhiều. Trong truyền thống văn hóa Tàu, rùa được coi là hình ảnh tượng trưng cho trí tuệ và sự thông minh. Có người bảo, cái mai rùa gánh vác cả một đời trí tuệ.

Hễ nói đến rùa là người ta nghĩ ngay đến sự chậm rãi, ung dung tự tại. Trong mơ, nó còn tượng trưng bạn hay một người nào đó tự tạo ra “giáp sắt” nhằm đề phòng bị xâm phạm. Một số người rất cưng yêu rùa, cho nên nó còn có nghĩa là sẽ nhận được sự giúp đỡ. Ngoài ra, rùa còn tượng trưng cho trường thọ. Rùa là một trong Tứ Linh, được tạc tượng đặt trong chùa – đền – miếu mạo.

Ngày nay nhờ khoa học người ta đã giải thích nguyên nhân sinh ra quái thai dị dạng, không chỉ ở loài vật mà kể cả con người. Do đó khi CSVN đi kiện hãng chế tạo Dioxin để đòi bồi thường 2 tỉ đô do chất khai quang mà CSVN gọi là “chất độc màu da cam” đã thất bại khi bị những lời khai của nhân chứng bên bị cáo chứng minh quái thai là do môi sinh và đời sống tinh thần. Nguyên đơn chấp nhận thua và hạ 2 tỉ xuống 200 nghìn, tòa vẫn phán quyết “o cent”. Tội nghiệp cho ba bà bác sĩ tiến sĩ thạc sĩ của nguyên đơn mang tiếng “làm chứng gian” vì đã nói không đúng màu sắc và nói sai cách sử dụng dioxin (BS Dương Quỳnh Hoa). Không rõ trong vụ này ba nhân vật “đỉnh cao” ngốn bao nhiêu tiền của dân.

Qua các công trình nghiên cứu của khoa học, chúng ta thấy những điều đặc biệt của rùa Hồ Gươm chẳng có gì lạ. Cái lạ là người Việt ưa lợi dụng cơ hội để hô hoán câu khách hay đánh lạc hướng dư luận theo ý đồ nào đó mà thôi.

Thực tế ngày nay, Tháp Rùa – Hồ Gươm vẫn được ca ngợi như báu vật trân quí của “Nghìn Năm Thăng Long”, là niềm tự hào đích thực của Hà Nội của Việt Nam chứ không phải “giai điệu tự hào” vớ vẩn.

Trước khi được sang Hoa Kỳ định cư (1993), tôi đánh liều đi Hà Nội, vì cứ nghĩ ra đi là vĩnh viễn không về. Tôi thật sự hòa mình vào bầu không khí của Hà Nội đã ăn sâu trong tâm trí tôi những ngày còn thơ dại, những ngày chỉ được theo chân các nhà văn (TLVÐ) qua trí tưởng tượng để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của những Hồ Gươm, đường Cổ Ngư (Thanh Niên ngày nay, một cái tên vô duyên, vô nghĩa nhất trên đời), đê Yên Phụ, chợ Ðồng Xuân, làng Ngọc Hà… tuyệt vời cho tuổi trẻ ngày ấy. Nay được đứng bên hồ Gươm cho dù dưới chân toàn phân và rác, tôi cũng chẳng trách cứ gì cảnh vật, đấy là do chủ nhà không biết của đấy thôi.

 

Trần Công Nhung

_____________

(*) Có người cho rằng “nhà nước ta” làm to chuyện rùa để đánh lạc hướng dư luận, trong lúc có những vấn đề lớn của đất nước cần quan tâm. Hơn nữa, chủ trương chung dễ thấy là vấn đề mê tín càng ngày càng được mở rộng nên rùa cũng được phong “Cụ rùa”.

 

Tin tức khác...