Thái Lan sau ngày vua Bhumibol băng hà: Nhiếp chính vương – ông là ai?

Lý Anh

 

Ngày 13/10/2016, vua Thái Lan Bhumibol Adulyadej băng hà, hưởng thọ 88 tuổi. Theo hiến pháp Thái Lan, thái tử Maha Vajiralongkorn là người kế vị, nhưng ông xin hoãn đăng cơ một năm để cùng dân chúng Thái Lan để tang vua cha, thay vào đó ông Prem Tinsulanonda, chủ tịch Hội đồng Cơ mật Thái Lan (The Privy Council of Thailand), đảm nhiệm vai trò nhiếp chính vương, thái tử chỉ trông coi một phần công việc trong hoàng gia.

 

Tôn kính quốc vương

Bhumibol Adulyadej là vị vua thứ 9 trong lịch sử 234 năm của vương triều Chakri. Ngài được yêu mến nhờ khôi phục lại định chế hoàng gia cũng như tạo ra ảnh hưởng nhất định đến các phe phái chính trị ở Thái Lan. Đối với dân chúng Thái Lan, uy tín của vua Bhumibol rất cao, họ gọi ông là “Quốc Phụ” (Người Cha của đất nước). Ngày 05/12 là ngày sinh của Quốc vương Bhumibol, cũng là ngày quốc khánh Thái Lan (từ năm 1938, quốc khánh Thái Lan là ngày 24/06, đến năm 1960, lấy ngày sinh của Quốc vương Bhumibol (05/12) làm ngày quốc khánh), đồng thời là “Ngày kính Cha” (Father’s Day) ở Thái Lan.

Vua Bhumibol đăng cơ tháng 06/1946 đến tháng 10/2016, tính ra đã ngồi trên ngai vàng hơn 70 năm. Ngài là một trong những nhà vua trị vì lâu nhất thế giới, cũng là vị quốc vương ngồi trên ngai vàng lâu nhất trong lịch sử Thái Lan. Theo hiến pháp Thái Lan, từ sau cuộc đảo chính ngày 24/06/1932, Thái Lan chính thức thực hiện chế độ quân chủ lập hiến. Vua Bhumibol là người đứng đầu đất nước, là biểu tượng của quốc gia nhưng không can thiệp chính trị. Vua Bhumibol để lại cho mọi người ấn tượng không liên quan đến chính trị. Tuy nhiên, ảnh hưởng của ngài đối với chính trường Thái Lan rất lớn.

Theo nhận định của Jeffrey Halley, trợ lý của phó chủ tịch Saxo Capital Markets ở Tân Gia Ba, vua Bhumibol được tất cả các bên, các phe phái chính trị ở Thái Lan tôn sùng. Ông có khả năng thống nhất mọi người, từng làm trung gian phân xử mọi tranh chấp giữa các đảng phái trên chính trường.

Sau khi vua Bhumibol băng hà, các trang mạng xã hội Thái Lan tràn ngập những dòng tiếc thương dành cho vị vua trị vì lâu nhất thế giới này.

 

Chủ động xin hoãn đăng cơ

Sau khi vua Bhumibol Adulyadej băng hà, thủ tướng đương nhiệm Prayut Chan-ocha tuyên bố, theo hiến pháp Thái Lan, thái tử Maha Vajiralongkorn là người kế vị. Tuy nhiên, hiện nay cả nước đang trong thời kỳ quốc tang 1 năm, nên thái tử yêu cầu cho ông hoãn đăng cơ để tang vua cha. Thủ tướng Prayut Chan-ocha cho biết, tối 15/10, thái tử Maha Vajiralongkorn mời ông và chủ tịch Hội đồng Cơ mật Thái Lan Prem Tinsulanonda đề nghị xin hoãn đăng cơ một năm để tang vua cha. Sau khi xong tang lễ, ông sẽ đăng cơ thừa kế ngai vàng vua cha để lại. Trong khi Thái Lan chưa có vua mới, công việc của nhà vua do nhiếp chính vương đảm nhận, đồng thời thông báo cho dân chúng biết, không nên lo lắng chuyện thừa kế ngai vàng.

Trong một cuộc họp báo, ông Peerasat Porjit phó chủ tịch Hội đồng Lập pháp Thái Lan (Thailand’s interim National Legislative Assembly), cho biết, trong khi chưa có vua mới, theo hiến pháp Thái Lan, vai trò nhiếp chính sẽ do chủ tịch Hội đồng Cơ mật đảm nhiệm. Hội đồng Cơ mật là cơ quan cố vấn cấp cao, do nhà vua bổ nhiệm, có quyền lực trong các vấn đề bổ nhiệm của hoàng gia và vấn đề kế vị. Hội đồng này do “lão thần” Prem Tinsulanonda (96 tuổi) đứng đầu.

Ông Patrick Jory, nhà nghiên cứu về Thái Lan tại Đại học Queensland, Úc Đại Lợi, nhận định: “Prem Tinsulanonda là người giữ vai trò quan trọng trên chính trường Thái Lan kể từ thập niên 1980. Ông cũng là cánh tay phải của vua Bhumibol Adulyadej”.

Các thành viên khác của Hội đồng Cơ mật bao gồm cựu Bộ trưởng Thanin Kraivichien và Surayud Chulanot, cựu quyền Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Chalit Pukbhasuk.

Hội đồng Lập pháp Thái Lan được thành lập để thay thế Quốc hội Thái Lan sau khi tướng Prayut Chan-ocha làm đảo chánh lật đổ nữ thủ tướng Thaksin Shinawatra ngày 22/05/2014, giữ chức thủ tướng Thái Lan từ ngày đó đến nay.

 

Nhiếp chính vương – ông là ai?

“Lão thần” Prem Tinsulanonda chào đời ở tỉnh Songkhla năm 1920. Ông bắt đầu cuộc đời binh nghiệp vào năm 1941. Vào thập niên 1950 và 1960, ông được đào tạo quân sự tại Hoa Kỳ. Từ cuối thập niên 1950, khi Thái Lan đặt dưới quyền cai quản của một loạt chính phủ quân sự, ông Tinsulanonda vừa là sĩ quan quân đội vừa là quan chức chính trị. Ông đảm nhận vai trò chính trị đầu tiên vào năm 1959, với tư cách là thành viên của Hội đồng Soạn thảo hiến pháp Thái Lan. Sau đó, ông trở thành thượng nghị sĩ, thứ trưởng bộ Nội vụ Thái Lan vào năm 1977. Ông thăng tiến nhanh chóng trong quân đội, quan trọng hơn cả là sĩ quan hầu cận của hoàng gia vào năm 1968 và năm 1975, thời điểm ông được vua Bhumibol chú ý.

Hoàng gia Thái Lan đã hỗ trợ nhiều cho con đường thăng tiến của ông Tinsulanonda lên vị trí quyền lực nhất trong quân đội vào năm 1978, khi ông vượt qua một số sĩ quan cao cấp nổi tiếng khác ngồi vào ghế tổng tư lệnh quân đội. Hoàng gia cũng từng làm hậu thuẫn giúp cho ông Tinsulanonda ngồi vào ghế thủ tướng năm 1980, lúc bấy giờ Thái Lan do quân đội nắm chính quyền..

Ông giữ chức thủ tướng trong 8 năm, một nhiệm kỳ dài chưa từng có trong lịch sử Thái Lan. Thời gian này, Thái Lan ngày càng ổn định và thịnh vượng. Quan hệ gần gũi giữa ông Tinsulanonda và vua Bhumibol tạo nên sự ổn định này.

Vua Bhumibol đã giúp tướng Tinsulanonda vượt qua hai vụ đảo chính do các phe phái quân đội bất mãn gây ra vào năm 1981 và 1985. Trong thời kỳ tướng Tinsulanonda làm thủ tướng, nền kinh tế Thái Lan bắt đầu tăng trưởng mạnh.

Khi Tinsulanonda rời ghế thủ tướng năm 1988, ông được cử giữ chức chủ tịch Hội đồng Cơ mật hoàng gia Thái Lan, làm cố vấn cho nhà vua từ 1988 đến nay. Ở tuổi 96, ông vẫn thường xuyên cảnh báo về mối đe dọa của nạn tham nhũng đối với xã hội Thái Lan. Sau cuộc đảo chính năm 2014, do Prayut Chan-ocha cầm đầu. “lão thần” Prem Tinsulanonda, viên tướng thuộc bộ phận cận vệ của quốc vương, mất đi một số ảnh hưởng lý do vì Prayut Chan-ocha là viên tướng thuộc bộ phận cận vệ của hoàng hậu Thái Lan. Bởi vậy, dư luận suy đoán, với cương vị nhiếp chính vương, không hiểu ảnh hưởng của “lão thần” Prem Tinsulanonda trước tình hình Thái Lan hiện nay sẽ ra sao?

 

Dư luận

Vua Bhumibol băng hà được nhiều người chú ý đến vì ngài là nhà vua luôn luôn quan tâm đến vận mệnh của người dân Thái Lan. Ngoài ra, hoàng gia Thái Lan là một trong những hoàng gia giàu có nhất thế giới. Sau khi vua Bhumibol băng hà, tài sản hoàng gia có tới 60 tỷ Mỹ kim. Số tiền này được dùng để đầu tư vào địa ốc, tài chánh… Bởi vậy nhiều học giả, các nhà nghiên cứu Đông Nam Á đã bàn tán nhiều về tình hình Thái Lan sau ngày vua Bhumibol băng hà.

Theo học giả Hách Bình, Viện trưởng Viện nghiên cứu Thái Lan thuộc Đại học Bắc Kinh, vua Bhumibol là nhân vật có tầm ảnh hưởng sâu rộng tại Thái Lan, ngài băng hà sẽ ảnh hưởng tới cục diện chính trị Thái Lan do những nguyên nhân sau:

Thứ nhất: Thái Lan mất đi một sức mạnh ổn định trong thời kỳ khủng hoảng. Mặc dù tình hình hiện tại ở quốc gia này khá ổn định nhưng các vấn đề xã hội vẫn chưa được giải quyết triệt để và khó có thể dung hòa trong thời gian ngắn, không loại trừ căng thẳng trở lại và sẽ xảy ra những cuộc biểu tình.

Thứ hai: Được sự ủng hộ của chính phủ do quân đội cầm quyền, thái tử Maha Vajiralongkorn là người thừa kế ngai vàng theo hiến pháp, nhưng dư luận lại lo ngại về tương lai của đất nước do ảnh hưởng về cuộc sống riêng tư của thái tử.

Thứ ba: Những mầm mống bất ổn có thể đang chờ cơ hội. Lực lượng của cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra đang “án binh bất động” nhưng không có nghĩa họ đã từ bỏ mong muốn khôi phục địa vị cũ. Miền bắc và đông bắc Thái Lan vẫn được coi là đại bản doanh của ông Thaksin, lực lượng “quân áo đỏ” vẫn đang hoạt động tích cực tại các địa phương. Trong khi đó, bạo loạn tại miền nam Thái Lan không có dấu hiệu suy giảm và vấn đề này vẫn chưa có phương hướng giải quyết rõ ràng.

Ngoài ra, những năm gần đây, hoạt động khủng bố quốc tế ngày càng gia tăng, điển hình là vụ đánh bom tại ngôi đền Erawan năm 2015. Trong thời đại toàn cầu hóa, bất cứ một quốc gia nào cũng đều có thể trở thành nạn nhân của các vụ tấn công khủng bố…

Theo các nhà phân tích của trung tâm tư vấn Capital Economics, quốc vương Bhumibol là người có vai trò quan trọng đối với việc thống nhất đất nước Thái Lan, nay ngài băng hà, có thể khiến các căng thẳng chính trị trước đây quay trở lại, tăng trưởng kinh tế bị kìm hãm. Đây là điều tồi tệ cho Thái Lan, quốc gia đang trải qua giai đoạn kinh tế khó khăn, tỷ lệ tăng trưởng thấp hơn nhiều so với mức trung bình của các nước trong khu vực.

Các nhà phân tích của văn phòng tư vấn The Economist Intelligence Unit (một tổ chức độc lập thuộc công ty Economist cung cấp những dịch vụ dự đoán và cố vấn qua nghiên cứu và phân tích) lo ngại, trong thời gian để tang vua, các doanh nghiệp Thái Lan sẽ bị đóng cửa trong nhiều ngày, kể cả du lịch. Văn phòng tư vấn này dự báo kinh tế Thái Lan sẽ dừng lại trong một năm, trước mắt, sức mua trong nước sẽ giảm mạnh trong những tuần tới…

Đặc biệt, trong những năm quốc vương Bhumibol còn tại vị, Thái Lan đã xẩy ra nhiều cuộc đảo chính, chính trường luôn luôn trong tình trạng hỗn loạn, nay ngài băng hà, thái tử chưa đăng cơ, chủ tịch Hội đồng Cơ mật là tướng Prem Tinsulanonda được cử ra nhiếp chính. Ông và đương kim thủ tướng Prayut Chan-ocha tuy đều là tướng trong quân đội, nhưng không cùng phe phái, chưa dễ gì đồng thuận. Điều đó chứng tỏ sớm hay muộn chính trường Thái Lan cũng sẽ xảy ra những đợt “giông tố” mới.

 Lý Anh

 

Tin tức khác...