Quốc khánh thứ 150 của Canada và hiệu lực của Hiến chương quyền và quyền tự do!

Chu Nguyễn

Một trong những trang sử vẻ vang của Canada từ thuở khai sinh Canada là sự xuất hiện của đạo luật hiến pháp 1982 (Constitution 1982) tu chính luật hiến pháp 1867 (Constitution Act 1867 có nguồn gốc là British North America Act, 1867).

Điểm đổi mới quan trọng là trong Luật hiến pháp 1982 là có bản tuyên ngôn hay Hiến chương quyền lợi và tự do gọi tắt là Hiến chương (Canadian Charter of Rights and Freedoms) mà các thế hệ công dân Canada trên toàn thể liên bang tự hào và tin tưởng được bảo vệ một cách rõ ràng và chặt chẽ nhất.

Vụ án Omar Khadr mới đây có một bước ngoặt mới, chính phủ liên bang đã chấp nhận xin lỗi và bồi thường cho một công dân Canada, Omar Khadr, cho rằng bị hành hạ ở một nhà tù khét tiếng của Mỹ mà có sự tham dự của giới chức Canada. Phải chăng Omar chỉ là nạn nhân sau cuộc khủng bố phá hoại tháp đôi của Mỹ khi là một thiếu niên 15 tuổi và là nạn nhân bị Canada vi phạm dân quyền?

Omar Khadr là ai?

Omar ra đời ở Toronto năm 1986 nhưng theo gia đình chuyển về Trung Đông vào tuổi lên 10. Thân phụ của cậu bé Omar lúc đó là ông Ahmed Khadr là tay kinh tài cho Bin Laden và con cái vì thế theo cha ủng hộ trùm khủng bố Al-Qaeda.

Luật sư của Omar cho biết Omar bị người cha Ahmed Said Khadr, một thành viên của bọn khủng bố Al-Qaeda, đẩy vào cuộc thánh chiến Jihad chống phương Tây do trùm khủng bố Osama Bin Laden phát động.

Gia đình Khadr từng có thời gian ngắn sống chung với Bin Laden ở Pakistan, khi Omar còn là một chú bé.

Ahmed Khard, người cha gốc Ai Cập của Omar sinh ở Cairo bị giết năm 2003 khi một trực thăng quân sự Pakistan bắn rocket vào ngôi nhà mà ông sống cùng vài chỉ huy Al-Qaeda.

Vào 27 tháng 7, 2002, vào tuổi 15, Omar bị lính Mỹ bắt sống khi quân đội Mỹ lục soát một địa điểm nghi là nơi ẩn náu của phần tử Al-Qaeda ở Afghanistan. Trong cuộc ruồng bắt, súng vang và lựu đạn nổ khiến trung sĩ Christopher Speer tử thương, một lính Mỹ khác bị thương và Omar cũng bị thương nặng.

Sau khi được trị liệu, Omar bị tống giam vào nhà tù khét tiếng khốc liệt của Mỹ ở Bagram, Afghanistan và tiếp đó chuyển về trại Guantanamo tọa lạc ở Guantanamo Bay, Cuba và bị tra tấn dã man để tìm tung tích Bin Laden. Các biện pháp tra tấn ở nhà tù này đều được báo chí thế giới đề cập tới và được mô tả là hết sức vô nhân đạo, hành hạ tù nhân về cả tinh thần lẫn thể xác tới mức khó ai không thú nhận dù có tội hay không.

Cậu bé Omar trong mười năm nếm đủ mùi vị bị hành hạ, đã nhận tội khủng bố và lãnh bản án tù dài hạn. Nhưng rồi dư luận quốc tế lên án hành vi tàn bạo của mật vụ Mỹ trong trại giam Guantanamo nên trại này thả bớt tù nhân ngoại quốc và cho họ hồi hương và chuẩn bị đóng cửa.

Riêng Omar vào 2010 xin trở về Canada để tiếp tục chịu hình phạt do tòa án binh Mỹ ban hành nhưng dưới thời thủ tướng Stephen Harper của đảng Bảo thủ yêu cầu này không được niềm nở đón nhận và cho tới 2012 anh ta mới được thỏa nguyện trở về nơi chôn rau cắt rốn nhờ áp lực của các nhóm ủng hộ nhân quyền và các luật sư của Omar.

Omar vào năm 2015 đã làm đơn xin thượng tố vì bị xử bất công và bị cưỡng ép thú tội và đòi Ottawa bồi thường về oan sai mà anh ta đã nếm trải.

Tại sao lại đòi Canada bồi thường? Vì hai lý do: Canada đã ký vào một Hiệp định của LHQ (UN Conventions) là cấm hành hạ tù nhân và phải tôn trọng quyền lợi của chiến binh ở tuổi thiếu nhi (hay chiến binh nhí) vì họ bị cưỡng bách cầm súng.

Theo hiệp định này các nước đã ký phải coi chiến binh nhí là nạn nhân và cần tìm cách phục hồi tổn thất tinh thần và vật chất của họ và giúp họ hội nhập vào xã hội. Thế mà cơ quan tình báo Canada có bằng chứng Omar bị ép cung trong các cuộc thẩm vấn ở Guantanamo do phía Mỹ thực hiện mà đồng tình, một việc trái với Hiến chương quyền lợi và tự do của Canada.

Omar hiện sống ở Edmonton đã nhờ luật sư đòi Ottawa bồi thường 20 triệu Gia kim cho những tổn hại mà mình đã chịu đựng

Canada và Mỹ đồng lõa tra tấn, ngưc đãi tù nhân trẻ

Đơn kháng án nêu chính phủ Canada vi phạm luật khi không bảo vệ công dân của chính nước mình và đồng lõa với Mỹ trong vụ ngược đãi Khadr. Vì năm 2010, Tòa án tối cao Canada đã tuyên: hồi năm 2003, các quan chức tình báo Canada có được lời khai của Khadr “từ những hoàn cảnh đàn áp” như biệt giam hoặc không cho anh ta ngủ, kìm kẹp thể xác, bỏ đói, tại nhà tù Guantanamo.

Sau đó, các quan chức tình báo Canada chia sẻ “chứng cứ” về Khadr cho các quan chức Mỹ. Tòa tuyên bố những hành động của các quan chức Canada tham gia cuộc điều tra Khadr của Mỹ là vi phạm “những tiêu chuẩn cơ bản nhất của Canada về cách đối xử với nghi can trẻ bị bắt” và với Hiến chương.

Từ đó tòa tuyên hành động của chính phủ Canada vi phạm quyền của Khadr đã được ghi trong Hiến chương Quyền lợi và tự do, và phải giải quyết khiếu nại của nguyên đơn.

Luật sư Dennis Edney của Khadr đã nộp đơn kiện chính phủ Canada ngược đãi và bỏ rơi Khadr trong thời gian anh bị tù, đòi bồi thường tương đương với 20 triệu USD.

Ông Edney cũng đòi chính phủ Ottawa phải chính thức xin lỗi và bồi thường. Ông cho biết Khadr bị ngược đãi dù là ‘chiến binh nhí’ và cơ thể Khadr đầy vết thương tới nay chưa bình phục.

Hồi tháng 3.2017, Khadr phải chịu cuộc giải phẫu để chỉnh sửa vai bị thương nặng vì súng đạn của lính Mỹ. Cuộc giải phẫu kéo dài 19 giờ, tại một bệnh viện ở Edmondon (tỉnh bang Alberta, Canada) nơi anh đang sống.

Luật sư nói với báo The Globe and Mail: “Không có ai lên tiếng về sức khỏe của thân chủ tôi. Ngay cả khi anh ấy trở về Canada, tôi đã nêu tất cả những vấn đề với Thủ tướng lúc đó là ông Stephen Harper, nhưng cơ quan quản lý nhà tù và Thủ tướng đều không muốn nghe những chuyện này”.

Năm 2014, bà quả phụ Speer cùng một người lính Mỹ khác bị mù từ vụ ném lựu đạn ở Afghanistan đã nộp đơn kiện Khadr làm tử thương thân nhân và bị thương, vì sợ Khadr có thể được Ottawa bồi thường có thể lên tới 20 triệu Mỹ kim trong đơn anh ta khiếu nại là bị vi phạm dân quyền.

Năm 2015, một tòa án Mỹ tuyên Khard phải bồi thường 134,2 triệu USD cho hai nguyên đơn. Nhưng hai nguyên đơn thừa nhận họ khó có cơ hội nhận được tiền vì Khadr sống ở Canada.

Sau khi ra khỏi nhà tù ở bang Alberta năm 2015, Khadr đã tuyên bố phản đối cuộc thánh chiến Jihad chống phương Tây mà Bin Laden phát động và anh muốn làm lại cuộc đời, hoàn tất việc học và làm việc ở ngành y tế.

 

Canada chính thức xin lỗi Omar Khadr và thương lượng bồi thường

 

Vào sáng ngày 7-7-2017, Tổng trưởng an ninh công cộng Ralph Goodale và Ngoại trưởng Chrystia Freeland, ở Ottawa, đã đưa ra lời xin lỗi chính thức Omar Khadr đại khái như sau:

“Thay mặt cho chính quyền Canada, chúng tôi xin lỗi ông Khadr về sai lầm nào mà viên chức Canada đã phạm phải trong vụ ông bị tổn hại ở ngoại quốc. Chúng tôi hy vọng những lời xin lỗi này và việc dàn xếp đền bù, sẽ giúp ông nỗ lực bắt đầu một cuộc đời mới mẻ và tràn đầy hy vọng ở Canada.”

Nguồn tin cho biết thêm, để kết thúc việc khiếu nại của Omar, chính quyền Ottawa đã chi ra 10,5 triệu Gia kim để đền bù lại việc giới hữu trách Canada đã vi phạm quyền của nguyên đơn chiếu theo bản Hiến chương mà chính phủ của cựu thủ tướng Stephen Harper đã không giải quyết tận tình.

Việc dàn xếp và bồi thường Omar Khadr đã bị nhiều lời phản dối vì cho rằng Omar chỉ là phần tử khủng bố sao lại được “hậu đãi” hơn cả những chiến binh Canada bị tử thương vì bảo vệ liên bang!

Phe đối lập trong quốc hội cho rằng chính phủ của ông Harper đã cho Omar về Edmonton là nhân đạo lắm rồi, sao thủ tướng Justin Trudeau lại lấy tiền của người đóng thuế cấp dưỡng, làm giàu cho tội phạm khủng bố, một việc sai lầm quá sức tưởng tượng.

Cựu thủ tướng Stephen Harper mới đây nhận định, chính quyền Trudeau đã sai lầm khi lén lút thương lượng (secret deal) với Omar về việc xin lỗi và bồi thường, lại còn đổ trách nhiệm cho chính quyền cũ của ông là hành động tắc trách không giải quyết vấn đề vi phạm Hiến chương.

Tại hội nghị thượng đỉnh G-20, ở Hamburg, Germany, thủ tướng Justin Trudeau đã lên tiếng bênh vực quyết cđịnh của chính phủ về việc xin lỗi và bồi thường Omar Khadr:

“Hiến chương quyền và tự do của Canada bảo vệ tất cả công dân Canada, ngay cả trong những trường hợp rắc rối. Giải quyết này không liên quan tới việc Omar Khadr có xứng đáng được hưởng tiền đền bù và lời xin lỗi hay không mà quan trọng là khi chính quyền vi phạm hiến chương quyền của công dân thì chúng ta không thể làm ngơ không giải quyết.”

Việc dàn xếp xin lỗi và bồi thường cho Omar, một nhân vật có liên quan tới tổ chức khủng bố, có khả năng gây cho nhiều cử tri Canada bất mãn cho dù chính phủ lấy lý do bảo vệ Hiến chương về quyền công dân Canada.

Chu Nguyễn

 

Tin tức khác...