Quanh Nhân vật năm 2019 của Tạp chí TIME

Ở sao cho vừa lòng người, việc chọn lựa Person of the Year của tạp chí TIME năm nào cũng có điều qua tiếng lại.
Hồi năm 2016, khi chọn Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump làm nhân vật của năm, TIME đã bị ồn ào chỉ trích. Đặc biệt là vì tờ tạp chí này đã bị Trump phàn nàn khi năm trước đó, họ đã bỏ qua ông ta để chọn bà Angela Merkel.
Trong hơn 90 năm – tính từ năm 1927, năm có Nhân vật của Năm đầu tiên đến nay, đã từng có nhiều lần việc chọn lựa Person of the Year đã gặp những phản ứng nặng nề.
Thí dụ như năm 1938 với nhà độc tài Quốc xã Adolf Hitler, một trong những nhả lãnh đạo xấu xa và bị thù ghét nhất trong lịch sử thế giới. Hoặc năm 1942, với tên đồ tể Cộng sản Joseph Stalin; năm 1957, với Nikita Khrushev, lại một trùm cộng sản khác. Rồi phải kể đến Richard Nixon, nhân vật nhiều tai tiếng nhất trong số các tổng thống Mỹ (thời chưa có Donald Trump), người sau này phải từ chức vì vụ Watergate, nhưng cũng là vị tổng thống Mỹ đầu tiên phá vỡ tảng băng quan hệ Hoa Kỳ – Trung cộng. TIME chọn Nixon làm Person of the Year hai năm liền – 1970 và 1971.
Sự chỉ trích cũng rất lớn với việc chọn nhà độc tài Iran, Ayatollah Khomeini năm 1979, kẻ đã cầm giữ 52 con tin Mỹ trong tòa đại sứ Hoa kỳ ở Tehran suốt 444 ngày.
Thế nên lời ra tiếng vào khi cô bé Greta Thunberg xuất hiện trên trang bìa của số báo tuần lễ 23 đến 30 tháng 12 năm 2019 không phải là chuyện lạ.
Nhưng tờ TIME công bố việc chọn lựa của họ dựa trên người hoặc điều đã “dù tốt hay xấu, đã có ảnh hưởng lớn nhất với thế giới,.” Và họ là một tổ chức thông tấn tư nhân, hoạt động theo đường lối của họ, chọn lựa theo các tiêu chí mà họ đề ra.

Danh sách chung kết của TIME
Greta Thunberg là một trong bốn cá nhân và một tập thể được TIME chọn vào danh sách chung kết – short list, nhân vật của năm 2019 của tạp chí này. Những ứng viên khác gồm:
Nancy Pelosi: Bà Chủ tịch Hạ viện Hoa kỳ Nancy Pelosi cũng là người được TIME chọn là một trong 6 lãnh đạo đã ảnh hưởng nhiều nhất đến thế giới năm 2019 cùng với Chủ tịch Trung cộng Tập cận Bình, Tổng thống Donald Trump, Thủ tướng Ấn độ Narenda Modi, Thủ tướng Tân tây lan Jacinda Ardern và Tổng thống Pháp Emanuel Macron.
Năm nay 79 tuổi, bà Pelosi là một chính trị gia nhà nghề. Được bầu vào Hạ viện lần đầu tiên năm 1987, bà tái đắc cử 17 lần và hiện là người phụ nữ Hoa kỳ đầu tiên giữ một chức vụ dân cử cao nhất trong lịch sử nước Mỹ. Từ ngày trở thành Chủ tịch Hạ viện, bà Pelosi đã hợp tác nhưng không nhượng bộ tổng thống, sử dụng một cách đầy thành tạo quyền lực của Lập pháp để kiểm soát nhánh Hành pháp bất kham trong khi cũng không ít vất vả với các nghị viên đảng Dân chủ của mình.
Bà là nhân vật trung tâm trong tiến trình luận tội Tổng thống Donald Trump mà các điều khoản để luận tội đã được thông qua, và Hạ viện sẽ bỏ phiếu vào tuần tới.
Donald Trump: Khỏi cần quảng cáo, không ai chối rằng đương kim Tổng thống Hoa kỳ là người có ảnh hưởng lớn đến thế giới trong năm 2019. Năm nay là năm thứ tư liên tục ông Trump lọt vào trong danh sách chung kết. Ông đã được TIME chọn làm Nhân vật của Năm 2016 lúc ông đắc cử, trở thành tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ.
Người Thổi còi: Danh sách ngắn của TIME năm nay có viên chức CIA ẩn danh, người đã làm rung chuyển chính phủ Hoa Kỳ với báo cáo nội dung của một cuộc điện đàm giữa TT Trump và bTT Zenlensky của Ukraine. Bản ghi nhớ dài 9 trang của Người Thổi còi (The Whistleblower) đã đưa ra bằng chứng mà ông ta tin rằng Trump đã sử dụng quyền lực của văn phòng tổng thống Mỹ để buộc Ukraine điều tra Joe Biden, đối thủ chính trị của Trump trong chiến dịch tái tranh cử.
Tiếng còi đã khởi động cuộc điều tra luận tội Tổng thống Hoa Kỳ. Các dân biểu, nghị sĩ Đảng Cộng hòa ở Quốc hội đã kêu gọi công khai danh tính người tố giác.
Cách đây 17 năm, một nhóm người thổi còi cũng đã được TIME chọn làm Nhân vật của Năm. Sherron Watkins của công ty Enron, Cynthia Cooper của công ty WorldCom và Coleen Rowley của FBI đã dũng cảm đưa ra ánh sáng vụ bê bối kế toán lớn tại hai đại công ty Enron và Worldcom và cách làm việc tắc trách của FBI dẫn đến vụ tấn công New York ngày 9 tháng 11, 2001.
Những người Phản đối ở Hồng Kông: Làn sóng biểu tình đã quét qua Đặc khu hành chính của Trung Quốc để phản ứng với dự thảo sửa đổi luật dẫn độ cho phép chính phủ Hồng Kông giải người dân sang Trung hoa đại lục, nơi các công dân chỉ cần lên tiếng cũng có thể bị bắt giữ. Những người chỉ trích dự luật coi đây là một bước lấn tới của Bắc Kinh nhằm kiểm soát Hồng Kông chặt chẽ hơn.
Các cuộc biểu tình đã bắt đầu sôi nổi diễn ra từ tháng 6, khi hơn một triệu người phản đối dự luật trước cơ quan lập pháp của Đặc khu, đám đông bị cảnh sát bắn đạn cao su và hơi cay. Dự luật đã bị đình chỉ vô thời hạn, nhưng các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ đã tiếp diễn trong nhiều tháng, trong đó có một cuộc đình công vận chuyển và cuộc chiếm đóng sân bay Hồng Kông. Người biểu tình cũng đòi hỏi phải trả tự do cho gần 5.000 người đã bị bắt cũng như phải có quyền bầu cử phổ quát cho công dân Hồng Kông.
“Người Phản đối” từng được TIME chọn làm Nhân vật của Năm 2011 để đại diện cho các phong trào phản kháng toàn cầu như Mùa xuân Ả Rập và Phong trào Chiếm đóng (Occupy), bên cạnh các cuộc biểu tình ở Hy Lạp, Nga và các nơi khác.
Và Greta Thunberg, cô bé 16 tuổi đã được chọn.

“Sao các người lại dám”
Hãy trở lại một chút với cô bé Greta Thunber, Nhân vật của Năm 2019 của tạp chí TIME.
Tóm tắt những nhận xét của họ về Greta Thunberg và ảnh hưởng của cô với thế giới năm 2019, tạp chí TIME viết: “Thunberg không phải là một người lãnh đạo của bất cứ đảng phái chính trị hay nhóm vận động nào. Cô cũng không phải người đầu tiên lên tiếng báo động về thảm họa khí hậu, cũng không phải người có đủ trình độ nhất để giải quyết vấn đề đó. Cô bé không phải nhà một khoa học gia, cũng không phải một chính trị gia. Cô không có được các đòn bẩy ảnh hưởng theo kiểu truyền thống: cô không phải là một tỷ phú hay một công chúa, không là một ngôi sao nhạc pop và thậm chí chưa là một người lớn. Cô bé chỉ là một thiếu niên bình thường, người đã thu đủ can đảm để nói thật với quyền lực, đã trở thành biểu tượng của một thế hệ. Qua việc làm rõ ràng một mối nguy hiểm trừu tượng bằng sự phẫn nộ, Thunberg trở thành tiếng nói có sức thúc đẩy mạnh nhất về vấn đề quan trọng nhất mà hành tinh này đang đối mặt.”
“Vì đã gióng lên chuông báo động về mối quan hệ cướp phá của loài người với ngôi nhà duy nhất chúng ta có, vì đã mang đến cho một thế giới bị vỡ vụn một tiếng nói vượt ra khỏi bối cảnh và biên giới, vì đã cho chúng ta thấy sự việc sẽ như thế nào khi một thế hệ mới lãnh đạo, Greta Thunberg là Nhân vật của Năm 2019 của TIME.”
“Chuyện bắt đầu với một loại chuyện mà mọi phụ huynh ở mọi thế hệ ở mọi nơi trên thế giới đã quen thấy: một thiếu niên phẫn nộ và một cuộc nổi loạn bất ngờ. Nó trở thành một trong những điều khó xảy ra nhất và chắc chắn là một trong những người bước nhanh nhất lên vị trí ảnh hưởng toàn cầu trong lịch sử. Trong vòng chưa đầy một năm, một thiếu niên 16 tuổi từ Stockholm đã đi từ một cuộc biểu tình đơn độc trên hè đường bên ngoài Quốc hội của nước cô, đến chỗ dẫn đầu một phong trào thanh thiếu niên trên toàn thế giới; từ một học sinh học chia động từ tiếng Pháp trong lớp đến cuộc gặp với Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc và những cuộc tiếp kiến với các Tổng thống và Đức Giáo hoàng; từ một người biểu tình đơn độc với một khẩu hiệu vẽ tay (Skolstrejk for Klimatet/ Phản đối vì môi trường) đến chỗ thúc đẩy được hàng triệu người trên hơn 150 quốc gia để xuống đường vì hành tinh mà chúng ta chia sẻ.”
“Một sự thay đổi có ý nghĩa hiếm khi xảy ra mà không có lực thổi bùng lên của các cá nhân có ảnh hưởng, và vào năm 2019, cuộc khủng hoảng sinh tồn của trái đất đã tìm thấy một lực như thế ở Greta Thunberg. Thống lãnh các cuộc biểu tình phản đối “Thứ Sáu vì Tương Lai” trên khắp châu Âu; câu nói sấm sét “Sao các ngưởi lại dám thế!” vào thẳng mặt những người lãnh đạo mạnh nhất thế giới trong bài phát biểu lan truyền rộng như virus ở LHQ; dẫn đầu khoảng 7 triệu người xuống đường vì khí hậu trên khắp thế giới vào tháng 9 và hàng chục nghìn người nữa ở Madrid vào đầu tháng 12, Thunberg đã trở thành tiếng nói to nhất về vấn đề lớn nhất đối với hành tinh này và là hình đại diện của sự thay đổi thế hệ rộng lớn hơn trong văn hóa của chúng ta hiện đang diễn ra ở khắp mọi nơi từ các khuôn viên học đường ở Hồng Kông đến hội trường của Quốc hội ở Washington.”

Những chỉ trích đánh vào cá nhân
Ngay sau khi Nhân vật của Năm 2019 được TIME công bố, Tổng thống Hoa kỳ đã lập tức chỉ trích Greta.
Ông Trump có lý do để chỉ trích TIME, và chỉ trích Greta.
Ông là người đã được TIME chọn vào chung kết 5 lần, và “đậu” một lần. Trong khi Greta chỉ mới được đề cử lần đầu.
Ông là người lãnh đạo cường quốc hùng mạnh nhất thế giới, ngày nhậm chức của ông đã có một số lượng người tham dự đông nhất lịch sử (theo chính ông). Ông là người đã ồn ào chẳng những trong mà cả ngoài nước suốt nhiều năm – từ 2016 đến nay và chắc chắn còn thêm ít nhất là một năm nữa. Báo chí Hoa kỳ, và cả thế giới săn đón (và soi mói) từng chữ, từng lời của ông. Trong khi con bé đó nói rất ít, và chỉ mới xuất hiện trên các phương tiện truyền thông quốc tế từ năm ngoái.
Tuy thế, cái cách mà ông chỉ trích Greta không thể hiện cái tư cách “lớn” của ông. Ông không nhắm vào quan điểm, chính kiến của người bị ông chỉ trích mà nhắm vào cá nhân, và tệ hơn nữa, vào tật bệnh của cô bé.
Ông viết trên tài khoản twitter của mình: “Khôi hài. Greta cần phải cố giải quyết vấn đề Kiềm chế sự Nóng giận của cô, rồi đi xem một cuốn phim cũ hay hay với một người bạn! Thoải mái đi nào, Greta, Thoải mái đi nào!”
Với những chữ Kiềm chế sự Nóng giận được viết hoa, ông muốn ám chỉ các chứng bệnh tâm lý của Greta, gồm hội chứng Asperger, hội chứng OCD và chứng câm có lúc.
Nhưng cú tweet của ông đã trở thành cú đập lưng ông, nó nhắc người ta nhớ lại chỉ mới một hai ngày trước đó, hôm thứ Tư 11 tháng 12, ông đã đùng đùng tung ra một hơi hơn 60 cú tweet chỉ trong 3 tiếng đồng hồ buổi sáng, trút cơn thịnh nộ lên vụ đàn hặc và cơ quan FBI.
Đoạn tweet cay cú với Greta cho thấy ông không bỏ qua một dịp để thể hiện tánh đố kỵ, nhỏ mọn của mình, một người luôn tự hào là vĩ đại.
Của đáng tội, không phải chỉ có mình ông Trump.
Một số người chống đối Greta cũng đã tấn công vào cá nhân cô. Ở Rome, có người đã treo hình nộm của Greta của dưới một cây cầu, với tấm biển “Greta là Chúa của bạn”. Tại Alberta, tỉnh bang có kỹ nghệ dầu hỏa quan trọng nhất của Canada, cảnh sát đã phải bảo vệ Greta sau khi cô và người cha bị một số người la hét đuổi theo. Maxime Bernier, thủ lãnh đảng cực hữu People’s Party của Canada nói trên Twitter rằng rõ ràng Thunberg là người “tâm thần bất ổn”, “Đây là đất nước của dầu mỏ.” (Ông Bernier ít ra cũng biết hối, cho rằng Greta chỉ là một con cờ.) Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nói: “Tôi không chia sẻ sự phấn khích của mọi người”. Sau khi Greta lên tiếng về vụ giết người bản địa ở Brazil, Tổng thống Jair Bolsonaro đã gọi cô bằng một từ nặng nề trong tiếng Bồ đào nha, “pirralha” – con nhãi.
Trên mạng xã hội, người ta chỉ trích TIME về quyết định chọn Greta Thunberg trong khi người biểu tình ở Hồng Kông được nhiều phiếu nhất trong cuộc thăm dò Person of the Year reader poll của TIME. Trong số hơn 27 triệu phiếu năm 2019, hơn 30% chọn “the Hongkong protestors.”
Nhỏ mọn hơn nữa, còn có những kiểu tấn công vào cách ăn mặc và thân hình của Greta. Nhận xét bên dưới những posting trên các phương tiện truyền thông xã hội về bài Greta Thunberg, Person of the Year 2019 của TIME, có người viết về những bức ảnh trong bài: “Không lẽ không tìm cho con bé một bộ quần áo cho đàng hoàng hay sao?”
Một người khác viết, “Nữ diễn viên xuất sắc của năm. Greta cần một loại giải thưởng cho tài diễn xuất trước một đám đông lớn…”
Dĩ nhiên trên các phương tiện truyền thông và mạng xã hội tiếng Việt cũng có người chỉ trích Greta và TIME.
Họ lặp lại những chỉ trích (chắc chắn được giới tài phiệt dầu hỏa đưa ra) cho là Greta chỉ biết đọc những “bài phát biểu được soạn sẵn cho đứa trẻ 16 tuổi từ những người lớn khác”, và là một con rối, “của những nước đang trên đường phát triển và những nước thuộc thế giới thứ ba trong những ván cờ chính trị thế giới mà Greta vẫn còn quá trẻ con.”
Ngay cả trước khi được vinh dự của TIME tuần lễ này, chẳng những Greta bị chỉ trích nặng lời, cô – và gia đình, còn nhận được nhiều lời dọa giết. Trong những chuyến đi lại của cô, cảnh sát phải thường xuyên bảo vệ.
Tuy nhiên, con bé 16 tuổi còi cọc chỉ bằng một đứa bé mới 12 vẫn cứng cỏi, và tự tin – không phải cho thế giới mà cho cuộc tranh đấu của mình. Phải chăng đó là nhờ các hội chứng tâm thần của cô?
Tạp chí TIME kể rằng, cô coi các phản ứng dữ dội khắp thế giới với mình là bằng chứng rằng các người phản đối vì khí hậu đã chạm đến một điểm đau, và lạc quan: “Thực sự, tôi cho rằng đó là một dấu hiệu tốt. Vì điều đó cho thấy chúng tôi thực sự đang tạo ra một sự khác biệt và họ coi chúng tôi là một mối đe dọa.”
Đỗ Quân

Tin tức khác...