Những nghề thợ lương cao ở Canada

Phan Hạnh

“Blue collar”, cổ áo màu xanh dương, là một thuật ngữ trong tiếng Anh gợi lên hình ảnh thợ thuyền làm việc bằng chân tay trong những công việc nặng nhọc vất vả. Có quan niệm sai lạc trong xã hội cho rằng những người làm công việc thợ thuyền là những người kém kỹ năng. Trên thực tế, có những nghề lao động “cổ áo xanh” đòi hỏi trình độ kiến thức chuyên môn cao và có mức lương cao.
Tạp chí Forbes năm trước đây có liệt kê danh sách 10 nghề thuộc loại cổ áo xanh trả lương hàng trăm ngàn Gia kim thợ điều hành và sửa chữa lò điện phản ứng nguyên tử, thợ điều khiển và sửa chữa đầu máy xe lửa, thợ lắp đặt và sửa chữa đường dây điện, thợ điều hành và sửa chữa nhà máy lọc dầu hỏa, nhà máy sản xuất khí đốt thiên nhiên, thợ điện và điện tử, thợ điều khiển cần cẩu, thợ lắp đặt và sửa chữa thang máy, máy áp suất, hệ thống sưởi và điện lạnh, kỹ thuật viên hàng không.
Ngoài ra còn có rất nhiều loại thợ hay còn gọi là kỹ thuật viên với nhu cầu cao và mức lương cao hơn mức lương trung bình chung trên thị trường công việc, chẳng hạn như các loại thợ trong ngành xây dựng: thợ hồ, thợ nề, thợ ống nước, thợ điện.

Jordan Harper, một người thợ đang trong giai đoạn học nghề chế tạo và nối ráp các bộ phận kim loại nặng cho Nhà máy đóng tàu biển Seaspan Shipyards ở North Vancouver sau khi anh đã vượt qua được kỳ thi trắc nghiệm và được cấp chứng chỉ

Sau khi tốt nghiệp Trung học, Jordan chỉ kiếm được những công việc làm lặt vặt như dọn vườn, cắt cỏ và rửa xe. Kế đến, Jordan đi làm công việc lợp mái nhà, một công việc mà tiêu chuẩn an toàn lỏng lẻo, khá nguy hiểm. Việc làm lại bấp bênh, vì nếu anh từ chối không làm, chủ sẽ kiếm cớ để sa thải, trong khi tiền lương chẳng nhiều gì. Nói tóm lại là anh chưa bao giờ thực sự tìm được một công việc ổn định.
Lớn lên ở Burnaby, B.C., hiện tại đã có gia đình với đứa con thứ nhì sắp chào đời, Jordan không ngờ là mình tìm được một con đường sự nghiệp mà anh mong muốn theo đuổi; đó là được làm việc bằng đôi tay và có cơ hội chế tạo ra những món sản phẩm hoàn chỉnh. Vào một ngày ngồi ăn trưa với một người bạn ở bến tàu Lonsdale Quay, North Vancouver, Jordan trông thấy một chiếc du thuyền rất đẹp. Người bạn của Jordan cho anh biết chiếc du thuyền đó là của Kyle Washington, chủ tịch xưởng đóng tàu Seaspan Shipyards. Người bạn nói với Jordan rằng Seaspan Shipyards là một công ty có nhiều quyền lợi tuyệt vời để làm việc. Thế là kể từ ngày hôm đó, Jordan đặt mục tiêu phải tìm đủ mọi cách để làm việc cho công ty đóng tàu.

Trong vòng một năm, Jordan ghi danh học nghề làm thợ chế tạo kim loại, hoàn thành khóa học nền tảng tại Học viện Kỹ thuật British Columbia (British Columbia Institute of Technology) và được công ty đóng tàu Seaspan Shipyards nhận làm thợ học nghề (apprentice). Mới đây, Jordan biết rằng mình đã vượt qua kỳ thi Red Seal cuối cùng và được cấp giấy chứng nhận nghề nghiệp chính thức. Bây giờ được toại nguyện, Jordan cho biết anh rất tự hào đóng góp một bàn tay tạo dựng những chiếc tàu cho Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Canada (CCG = Canadian Coast Guard), gồm có chiếc CCGS Sir John Franklin vừa mới giao cho CCG ngày 27 tháng 6, 2019.

Jordan là một trong hàng ngàn người Canada tìm được việc làm được trả lương cao trong các ngành nghề mỗi năm, tận dụng nhu cầu ngành công nghệ Canada đang cần thợ chuyên môn có kỹ năng để bù đắp và thay thế lực lượng lao động nghỉ hưu. Cơ hội tiềm năng của những nghề thợ chuyên môn kỹ thuật viên trả lương cao rất đa dạng, trong khi nói chung, công chúng thuộc giới trẻ có khuynh hướng xem nhẹ các ngành nghề lao động tay chân do không nhận thức đúng mức hoặc do hiểu biết kém về tầm quan trọng và giá trị của chúng.

Nếu như không có sự trợ giúp can thiệp của cơ quan tên là Hiệp hội Dịch vụ Việc làm Cộng đồng Thổ dân ACCESS (Aboriginal Community Career Employment Services Society), Jordan Harper sẽ không có được công việc làm tại Nhà máy đóng tàu Seaspan Shipyards. Jordan Harper thuộc giống dân Da Đỏ bộ tộc Cree, và cơ quan ACCESS đã trợ giúp Jordan bằng cách trang trải chi phí sinh hoạt của anh ấy trong khi anh ấy hoàn thành các phần của lớp đào tạo và một khóa học luyện thi toán kéo dài sáu tháng.

Theo Isabelle Maheu, phát ngôn viên của Bộ Nhân Lực Phát triển Xã hội, cho biết, thông qua Chương trình Nâng cao Nhận thức và Chuẩn bị Nghề Chuyên môn (Skilled Trades Awareness and Readiness Program), Chính phủ Liên bang tài trợ ngân khoản cho nhiều tổ chức khác nhau để thúc đẩy khuyến khích việc làm trong các ngành nghề chuyên môn. Bà nói: “Công chúng vẫn còn nhận thức hạn chế về những cơ hội tốt trong các ngành nghề thợ chuyên môn. Một mặt, nhiều thanh niên không có xu hướng coi các nghề thợ chuyên môn là lựa chọn đầu tiên. Mặt khác, việc học nghề không phải luôn luôn được các bậc phụ huynh khuyến khích thúc đẩy cho con em họ, không được xem đó như là một sự lựa chọn tốt cho con đường sự nghiệp.”
Về phần Jordan Harper, anh cảm thấy quá may mắn khi có được một công việc làm mà anh cho là tốt nhất trong đời với mức lương cao, công việc làm ổn định và bảo đảm khiến anh rất lạc quan tin tưởng ở tương lai. Xưởng đóng tàu Seaspan Shipyards nhận được nhiều khế ước nên nhân công luôn luôn bận rộn.

Theo một báo cáo gần đây của Sở Thống kê Statistics Canada và Diễn đàn về Học Nghề ở Canada (Canadian Apprenticeship Forum), Canada cần thu hút 167.739 người học việc mới trong 5 năm tới chỉ để đáp kịp nhu cầu hiện tại. Đó thực sự là một sự ước tính thấp, vì do sự khác biệt trong cách phân loại những ngành thợ chuyên nghiệp, con số đó chưa kể tỉnh bang Quebec là nơi hiện đang chiếm 20% tổng số người học việc và cũng không kể các vùng lãnh thổ. Chuyên viên trưởng Sở Thống kê Canada André Lebel nói “Chúng tôi biết bây giờ có nhiều người rời đi hơn là tham gia vào lực lượng lao động, đặc biệt đối với các ngành thợ chuyên môn (skilled tradespersons) rất quan trọng cần cho sự phát triển của đất nước.” Thợ chuyên nghiệp phục vụ trong bốn lãnh vực xây cất, kỹ nghệ, giao thông và dịch vụ bao giờ cũng thiếu và cần.
Nhận thức được tầm quan trọng cần đào tạo và cung ứng thợ chuyên môn, chính quyền lập ra Chương trình Dấu Triện Đỏ (The Red Seal Program), tên chính thức đầy đủ là The Interprovincial Standards Red Seal Program, Chương Trình Dấu Triện Đỏ Tiêu Chuẩn Liên Tỉnh Bang. Theo Chương trình này, các cấp chính quyền Liên bang, Tỉnh bang, Vùng Lãnh Thổ cùng hợp tác với các ngành kỹ nghệ trong lãnh vực tư để thiết lập các tiêu chuẩn chung và đánh giá kỹ năng của thợ chuyên môn.

Theo như ông André Lebel thuộc Sở Thống Kê Canada cho biết, trong quý (3 tháng) đầu tiên của năm 2019, Chương trình Dấu Triện Đỏ có 60.170 vị trí trống thợ chuyên môn cần tuyển dụng, tăng 14% so với một năm trước đó.

Theo dữ liệu của Sở Thống kê Canada công bố vào tháng 12 năm ngoái, trong hai thập niên qua, nhu cầu thợ chuyên môn tăng lên cùng với sự tăng trưởng trong lĩnh vực xây dựng và tài nguyên thiên nhiên. Do đó, số người ghi danh vào các chương trình học việc ở Canada tăng mạnh kể từ cuối những năm 1990, tăng lên 405.699 vào năm 2017 từ 199.074 vào năm 2000. Nhưng số lượng ghi danh và chứng chỉ mới được cấp đã giảm trong ba năm kể từ năm 2014, song song với sự sụp đổ của giá dầu, và vẫn chưa phục hồi, khiến cho sự thiếu hụt thợ chuyên môn càng nhiều.
Emna Braham, chuyên gia kinh tế cao cấp tại Hội đồng Thông tin Thị trường Lao động (Labour Market Information Council,) tại Ottawa, cho biết khoảng chín phần trăm vị trí tuyển dụng hiện tại ở Canada là dành cho người đang học nghề hoặc những người đã có chứng chỉ chuyên môn. Và đó là những công việc được trả lương rất cao.

Đứng đầu danh sách là các thợ làm nghề chế tạo và nối ráp các sản phẩm kim loại (metal
fabricator/fitter), như trường hợp của Jordan Harper đã nêu ở trên. Mức tăng trưởng của loại nghề thợ thuộc nhóm này là 41,6% , kế đến là nghề kỹ thuật viên giàn khoan dầu hỏa ngoài khơi (rig technicians) với 38,2% , kế nữa là nghề kỹ thuật viên thiết bị nông nghiệp ở mức 32,8%. Bà Emna Braham nhận xét rằng nông nghiệp không phải là lĩnh vực ưu tiên mà giới trẻ mới ra trường nghĩ tới; họ thường mang ý niệm nghề nông là nghề cực nhọc và không kiếm được nhiều tiền. Bà nói “Nhưng nông nghiệp thời buổi này đầu tư rất nhiều vào công nghệ mới, cải thiện năng suất rất nhiều; điều đó đòi hỏi kỹ thuật viên chuyên môn lương cao.”

Kael Campbell, chủ tịch của Red Seal Recruiting Solutions (Giải pháp Tuyển dụng Dấu Triện Đỏ), một công ty môi giới tìm và giới thiệu thợ chuyên môn cho khách hàng trên khắp Canada, cho biết có nhu cầu gia tăng trong gần như mọi loại nghề. Trong số những công việc còn trống trong các ngành nghề, hơn một phần tư thuộc loại nghề vận chuyển, điều khiển và vận hành thiết bị máy móc cơ khí; năm phần trăm khác thuộc loại nghề chế tạo sản xuất và tiện ích.
Các loại nghề chuyên môn có sự tăng trưởng đáng chú ý khác nữa là nghề thợ làm vườn cảnh và cây kiểng (landscape horticulturalists) ở mức 26,1%; nghề thợ cách điện (insulators) ở mức 25,9% ; nghề lát gạch sàn nhà (tilesetters) ở mức 25,2%.

Ngược lại, theo lời của Kael Campbell, mức tăng trưởng trung bình của những nghề nghiệp cần có bằng đại học là 15,1% trong cùng thời gian 10 năm đó. Ông nói công ty môi giới của ông đã giúp cho nhiều người đang làm việc tìm được việc làm khác với lương cao hơn qua Chương trình Dấu Triện Đỏ vì thợ chuyên môn dù thuộc ngành nghề nào cũng đang rất cần do mức cầu luôn cao hơn là mức cung.

Ông Campbell ví dụ, “Bạn thử nghĩ xem, số lượng xe hơi lưu hành trên đường phố gia tăng bao nhiêu mỗi năm. Nghề làm thợ sửa xe, hay gọi cho văn vẻ là kỹ thuật viên ô tô (automotive technician) ở bất kỳ nơi nào trên đất nước cũng đều rất cần; cơ hội việc làm của họ gần như vô tận vì cấu trúc máy móc xe hơi ngày càng trở nên phức tạp hơn trong khi tai nạn xe cộ xảy ra nhiều hơn khiến xe hư hỏng.” Ông cho biết cũng có rất nhiều nhu cầu về kỹ thuật viên nông nghiệp.

Lương thợ làm các nghề chuyên môn cao là bao nhiêu? Thống kê dữ liệu Canada cho thấy bốn năm sau khi được chứng nhận, những người làm kỹ thuật viên thiết bị hạng nặng (heavy duty equipment technicians) có mức lương trung bình hàng năm cao nhất là 107.220 đô la. Những người thợ này bảo trì sửa chữa các loại xe cơ giới nặng, chẳng hạn như xe đào đất, xe xúc đất (excavators, backhoes). Thợ máy hơi nước và thợ lắp đặt ống dẫn (steamfitters-pipefitters) bảo trì và sửa chữa các hệ thống đường ống, chẳng hạn như loại được sử dụng để sưởi ấm và làm mát các tòa nhà, có mức lương trung bình hàng năm cao thứ hai ở mức 105.620 đô la.

Lương trung bình tính theo giờ của thợ chuyên môn đang học nghề hoặc đã có chứng chỉ (certified) trong năm 2018. Kỹ thuật viên giàn khoan $38,90/giờ. Thợ làm nồi hơi (boilermaker) $38/giờ. Thợ sắt (ironworker) $33.50/giờ. Thợ máy xe canh nông (agricultural equipment technician) $33/giờ. Mức lương khởi đầu trung bình cao nhất của thợ điện kỹ nghệ (industrial electrician) trong năm 2018 là $74.350 một năm.

Người láng giềng sát vách của tôi làm nghề thợ điện ngành xây cất; công việc của anh là bắt dây điện, gắn ổ điện cho các cao ốc mới xây. Lương năm của anh trung bình khoảng 80 ngàn đô la, chưa kể lợi tức phụ khi anh làm riêng cuối tuần.

Một người bạn làm kỹ sư cho công ty điện lực từng kể với tôi rằng lương kiếm được trong một năm của một người thợ bắt dây điện tức kỹ thuật viên đường dây điện (Power Line Technician) còn nhiều hơn lương của kỹ sư như anh ta. Lương của thợ điện Sở Điện Lực là từ $35 tới $44/giờ tùy thâm niên. Nếu tính cả giờ làm phụ trội thì lợi tức một năm của người thợ đó có thể lên đến hơn một trăm ngàn đô.
Hilary Noack là chủ nhân của tiệm sửa xe “Ink and Iron” ở Oakville, Ont., chuyên làm đồng (autobody shop). Tiệm sửa xe này đặc biệt ở chỗ là tất cả nhân viên thợ đều thuộc phái nữ. một điều rất hiếm thấy trong nghề thợ máy sửa xe. Hilary cho biết cô chú ý nhận thấy có sự thay đổi về quan niệm làm việc trong các ngành nghề thợ chuyên môn vì nhu cầu mạnh và lương bổng cao. Cô nói hồi cô còn học trung học, người ta thường quan niệm rằng ai chọn nghề chuyên môn là tại kém khả năng, không đủ thông minh để tiếp tục học lên đại học. Cô là một kỹ thuật viên chuyên làm đồng cho xe bị đụng (autobody and collision technician), làm chủ tiệm Ink and Iron ở Oakville được bốn năm.

Hilary cho biết mức lương của thợ làm đồng sửa xe hơi đã tăng lên rất nhiều kể từ khi cô bắt đầu vào ngành với tư cách là một học sinh trung học 17 năm trước. Sau đó, cô tham dự các khóa học thực hành tại trường cao đẳng Centennial College ở Toronto. Cô nói “Mười bảy năm trước, chúng tôi là loại thợ chuyên môn được trả lương thấp nhất. Còn bây giờ, tôi thấy quảng cáo cần thợ làm đồng có bằng hành nghề chuyên nghiệp với mức lương hứa hẹn sáu con số, như $140.000 một năm. Tôi cảm thấy rất vui với sự thay đổi tích cực đó.”

Theo Hilary Noack, quan niệm về các ngành nghề thợ chuyên môn có thay đổi. Cô cho biết khi cô bắt đầu bước vào nghề làm thợ sửa xe, người ta xem đó như là một điều cấm kỵ. Quan niệm đó quả là sai lầm, như thể ngầm bảo rằng “Bạn không đủ thông minh để học lên đại học nên bạn mới đi làm nghề lao động tay chân. Mọi người có vẻ cau mày khinh thị đối với công nhân cổ xanh.”
Bây giờ thì khác; các lãnh vực công cũng như tư đều có những nỗ lực phối hợp tích cực hơn để tuyển người vào các ngành nghề thợ chuyên môn. Trường hợp điển hình: Hilary Noack và một số nhân viên của cô gần đây đã được mời nói chuyện với một nhóm nữ sinh trung học đang có ý định muốn trở thành những người thợ trong các ngành nghề chuyên môn.

Có nhiều người Việt tỵ nạn ở Toronto từng làm việc cho các chi nhánh hãng Magna ở khắp vùng GTA và ngoại ô, chuyên sản xuất phụ tùng xe hơi. Chắc bạn nào làm cho Magna đều biết chủ nhân của tập đoàn công ty Magna International là tỷ phú Frank Stronach. Thuộc gia đình nghèo ở Áo, năm 1946, mới 14 tuổi, ông bỏ học để đi học nghề thợ tiện (tool and die maker). Năm 21 tuổi ông di dân sang Canada, mở xưởng đầu tiên ở Toronto, và kể từ đó thăng tiến không ngừng, tạo dựng một tập đoàn công ty có tầm vóc quốc tế và trở thành một trong những người giàu nhất Canada.
Bạn đừng chê nghề lao động nhé.

Phan Hạnh
(Theo Here’s where Canadians are finding well-paying jobs in the trades/CBC News).

Tin tức khác...