Nguy cơ bệnh hoang tưởng từ các cuộc trò chuyện với AI

Nghiên cứu mới trên tạp chí Lancet Psychiatry cảnh báo các chatbot AI có thể thúc đẩy chứng hoang tưởng, đặc biệt là ở những người dễ bị tổn thương về tâm lý.

Bác sĩ Hamilton Morrin, chuyên viên tâm thần học tại Đại học King’s College London (Anh), và nhóm đồng nghiệp vừa công bố bài đánh giá khoa học đầu tiên về hiện tượng “loạn thần do AI”.

Nghiên cứu chỉ ra rằng các chatbot tích hợp trí tuệ nhân tạo có khả năng xác nhận hoặc khuếch đại những suy nghĩ lệch lạc của người dùng. Thay vì giúp ích, sự tương tác này có thể khiến những người vốn có bất ổn tâm lý rơi sâu hơn vào trạng thái mất kết nối với thực tại.

Ông Morrin nhận diện ba loại hoang tưởng tâm thần chính thường gặp trong tương tác với AI bao gồm hoang tưởng tự cao, hoang tưởng tình ái và hoang tưởng bị hại. Trong đó, các chatbot thường đặc biệt kích thích loại hoang tưởng tự cao do xu hướng phản hồi mang tính “nịnh bợ” và chiều lòng người dùng.

Nhiều trường hợp ghi nhận AI sử dụng ngôn ngữ huyền bí để gợi ý rằng người dùng có tầm quan trọng tâm linh đặc biệt, hoặc họ đang giao tiếp với một thực thể vũ trụ qua máy tính, khiến ranh giới giữa thực và ảo trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Mối lo ngại lớn nhất nằm ở nhóm người đang trong giai đoạn đầu của rối loạn tâm thần. Chuyên viên của Đại học Columbia (Anh), Tiến sĩ Ragy Girgis, giải thích rằng trước khi hình thành một chứng hoang tưởng hoàn chỉnh, người bệnh thường trải qua giai đoạn hoang tưởng suy yếu, nghĩa là họ chưa hoàn toàn tin 100% vào điều đó. Sự khẳng định liên tục từ AI có thể biến những hoài nghi này thành một niềm tin tuyệt đối và không thể đảo ngược, dẫn đến việc chẩn đoán mắc rối loạn tâm thần chính thức.

So với các phương tiện truyền thống như sách báo hay video trực tuyến, chatbot AI nguy hiểm hơn nhờ tính tương tác trực tiếp. Chúng tạo cảm giác như một thực thể đang trò chuyện, thấu hiểu và cố gắng xây dựng mối quan hệ với người dùng, từ đó đẩy nhanh quá trình trầm trọng hóa các triệu chứng tâm thần.

Việc thiết lập “hàng rào bảo vệ” cho AI trước những bệnh nhân hoang tưởng là một thách thức cực lớn. Theo các chuyên viên, nếu AI trực tiếp phủ nhận các niềm tin sai lệch một cách cứng nhắc, người dùng có xu hướng rút lui và bị cô lập xã hội.

Ngược lại, việc tìm ra sự cân bằng để thấu hiểu căn nguyên của hoang tưởng mà không khuyến khích nó là một kỹ năng điều trị tinh tế mà hiện tại chỉ những chuyên viên tâm lý thực thụ mới có thể đảm đương, thay vì một cỗ máy thông minh.

Ngọc Hạ

(Theo The Guardian)