Năm THÌN nói chuyện RỒNG

Hàng năm cứ mỗi dạo Xuân về chúng ta có dịp nói qua về con vật trong năm. Năm 2024 là năm Giáp Thìn tức năm con rồng, nhân đây thử bàn về chuyện rồng.

Khái niệm về rồng
Rồng là một con vật thật hay tưởng tượng? Nếu là con vật tưởng tượng tại sao người Đông Phương và Tây Phương đều có tên gọi rồng hay Long và Dragon? Và người Việt Nam tự nhận mình là Con Rồng Cháu Tiên?
Khái niệm về rồng (Long) ở Đông Phương và Tây Phương hoàn toàn khác nhau. Ở Trung Hoa, Việt Nam, Triều Tiên, rồng đứng đầu trong Tứ Linh: Long, Lân, Qui, Phượng. Rồng là con vật có sức mạnh khủng khiếp biểu tượng cho Vương quyền. Theo hình vẽ rồng có mình dài như mình rắn, mãng xà, có vảy to, miệng rộng, có sừng và có bốn chân, mỗi chân có 5 ngón với móng vuốt dài và nhọn.
Rồng sống trên mặt đất, dưới nước và có thể bay bổng lên không trung mặc dù trong hình vẽ không thấy rồng Đông Phương có cánh. Căn cứ vào sự mô tả này ta thấy rồng là loài bò sát, sống nửa nước, nửa đất, có sức mạnh hơn sấu, mãng xà và đại bàng. Nói theo từ ngữ quân sự rồng tượng trưng cho Hải Quân, Không Quân và Thủy Lục Quân.
Theo Hán-Việt rồng là Long. Mắt vua gọi là long nhãn; thân thể vua gọi là long thể; áo vua mặc là long bào; giường vua nằm gọi là long sàn, v.v… Long bào lúc nào cũng có thêu hình con rồng to lớn, bốn chân, mỗi chân có 5 móng. Rồng năm móng là rồng của Vua. Rồng ba móng là rồng của thứ dân. Đó là hình rồng được vẽ trên tô, chén ăn cơm của thứ dân.
Người Đông Phương quí trọng rồng. Nào là thân mẫu Hán Cao Tổ (Liu Pang- Lưu Ban) mang thai ông khi nằm chiêm bao thấy rồng giáng. Nào là vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư, Ninh Bình, về thành Đại La thấy rồng thăng lên mây nên đặt tên kinh đô mới là Thăng Long (Hà Nội), v.v…
Các nhà vũ trụ học Trung Hoa cổ phân biệt bốn loại rồng:
1. Thiên Long kiểm soát các thần trên Thiên Đình.
2. Ấn Tàng Long kiểm soát các kho tàng chôn dưới đất.
3. Địa Long kiểm soát biển, sông nước, ao hồ.
4. Thần Long kiểm soát gió, mưa, giông, bão.
Rồng có vị trí đặc biệt trong Phật Giáo, Lão Giáo và Khổng Giáo.
Khái niệm về rồng sớm xuất hiện ở Cận Đông tức Trung Đông bây giờ. Rồng hiện diện trong văn chương và nghệ thuật trong vùng Lưỡng Hà Châu (Mesopotamia). Rồng được xem như một loài Rắn khổng lồ dưới nước là hình ảnh của Thần bão tố. Trong Tân Ước Kinh phần Revelation (Khải Huyền) 12:3 có đề cập đến một con rồng lớn màu đỏ, có 7 đầu, 10 sừng. Trên đầu có 7 mão triều thiên. Theo Thánh Kinh thì rồng là quỷ Satan.
Trong huyền thoại Hy Lạp rồng là một loài rắn khổng lồ có răng sắc bén, có nọc độc và có nhiều đầu. Rồng vừa bảo vệ vừa có những đặc tính khủng khiếp theo huyền thoại Hy Lạp và La Mã. Trong huyền thoại Hy Lạp có một cuộc giao đấu giữa Thần Apollo với Rồng Pytho.
Khái niệm về rồng giữa Ấn Giáo và Phật Giáo hoàn toàn khác nhau.
Trong Ấn Giáo, Rồng Vrita cản trở gió mưa, gây ra hạn hán, thất mùa và che mặt trời gây ra cảnh tăm tối.
Trong Phật Giáo rồng là biểu tượng của sức mạnh và sự sáng suốt.
Trong huyền thoại Thần Giáo Nhật (Shintoism) có chuyện Thần Phong và Đại Dương (Thần Gió và Biển Cả) Susanoo giết con rắn khổng lồ 8 đầu, 8 đuôi. Đó là rồng Yamatono – Orochi.

Vị trí của rồng
trong xã hội loài người
Tên gọi Giao Chỉ cho thấy châu thổ sông Hồng ngày xưa có nhiều giao long và cá sấu. Giao long là thuồng luồng, một loài thủy quái phá hoại khủng khiếp theo sự tin tưởng của người Việt cổ. Rồng có phải là hình ảnh của thuồng luồng vì mang tên giao long (Jiaolong)? Hay giao long chỉ là loài sấu nước ngọt trên sông Yangtze (sông Dương Tử hay Trường Giang) mang tên khoa học Alligator sinensis, gia đình Alligatoridae?
Người Nhật gọi thuồng luồng hay giao long là Koryu. Đó là rồng sống dưới nước.
Giao long phải mất từ 500 năm đến 1,000 năm mới trở thành rồng.
Rồng phải mất 1,000 năm mới trở thành Giác Long tục rồng có sừng.
Giác Long phải mất 1,000 năm mới có cánh bay bổng lên mây xanh.
Thân thuộc của rồng là thuồng luồng, mãng xà, cá sấu, v.v… Thân thuộc nhỏ nhất của rồng là trùn tức địa long mình trần không vảy, không chân. Tên khoa học của địa long là Pharetima asiatica, gia đình Megascolecidae. Một thân thuộc nhỏ khác là rắn liu điu. Gọi là rắn nhưng đó là loài bò sát giống như cắc kè, thằn lằn có đuôi dài và bốn chân.
Hiện nay trên quần đảo Indonesia còn một loài bò sát to lớn và hung tợn. Đó là rồng Komodo. Người Indonesia gọi rồng Komodo là Biawak raksasa nghĩa là con kỳ đà khổng lồ hay cá sấu trên cạn. Rồng Komodo dài từ 2- 3m, cân nặng từ 50-170 kg. Nước miếng của rồng Komodo rất độc. Từ năm 1996 đến 2020 rồng Komodo gây tử vong cho 1,400 người Indonesia.
Các vật to lớn như khổng tượng dù bị xem là tuyệt chủng nhưng người ta vẫn còn tìm thấy dấu tích khổng tượng chôn lấp dưới các tảng băng dày đặc ở Tây Bá Lợi Á nên Khổng Tượng có tên khoa học Mammuthus primigenius và gia đình Tượng tộc Elephantidae. Rồng, thuồng luồng không có tên khoa học và gia đình động vật. Chỉ có truyền thuyết về sự tàn độc, phá hại ghê gớm của thuồng luồng nên người Việt cổ phải thờ kính; ngư dân phải xâm mình cho giống vảy cá; ghe thuyền vẻ cặp mắt cho giống các loài thủy quái để không bị chúng quấy nhiễu.
Chuyện Long Vương Hà Bá, năm Thìn bão lụt là những chuyện khủng khiếp trong dân gian ngày xưa khi nói đến rồng và năm Thìn.
Ông Đào Duy Từ (1572-1634) là tác giả của Ngọa Long Cương đã ví mình với Khổng Minh Gia Cát Lượng. Ngọa Long Cương cũng là tên của một đỉnh núi trong tỉnh Henan (Hà Nam), Trung Hoa.
Ông Kim Dung (1924- 2018) thì có Thiên Long Bát Bộ.
Các vật quanh đức vua đều có chữ Long như đã thấy ở phần đầu của bài viết. Nhiều cụm từ trong tiếng Việt có chữ Long (rồng) như: rồng bay phượng múa; Long tinh hồ mãnh (Khôn như rồng, mạnh như cọp), Long vân hội, rồng gặp mây, Cọp gặp gió, Long phụ, Tiên mẫu (Cha rồng, mẹ Tiên), v.v…
Nhiều địa danh ở Việt Nam và trên thế giới có chữ Long như Hắc Long Giang (Heilong jiang), Vịnh Hạ Long, Thăng Long, Bái Tử Long, cầu Long Biên, cầu Hàm Rồng, Long An, Long Điền, Long Hải, Long Tân, Vĩnh Long, Long Khánh, sông Cửu Long (Mekong) v.v…
Ở Nhật có đảng Hắc Long (Amur River Society- Kokuryukai) chủ trương biên cương Nhật Bản đến tận bờ Hắc Long Giang.
Trong phong thủy xây dựng nhà cửa có Thanh Long (Rồng xanh- hướng Đông), Bạch Hổ (Cọp trắng- hướng Tây), Chu Tước (Chim sẻ đỏ- Phượng- hướng Nam), Huyền Vũ (Rùa đen- hướng Bắc). Những người giàu có tìm thầy địa lý xem thế đất có Long mạch để chôn cất người thân với hy vọng con cháu đời đời quyền uy, vinh hiển.
Trong tinh tú học Tây Phương có sao Draco (Long tinh).
Trong tinh tú học Trung Hoa có sao Thanh Long (Azure Dragon).
Trong thực vật học có nhiều loại thảo mộc mang tên Dragon hay Long (rồng) như: Dragon head (Long thủ bạc hà Tây Ban Nha- Dracocephalum ibericum), Dragon’s scale fern (Dương xỉ vảy rồng- Pyrrosia piloselloides), Dragon’s tongue (Lưỡi rồng) (Lá lưỡi Cọp- Sauropus rostratus), Dragon’s blood tree (Long mộc- Long huyết mộc Dracaena draco), Long căn (Dragon root- Arum dracontinum), Long Cốc (Cây Sấu trắng Dragontomelon duperreanum), Long dam thảo (Cỏ mặt rồng Gentiana scabra), Long huyết (Dây mây- Dragon blood Calamus draco), Long nhãn (Nephelium longana), Thanh Long (trái Thanh Long Hylocereus undatus), v.v…
Gan rồng là một món ăn quí hiếm đứng đầu Bát Trân: 1. gan Rồng, 2. tủy Phượng, 3. chả Cú, 4. bào thai Beo, 5. đuôi cá Gáy, 6. tay Gấu, 7. môi Đười ươi, 8. nhượng Heo con.
Trong ca dao có câu:
Bao giờ cá lý hóa long,
Đền ơn cha mẹ ẵm bồng ngày xưa.
Trong hội họa, điêu khắc có chủ đề Lưỡng Long tranh châu, Long Hổ Hội, Long, Lân, Qui, Phượng, v.v…
Trong Tử Vi có sao Thanh Long, tứ linh (Long trì, Phượng các, Bạch hổ, Hoa cái)
Trong đề 40 con có ba số dành cho rồng: số 5 (Địa Long – Trùn), số 10 (rồng nằm) và số 26 (rồng bay)
Trong 12 con Giáp, năm con rồng gọi là năm Thìn sau năm Mão (Thố: con Thỏ theo lịch Trung Hoa) và trước năm Tỵ (Rắn).
Năm Thìn là năm Dương (+). Ta có:
Năm Hành Màu Sắc
Giáp Thìn Hỏa Đỏ
Bính Thìn Thổ Vàng
Mậu Thìn Mộc Xanh
Canh Thìn Kim Trắng
Nhâm Thìn Thủy Đen

Biến cố lịch sử vào năm Thìn
1904: Nhật tấn công Nga trên cảng Port Arthur (Lushan). Nga bị đánh bại trên bộ lẫn ngoài biển; biểu tình ở London phản đối việc du nhập 80,000 người lao động Trung Hoa vào Nam Phi; quân viễn chinh Anh chiếm lấy thủ đô Lhassa của Tây Tạng; Tổng thống Hoa Kỳ Theodore Roosevelt công bố “hệ luận” về chủ nghĩa Monroe đối với các Quốc gia Âu Châu về các nước Châu Mỹ La Tinh.
1916: Hải chiến Jutland giữa Anh và Đức, Anh nắm thế thượng phong; vua Duy Tân bị đày sang đảo Réunion, Khải Định lên ngôi thay vua Duy Tân; cuộc nổi dậy vào ngày Phục Sinh ở Ái Nhĩ Lan (chống Anh); thỏa hiệp Anh- Pháp Sykes- Picot về việc phân chia ảnh hưởng trên đế quốc Ottoman (Thổ Nhỉ Kỳ); Áo- Hung tấn công Montenegro; tàu chiến Pháp thả thủy lôi ngoài khơi Syria gây tử vong cho 374 người; quân Nga hoàng chiếm một thành phố của Thổ Nhĩ Kỳ; Đức đánh chìm tàu Lusitania trên đó có nhiều hành khách người Mỹ; trận đánh Verdun làm cho Pétain nổi danh trên thế giới không phải vì Pháp đánh bại Đức mà vì họ cầm cự một cách anh dũng trước sự tấn công đẫm máu của Đức; quân Hoa Kỳ đổ bộ lên Cộng Hòa Dominican và lưu lại đó đến năm 1924; công ty hàng không Boeing bắt đầu hoạt động.
1928: Sự xuất hiện hình Chuột Mickey Mouse; nữ phi công Hoa Kỳ Armelia Earhart là người phụ nữ đầu tiên lái phi cơ vượt Đại Tây Dương; sự khám phá thuốc trụ sinh Penecillin; đập St Francis Dam, bắc Los Angeles, California, vỡ gây thiệt mạng 600 người; đại nguyên soái Mãn Châu, Zhang Zuolin (Trương Tắc Lâm) bị Nhật ám sát bằng bom trên xe lửa; Tưởng Giới Thạch đánh bại các đội quân miền Bắc, thống nhất Trung Hoa, chống Cộng Sản, trục xuất các huấn luyện viên Liên Sô; Hoa Kỳ nhìn nhận chánh phủ do thống chế Tưởng Giới Thạch đứng đầu; kế hoạch ngũ niên đầu tiên ở Liên Sô.
1940: Đức xâm chiếm Na Uy, Đan Mạch, Bỉ, Luxembourg, Hòa Lan, Pháp; Trotsky bị ám sát chết ở Mexico; Estonia, Latvia, và Lithuania bị sáp nhập vào Liên Sô; Liên Sô tấn công Phần Lan; Ý sáp nhập Albania; quân Đồng Minh đổ bộ lên Na Uy; Himmler, thủ lãnh SS của Đức ra lịnh thành lập trại tập trung Auschwitz; hủy bỏ Thế Vận Hội mùa hè 1940 dự trù ở Tokyo rồi Helsinki (Phần Lan) vì chiến tranh; Winston Churchill lên làm thủ tướng Anh; chiếc trực thăng Hoa Kỳ đầu tiên đã cất cánh; quân Đồng Minh triệt thoái khỏi Dunkerque, Pháp; De Gaulle vừa được thăng thiếu tướng và giữ chức thứ trưởng bộ Quốc Phòng; De Gaulle sang Anh từ Bordeaux; Romania nhượng Bessarabia cho Liên Sô; thống chế Pétain lãnh đạo chánh phủ Vichy thân Đức; Đức sát nhập Alsace, Lorraine; Nhật tiến quân vào Bắc Bộ Việt Nam.
1952: Bão lụt ở Phan Thiết và Biên Hòa; vua George VI của Anh băng hà, công chúa Elizabeth lên ngôi tức nữ hoàng Elizabeth II; quốc Vương Farouk của Ai Cập bị lật đổ; Anh có bom nguyên tử; Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ (hai nước láng giềng bất thuận thảo) gia nhập NATO (Minh Uớc Bắc Đại Tây Dương- North Atlantic Treaty Organization); tướng Eisenhower đắc cử tổng thống Hoa Kỳ; quân Anh chiếm Ismailya trong vùng kinh đào Suez; đảo chánh ở Cuba do tướng Batista lãnh đạo.
1964: Chỉnh lý nội bộ ở Sài gòn do tướng Nguyễn Khánh lãnh đạo; bão lụt miền Trung Nam Việt Nam; biến cố trên Vịnh Bắc Bộ; Hoa Kỳ oanh tạc miền Bắc; trận đánh Bình Giã; tiến sĩ Martin Luther King được giải thưởng Nobel Hòa Bình; Đức Giáo Hoàng Paul VI viếng thăm Jordan và Do Thái; Nikita Khrushchev viếng thăm Ai Cập; Nelson Mandela bị xử tù chung thân ở Nam Phi; ứng cử viên Johnson thắng ủng cử viên Goldwater trong cuộc bầu cử tổng thống năm 1964; thị trường chung các nước Ả Rập Ai Cập, Iraq, Jordan, Kuwait, Syria; xung đột giữa Indonesia và Mã Lai về bắc đảo Borneo; Leonid Brezhnev thay thế Nikita Khrushchev trong chức vụ tổng bí thơ đảng Cộng Sản Liên Sô; triết gia Pháp Jean Paul Sartre từ chối không lãnh giải thưởng Nobel Hòa Bình; Faisal kế nghiệp Saud làm vua Saudi Arabia; Dorothy Hodgkin, nữ khoa học gia Anh đầu tiên lãnh giải thưởng Nobel Hóa Học về công trình nghiên cứu về Penecillin và sinh tố B12.
1976: Jimmy Carter thắng tổng thống Gerald Ford, người thay thế tổng thống Nixon từ chức vì vụ Watergate; thủ tướng Châu Ân Lai rồi chủ tịch Mao Trạch Đông lần lượt qua đời; đảo chánh ở Argentina lật đổ nữ tổng thống Isabel Peron, vợ của nhà độc tài Peron; Hội Đồng Bảo An LHQ biểu quyết thuận cho Tổ Chức Giải Phóng Palestine tham dự các cuộc thảo luận của Hội Đồng An Ninh LHQ; đặc vụ Do Thái tấn công phi trường Anthebe, Uganda, giải thoát các con tin bị Palestine bắt giữ trong một chuyến bay của Air France; Indonesia biến Đông Timor thành một tỉnh; Thế Vận Hội Montreal, Canada; nội chiến ở Lebanon; Trinidad và Tobago độc lập khỏi Anh; Fidel Castro, tổng bí thơ đảng Cộng Sản Cuba, giữ luôn chức vụ chủ tịch nhà nước. Phi Luật Tân thiết lập bang giao với Liên Sô; công ty computer Apple bắt đầu hoạt dộng.
1988: Thế Vận Hội Seoul, Nam Hàn; chiến tranh Iraq- Iran kết thúc; lụt ở Pakistan và Sudan; Liên Sô rút quân ra khỏi Afghanistan; ống dẫn dầu Scotland trên Bắc Hải nổ, 165 người chết; biểu tình đòi dân chủ ở Miến Điện; cầu Bosphorus thứ hai của Thổ Nhĩ Kỳ hoàn thành, cầu dài 1.510 m với 8 đường xe hơi; Iraq tấn công người Kurds bằng hơi độc; động đất ở Armenia; đình công ở Ba Lan (lúc ấy còn là một nước Cộng Sản); tổng thống Antonio Noriega của Panama bị buộc tội buôn lậu ma túy và rửa tiền; Trung Quốc chiếm một phần của quần đảo Trường Sa của CHXHCNVN bằng võ lực; đường hầm Seikan của Nhật là đường hầm nối liền thành phố Aomori trên đảo Honshu với thành phố Hakodate trên đảo Hokkaido dài 54 km và sâu dưới mặt nước biển 244 m.
2000: Ứng cử viên Cộng Hòa George W. Bush thắng ứng cử viên Dân Chủ Al Gore vài trăm phiếu ở Florida để chánh thức thắng cử trong cuộc bầu cử năm 2000; chuyến bay của phi caơ Concorde của công ty Air France bị tai nạn khi mới cất cánh, 109 hành khách tử nạn, 5 người dưới đất chết; Thế Vận Hội Úc Đại Lợi; khám phá lịch sử ở cảng Alexandria, Ai Cập: nhà của Cleopatra và Mark Anthony; tàu USS Cole bị đánh bom; Đức Giáo Hoàng John Paul II viếng Do Thái; bịnh bò điên (Mad cow disease); Hoa Kỳ chấm dứt sự kiểm soát kinh đào Panama nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương; động đất ở Indonesia và Azerbaijan; Ý ân xá Mehmet Ali Agca, người Thổ Nhỉ Kỳ ám sát Đức Giáo Hoàng John Paul II năm 1981; chủ tịch Bắc Hàn Kim Jun II và tổng thống Nam Hàn Kim Dae Jung gặp nhau ở Pyongyang (Bình Nhưởng- Bắc Hàn); tổng thống Bill Clinton viếng Việt Nam.
2012: Barack Obama (Dân chủ) thắng trong cuộc bầu cử tổng thống nhiệm kỳ hai; Không quân Do Thái oanh tạc dải Gaza; tổng thống Đức Christian Wulff từ chức vì tham nhũng; Vladimir Putin đắc cử tổng thống lần thứ ba với nhiệm kỳ 6 năm thay vì 4 năm như trước trong một cuộc bầu bị nghi ngờ không trong sạch; Indonesia đình chỉ việc nhập cảng thịt bò của Hoa Kỳ khi được tin bò ở California bị bịnh (bịnh bò điên); François Hollande đắc cử tổng thống Pháp; Coca Cola bắt đầu kinh doanh ở Miến Điện sau 60 năm gián đoạn; nữ lực sĩ Saudi Arabia được phép tranh giải lần đầu tiên trong Thế Vận Hội London, Anh Quốc; Mohammed Morsi tuyên thệ nhậm chức vụ tổng thống Ai Cập; cựu tổng thống Argentina là Jorge Rafael Videla bị xử 50 năm tù về tội bắt cóc các đứa trẻ sinh trong gia đình các tù nhân chánh trị.

Phạm Đình Lân