Khi chứng khoán bắt đầu tụt giá đáng ngại

Mai Loan

Những ngày gần cuối năm 2018 đầy những dấu hiệu báo động không những với những biến động thay đổi trên chính trường xuyên qua những quyết định đột ngột và chấn động của TT Trump, như quyết định đơn phương và tức thời rút quân ra khỏi chiến trường ở Syria khiến cho ông tổng trưởng quốc phòng James Mattis từ chức để phản đối.

[Cho dù là thật ra từ gần 2 năm qua, xã hội và chính trường nước Mỹ đã trải qua nhiều giai đoạn căng thẳng gây chưng hửng cho mọi người chỉ với một thí dụ nhỏ khá tiêu biểu là trong nội các của TT Trump chưa đầy 2 năm chấp chính mà đã có đến một loạt những phụ tá cao cấp nhất đã bị đuổi việc hoặc xin từ chức, gồm có 2 ông cố vấn an ninh quốc gia, một ngoại trưởng, hai bộ trưởng phủ tổng thống, ba ông tổng trưởng y tế, nội vụ và cựu chiến binh cùng với hai ông sếp lớn đứng đầu cơ quan CIA và EPA, chưa kể đến một loạt những viên chức trọng yếu khác.
Nhưng một chuyện đáng lo hơn nữa trên mặt kinh tế và tài chính ảnh hưởng thiết thực đến quyền lợi và túi tiền của người dân, đó là những biến động tụt dốc của thị trường chứng khoán trong những ngày gần đây.

Nhưng ngay trong ngày thứ Hai 24/12, một ngày làm việc với những trao đổi mua bán chứng khoán như bình thường nhưng với thời gian rút ngắn lại vì rơi vào ngày Vọng Giáng Sinh (Christmas Eve) để mọi người có thể ra về sớm và cùng sửa soạn đón mừng ngày lễ lớn này, một biến chuyển bất thường đã xảy ra khiến mọi người phải chú ý vì những hậu quả tiêu cực của nó.

Đó là thị trường Dow Jones (của đa số các chứng khoán kỹ nghệ) đã tụt dốc thật mạnh sau khi ông Steven Mnuchin, tổng trưởng tài chính Hoa Kỳ, gây sửng sốt lo ngại cho mọi giới đầu tư trên thế giới với mẩu tin nhắn trên Twitter để khoe chuyện ông vừa gọi điện thoại nói chuyện với các vị tổng giám đốc của 6 ngân hàng lớn nhất tại Hoa Kỳ để bảo đảm rằng các đại ngân hàng này đều có đầy đủ tiền mặt trong nhà băng.

Vì thế nên đến cuối ngày, chỉ số DJIA đã tụt giá đến 653 điểm, ở mức 21,792, tức là tụt xuống khoảng 2.9%. Điều đáng ngại là sự tụt giá này lại xảy ra liền sau một tuần lễ trước đó cũng thê thảm với chỉ số Dow cũng bị tụt giá đến 1,655 điểm, tức là giảm đến 6.8%. Các chuyên gia tài chính đều nhấn mạnh sụ tụt dốc khá cao trong tuần lễ vừa qua được xem là sự tụt dốc tệ hại nhất trong vòng 10 năm qua, tức là kể từ sau khi vụ khủng hoảng tài chính tệ hại nhất vào năm 2008.

Thị trường NASDAQ, bao gồm chứng khoán của các hãng về kỹ thuật cao vốn kiếm lời nhiều trong thời gian qua, cũng bị tụt dốc thê thảm, đến hơn 5% với chỉ số bị tụt hơn 140 điểm và ở mức 6,193 điểm. Nếu kể từ thời điểm hoàng kim với số điểm cao nhất của nó vào ngày 29/8/2018, kể như thị trường NASDAQ đã bị tụt dốc đến 22%, một dấu mốc mà các chuyên gia ở Wall Street thường xem là dấu hiệu của một thị trường thụ động, đi xuống (bear market), trái ngược với thị trường sung sức, đi lên (bull market).

Thị trường S&P 500 (bao gồm 500 công ty có trị giá cổ phần cao nhất) cũng bị tụt dốc đến 2.7%, với chỉ số mất hơn 65 điểm và chỉ còn ở mức 2,351 điểm. Thị trường này cũng được xem là đã bước vào giai đoạn suy trầm (bear market) vì tụt dốc đến hơn 20% theo tiêu chuẩn truyền thống của Wall Street.
Phần đông các nhân viên trong các hãng xưởng lớn nhỏ tại Hoa Kỳ từ mấy thập niên qua đều được khuyên, và đã làm theo, để mở những trương mục tiết kiệm này hầu gầy dựng cho quỹ hưu bổng cá nhân, cùng với tiền hưu do Tổng Nha An Sinh Xã Hội (Social Security) phát mỗi tháng khi chúng ta đến tuổi về hưu, để làm lợi tức nuôi thân trong lứa tuổi về già.

Các quỹ 401(k) này, có thể được chủ hãng tặng thêm một ít mỗi năm, sẽ gia tăng khá nhanh theo thời gian do hệ quả tích lũy lâu năm và tiền lời tăng theo một cách luỹ tiến, luôn được các chuyên gia điều hành nó đầu tư vào thị trường chứng khoán để tiếp tục sinh lời thường xuyên. Điều này giải thích vì sao một người trẻ chịu khó để dành một món tiền nhỏ $100 mỗi tháng vào quỹ này, thì sau 40 năm, có thể sẽ vui mừng ngạc nhiên khi khám phá ra cái quỹ đó đã tăng lên đến gần $300,000 với phân lời trung bình khoảng 7%. (Trong thực tế, tiền lời trung bình của chứng khoán trong dài hạn cao hơn mức 7%, và nếu như chủ nhân góp phần tặng thưởng thêm vào quỹ 401(k), số tiền này có thể lên cao đến cả nửa triệu Mỹ kim.)

Đa số các khoản tiền trong quỹ 401(k) được đầu tư vào chứng khoán, vì nó chắc ăn và sinh lời nhiều nhất trong đường dài, và vì thế nên khi chứng khoán tụt giá, số tiền để dành trong các quỹ 401(k) của chúng ta cũng tụt giảm theo.
Dĩ nhiên, thị trường chứng khoán không đồng nghĩa với nền kinh tế nói chung của một nước, nhưng khi thị trường chứng khoán lên hay xuống, nó sẽ ảnh hưởng đến túi tiền cũng như niềm tin của một số lớn người dân trong nước.
Trước những biến chuyển không thuận lợi của thị trường chứng khoán trong thời gian gần đây, TT Trump đã lên tiếng tấn công Ngân Hàng Trung Ương, thường gọi là Quỹ Dự Trữ Liên Bang (Fed), vốn là cơ quan chính quyền độc lập có nhiệm vụ theo rõi và điều hành chính sách tiền tệ trong nước để thích ứng với từng hoàn cảnh. Ông Trump có thói quen đả kích chính sách của cơ quan Fed mỗi khi thị trường chứng khoán không diễn ra tốt đẹp bởi vì ông chỉ thích chú trọng vào nó trong số rất nhiều những chỉ số khác về nền kinh tế.

Vào tuần trước, Ngân Hàng Trung Ương đã tăng phân lời lên .25%, tự nó cũng chẳng có gì gọi là to lớn đáng kể. Nhưng cơ quan này lại đưa ra một dự đoán rằng tình hình thị trường nói chung sẽ không còn sung mãn nữa, báo hiệu một đà tăng trưởng kinh tế sẽ chậm lại so với tình hình của hai năm qua. Điều này đương nhiên không thể làm hài lòng TT Trump, vì ông sẽ không còn cơ hội để đem ra khoe về tài “kinh bang tế thế” xuất sắc và thần kỳ của ông như những người ủng hộ ông cuồng nhiệt thường ca tụng trong thời gian qua.

Vì thế nên TT Trump đã luôn đả kích chính sách tăng mức lãi suất này, và chỉ trích thẳng thừng cá nhân Chủ tịch Jerome Powell của cơ quan Fed. Nói chung, khi phân lời gia tăng, giới đầu tư bớt hung hăng mua chứng khoán hơn vì có thể đầu tư vào trái phiếu, và do đó thị trường chứng khoán sẽ không còn tiếp tục tăng mạnh.
Điều trớ trêu là chính TT Trump là người đã lựa chọn và bổ nhiệm ông này vì ông không hài lòng với người tiền nhiệm là bà Janet Yellen do TT Obama bổ nhiệm. Tờ Washington Post và nhiều cơ quan truyền thông khác có tường thuật chuyện TT Trump đã đổ lỗi cho ông tổng trưởng tài chính Mnuchin là người đã đề nghị bổ nhiệm chức vụ đứng đầu cơ quan Fed cho ông Powell.

Tuy nhiên, việc các thị trường chứng khoán tại Hoa Kỳ gần đây đã tụt dốc khá nặng được nhiều chuyên gia đánh giá là do hệ quả của những thay đổi trong chính sách của Toà Bạch Ốc gây ra những xáo trộn hoặc bất ổn, vốn là một yếu tố quan trọng mà giới đầu tư luôn tránh né.

Những chính sách của Bạch Cung gây nhiều tranh cãi và đã được nhiều chuyên gia phê phán không tốt đẹp gồm có những việc như tạo ra một cuộc chiến tranh mậu dịch kéo dài với Trung Cộng, rồi đến lời thách thức của TT Trump với các lãnh tụ phe Dân Chủ tại Quốc Hội rằng ông sẵn sàng chủ động việc đóng cửa chính phủ (nếu như không được cấp ngân khoản xây bức tường ở biên giới), và những thông tin rối rắm trong một chính phủ như đuổi việc một bộ trưởng phủ tổng thống (John Kelly) hoặc từ chức của ông tổng trưởng quốc phòng (James Mattis), báo hiệu một giai đoạn bất ổn trên chính trường trong những ngày tháng sắp tới (chưa kể đến cuộc điều tra của Công Tố Viên Đặc Biệt Robert Mueller và hệ quả của việc ông Michael Cohen, cựu luật sư riêng của TT Trump bị lãnh án 3 năm tù vì làm theo lệnh của ông Trump để tung tiền bịt miệng các cô đào khiêu dâm v.v.)

MẨU TWEET CỦA TỔNG TRƯỞNG MNUCHIN

Vào cuối tuần qua ông Mnuchin, trong lúc đang đi nghỉ xả hơi tại khu nghỉ mát nổi tiếng Cabo San Lucas ở Mễ Tây Cơ, đã bắn ra mẩu “tweet” để khoe rằng ông đã nói chuyện qua điện thoại với các vị tổng giám đốc của 6 đại ngân hàng gồm có Chase, Bank of America, Goldman Sachs, Morgan Stanley, Wells Fargo và Citigroup. Bộ Tài Chính của ông Mnuchin là một trong những cơ quan của chính phủ bị ảnh hưởng bởi vụ đóng cửa tạm thời hiện nay, khiến cho nhiều nhân viên phải ở nhà mà không được ăn lương. Người ta không rõ là ông Mnuchin đi nghỉ mát như vậy bằng phương tiện riêng hay lại sử dụng máy bay của chính phủ như thói quen của nhiều phụ tá trong chính quyền Trump thích phung phí tài sản công cộng khi lên nắm quyền.

Trong các cuộc trò chuyện, các vị tổng giám đốc ngân hàng đều bảo đảm với ông tổng trưởng Mnuchin rằng không có gì phải lo lắng hết vì các ngân hàng có dự trữ đầy đủ tiền mặt để thanh toán cho mọi nhu cầu của khách hàng. Vì thế nên ông Mnuchin đã viết tiếp trong bức “tweet” của ông rằng các ngân hàng này không có vấn đề gì phải lo ngại và do đó các thị trường có thể tiếp tục sinh hoạt một cách bình thường.

Những lời bình phẩm của ông Mnuchin có thể có mục đích nhằm trấn an giới đầu tư và các chuyên gia kinh tế cũng như những người chủ động các sinh hoạt mua bán cổ phiếu rằng sẽ không có tình trạng tái diễn của việc mọi người sẽ đổ xô bán tống bán tháo cổ phiếu và chạy đến nhà băng để rút tiền mặt đem về giữ ở nhà vì sợ nhà băng sẽ đóng cửa và sụp tiệm, thường gọi là “bank run”.

Đây là hiện tượng đã xảy ra vào năm 2008 khi đại ngân hàng đầu tư Lehman Brothers đã phải khai phá sản sau khi các khách hàng của mình lần lượt rút hết tiền mặt khi hay tin ngân hàng này bị thua lỗ nặng vì đầu tư lớn vào việc cho vay nợ địa ốc một cách bừa bãi (sub-prime loans). Khi Lehman Brothers bị sập tiệm, một cơn hoảng loạn nổ bùng ra và lan đến nhiều ngân hàng và tổ chức đầu tư tài chính khác, dẫn đến một cuộc khủng hoảng và suy trầm tài chính và kinh tế trầm trọng nhất trên toàn cầu.

Tuy nhiên sau vụ này, chính phủ Mỹ đã rút ra kinh nghiệm và đã sửa đổi luật lệ cũng như các chính sách để bảo đảm tình trạng này không thể tái diễn. Nó khiến cho các ngân hàng phải kiểm tra kỹ lưỡng các chính sách cho vay nợ theo đúng tiêu chuẩn, không được đầu tư quá bừa bãi và táo bạo, và phải giữ một mức dự trữ tiền mặt đầy đủ để bảo đảm việc vận hành được tiếp tục bền vững. Các hình thức kiểm tra này, gọi là stress testing, được thực hiện thường xuyên để bảo đảm mức bền vững của các ngân hàng.

KHI LỜI TRẤN AN LẠI GÂY HOẢNG LOẠN

Nhưng lần này, cái thông điệp trấn an của ông tổng trưởng tài chính đã có “ép-phê” ngược bởi vì mọi người liên hệ đến thị trường đều không có những nỗi lo ngại nào cho đến khi mẩu “tweet” của ông Mnuchin được bắn ra.
Ông Jared Bernstein, một chuyên gia kinh tế cố vấn cho cựu PTT Joe Biden, nói rằng “thị trường tài chính hiện nay đang lo âu (nhưng không hoảng hốt) trước việc chỉ số cổ phiếu tụt giá. Tuy nhiên, việc ông Mnuchin bắn ra mẩu tin như trên chẳng khác gì như chính quyền loan báo cho dân chúng biết rằng hệ thống phòng thủ không gian của chính quyền có thể ngăn chặn được các loại sao chổi đang nhắm tới địa cầu này. Bởi vì trước đó dân chúng chưa bao giờ nghe nói rằng địa cầu này đang có nhiều sao chổi đang tiến về phía mình.”

Nhiều chuyên gia vẫn còn lạc quan về nền kinh tế nói chung cho rằng những lời bình phẩm của ông Mnuchin chứng tỏ một thái độ hốt hoảng từ phía chính quyền. Và cộng với tình hình bất ổn nói chung trong Toà Bạch Ốc xuyên qua những lời nói và chính sách được tung ra mà không hề có những thông tin và sự phối hợp nhịp nhàng, những lời lẽ như vậy càng dễ khiến cho tình hình trở nên căng thẳng một cách không cần thiết như vậy. Và điều đó có lẽ giải thích phần nào thái độ hốt hoảng hay lo ngại của giới đầu tư khiến họ phải bán tống tháo trong ngày thứ Hai đầu tuần, dẫn đến kết quả sau cùng là chỉ số tụt giá nặng như vậy.

Một chuyên gia khác là ông Timothy Duy, giáo sư về kinh tế học tại trường Đại học Oregon, nghĩ rằng có thể ông Mnuchin đang bị áp lực bởi TT Trump là “phải làm cái gì đi chứ” trước tình trạng tụt dốc của thị trường chứng khoán, và từ đó mới dẫn đến việc ông mới nghĩ rằng cần phải trò chuyện với các ông tổng giám đốc ngân hàng để sau đó có thể bắn ra cái mẩu tin trấn an.

Tuy nhiên, theo vị giáo sư này nhận định, việc thị trường chứng khoán đang tụt dốc hiện nay cũng chưa khiến nhiều người lo sợ. Nhưng trong đường dài, có lẽ những người đầu tư và mua bán chứng khoán sẽ lo ngại trước một cuộc chiến tranh mậu dịch (mà hậu quả chưa biết sẽ ra sao), cộng với việc một Bạch Cung không có một đội ngũ chuyên gia và các viên chức chính quyền vững mạnh để đưa ra những chính sách nhất quán. Thêm vào đó là một dự đoán được hầu hết các kinh tế gia phải công nhận: đó là nền kinh tế sẽ bắt đầu chậm lại vì tình trạng tăng trưởng đã kéo dài quá lâu trong hơn 10 năm qua, và đương nhiên phải đến thời kỳ khựng lại hoặc bắt đầu đi xuống.

Giáo sư Timothy Duy nói rằng “ông Mnuchin đã dựng lên một nỗi lo sợ cho giới đầu tư (mà nó hoàn toàn chưa xảy ra), và vì thế đã khiến cho nhiều người lại nghĩ rằng có thể ông (và chính quyền Trump) đang biết có những vấn đề khó khăn nào đó (mà nhiều người chưa biết đến). Vì thế điều này có thể dẫn đến một cơn khủng hoảng tài chính, bởi vì những người đầu tư trên thị trường chứng khoán bao giờ cũng tối kỵ trước những điều mà họ không hề biết trước. Từ đó nó khiến họ sẽ không chịu mua vào, và các nhà băng sẽ không muốn cho vay nợ.”

Và nếu như thị trường kinh tế và tài chính nói chung không có những dấu hiệu tiêu cực nào đáng lo sợ, thì chính những lời báo động hay trấn an của ông tổng trưởng tài chính Mnuchin mới chính là điều khiến cho nhiều người bắt đầu lo ngại. Bởi vì nó chứng tỏ là những viên chức cao cấp trong chính quyền Trump có lẽ chẳng có tài cán thực sự, cũng như chẳng có can đảm để khuyên can hoặc ngăn cản một ông tổng thống nếu như họ thấy những lời nói hoặc chính sách của vị tổng thống này sẽ không có lợi cho đất nước trong đường dài. Họ hầu hết đều đã trở thành những phụ tá kiểu “gia nô”, chẳng bao giờ muốn làm phật lòng của sếp lớn, cho dù biết rằng những lời phát biểu hoặc chính sách của sếp lớn nhiều khi cũng rất bốc đồng và tuỳ hứng rất nguy hiểm và bất ổn.

Trong nhiều trường hợp, chính những lời lẽ hoặc chính sách của TT Trump đã gây nên những xáo trộn xấu cho thị trường chứng khoán. Cái gọi là lạc quan “hồ hởi” của chính sách cắt giảm thuế đã tan dần để thay thế bằng những nỗi lo sợ về hậu quả của chính sách áp đặt thuế quan.

Trong ngày 4 tháng 12 vừa qua, TT Trump đã tự giết niềm hy vọng của nhiều người về một sự hòa hoãn tránh chiến tranh mậu dịch giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng khi ông bắn ra mẩu “tweet” bắt đầu bằng câu: “Tôi là một Người Thích Áp Đặt Thuế Quan.” (I am a Tariff Man). Liền sau đó, thị trường Dow Jones tụt giá 799 điểm trong ngày.

Đến ngày 7 tháng 12, thị trường Dow Jones cũng tụt giá thêm 559 điểm sau khi các viên chức cao cấp ở Bạch Cung đưa ra những lời lẽ mâu thuẫn lẫn nhau liên quan đến những cuộc thương thảo về mậu dịch với Trung Cộng. (Cố vấn kinh tế ở Bạch Cung là Larry Kudlow tuyên bố lạc quan trên đài CNBC, trong khi Cố vấn mậu dịch Peter Navarro lại đưa ra lời cảnh cáo bi quan trên đài CNN).

Mai Loan
Houston, Texas, ngày 24/12/2018

Tin tức khác...