Kalama Harris – kẻ thức thời

Định nghĩa kẻ thức thời là gì? Phải chăng đó là người biết dừng lại khi nên dừng, biết tiến lên khi cần tiến lên, biết đâu là việc phải làm thay vì cứ khăng khăng bảo vệ những giá trị bất biến kiểu không ít người cho là quân tử tàu: Hiểu theo nghĩa lấy chữ tín làm trọng, thà chịu thiệt chứ không vì một miếng đỉnh chung mà cam lòng lấy tay nhúng chàm.
Lần này trong bối cảnh Hoa Kỳ mùa phiếu 2020 càng lúc càng quăng mạnh tay dùi, tháng 12 chả mấy mà chấm hết. Năm 2020 sẽ tưng bừng chí chóe. Ai còn ai mất trong số những con gà chọi đang hồi hăng tiết, búng cựa quăng đòn xin một lần được cất cao tiếng gáy trước khi có dịp tử chiến với một con gà móng nhọn khác tháng 11 năm tới. Câu hỏi: Con gà nào sẽ là con gà thức thời trước khi tả tơi, lông rụng, thân bại danh liệt, lảo đảo bước ra khỏi sân chơi trong tình trạng có sống cũng thành tật!
Điểm lại, những gương mặt háo hức của các ứng viên Đảng Dân chủ đang dần dần rơi rụng. Trong đó mới đây nhất Nữ TNS Kamala Harris tuyên bố mình sẽ giải giáp không tìm cách “ăn thua đủ tới cùng” với các đối thủ gà cùng một đảng nữa. Thái độ của bà, thức thời hay bắt buộc “phải thức thời” từ bỏ một cuộc chơi từng đem lại cho bà những phút giây hào hứng. Nổi như cồn một dạo, Kalama Harris được coi là ngôi sao trẻ đang tỏa sáng. Người ta quý mến bà, tin tưởng bà, tràn trề những hy vọng được nghe thấy nơi tiếng nói mới, một tư tưởng sắc cạnh, khác hẳn những đồng nghiệp lão thành dạn dày kinh nghiệm. Thậm chí không ít đã quẳng tiền ra với hy vọng sẽ giúp chiến dịch vận động của bà lăn bánh với quán tính càng lúc càng tạo ra nhiều ấn tượng mạnh. Nhưng đùng một cái, không hẳn là sắp cạn kiệt công lực, bà tuyên bố từ bỏ cuộc chơi. Tờ Times sau khi nghe tin bà buông kiếm đã chạy vội bài báo với cái tít khá bắt mắt: Kamala Harris Dropped Out of the 2020 Presidential Race. But Democrats Are Already Betting on Her Comeback. Chẳng biết hư thực ra sao, đúng sai thế nào, song sự ra đi của bà hẳn gây ra bao chưng hửng hụt hẫng cho không ít người. Phải chăng bà cảm thấy cơ hội thắng cử của mình không cao nên dừng lại. Không ít tỏ ra hậm hực vì không muốn người đàn bà một dạo ăn nói mạnh mẽ, thái độ vững chãi, cách lập luận vững vàng, đồng thời với lý lịch tương đối lành lặn ấy cuối cùng lại duỗi ra vào phút chót, chỉ ít tuần nữa là lịch trình Iowa caucuses sẽ được tiến hành.
Thực ra bàn chuyện các ứng cử viên tranh cử ghế tổng thống nói tới nói lui vẫn là chuyện phỏng đoán, tiên liệu dựa vào những chứng cứ khả thi nhất. Song với kinh nghiệm quan sát từ vài mùa phiếu gần đây, công thức tranh cử văn minh tử tế của Mỹ một dạo càng ngày càng trở nên khó hiểu, khó tin hơn. Bởi chưa bao giờ trong lịch sử Mỹ nội dung các phát biểu kình địch càng lúc càng trở nên thô bạo, mạnh miệng, bạo phổi hơn như quý vị đang thấy. Còn kết quả thì gần như phải đợi đến đêm ngày bỏ phiếu mới biết được ai là người sẽ đắc cử.
Tuyên bố với các fan ủng hộ, Kalama Harris cho biết (nguyên văn): I’ve taken stock and looked at this from every angle, and over the last few days have come to one of the hardest decisions of my life. Tóm lại một câu, cuối cùng thức thời hay không thức thời vẫn khó thoát công thức: Có thực mới vực được đạo. Không tiền, không thể đâm toạc tờ giấy, không thể đảo lộn càn khôn. Nên để bảo toàn lực lượng, cách tốt nhất là cuốn gói cho sớm chợ trước khi tổn hao quá nhiều nguyên khí. Bà chỉ dừng lại ở chỗ nói lời chia tay thôi ư? Không. Mrs. Harris không quên thòng một câu với fan ủng hộ thề sẽ sống chết tới cùng với Mr. Trump (nguyên văn): Although I am no longer running for President, I will do everything in my power to defeat Donald Trump and fight for the future of our country and the best of who we are. Qua đó, theo bà, hạ bệ bằng được đương kim Tổng thống Mỹ thứ 45 của Mỹ vẫn là điều bà trăn trở nhất.
Được biết mùa hè năm rồi Kalama Harris từng là ngôi sao của những trang thăm dò dư luận. Tuy nhiên để tạo được tiếng nói xứng tầm cây cao bóng cả, mỗi ứng cử viên phải có một chiêu bài (giống như Tổng thống Trump có khẩu hiệu MAGA – Make America Great Again). Điều này người ta chưa thấy nơi chiến dịch vận động của bà. Thành ra nói chuyện hay, vanh vách, lưu loát… thực ra chỉ là cái vỏ bên ngoài, cái ruột bên trong mới là quan trọng bởi nó sẽ giúp khẳng định bà có cương lĩnh độc lập, đưa ra những chính sách đường lối mang tính cột sống thuyết phục.
Gần đây nhất Ứng cử viên Andrew Yang đưa ra khẩu hiệu Humanity First, thoạt nghe có vẻ to tát. Nhưng xét kỹ, nó vẫn còn chung chung, chưa tạo được ấn tượng mạnh với khả năng mũi dùi. Còn Thị trưởng Pete Buttigieg thì có: Freedom. Democracy. Security. Nếu xét kỹ, xét chi li, càng thấy có vẻ chung chung hơn, gần như nói rồi mà vẫn như không nói, quá rộng, quá loãng. Còn Cựu phó tổng thống Joe Biden thì sao: No Malarkey, vừa thiếu trực tiếp vừa không đập thẳng vào mắt. Người ta phải tra từ điển mới hiểu được nghĩa của từ malarkey là insincere hay foolish talk. Chiết tự tỉ mỉ, càng thấy cái slogan này có vẻ không ổn lắm xét từ góc độ một slogan chuẩn phải tạo được lực hút tập trung. Với Bernie Sanders chúng ta có: Not Me. Us. Còn với Kalama Harris chỉ thấy: For The People – có vẻ vẫn không đủ mạnh bởi nó có phần dàn trải, thiếu tính mũi nhọn.
Theo tờ Time, lỗ hổng lớn nhất của chiến dịch vận động tranh cử của Kalama Harris nằm ở chỗ bộ máy vận động không hoạt động nhịp nhàng, nội bộ lủng củng, thiếu hẳn một hệ thống cơ cấu vững chãi vì hướng chiến lược bà đưa ra chưa được khẳng định rõ. Cụ thể, có lúc với Mrs. Harris, xóa bỏ bảo hiểm tư nhân là mục tiêu, song đến lúc bà trình bày kế hoạch của mình lại thấy khác hẳn. Hoặc có lúc bà muốn chi tiền quảng cáo vào chỗ này, nhưng sau đó lại đổi ý chi tiền vào chỗ khác. Cứ thế, những lủng củng tưởng chừng rất nho nhỏ ấy dần dần khiến cỗ máy chiến dịch vận động mỗi lúc một trở nên kém hiệu quả.
Giữa lúc trăm thứ tiền phải chi ra. Kalama Harris không phải tỷ phú, làm gì có tiền núi để trang trải cho mọi thứ. Bà tiết lộ (nguyên văn): I’m not a billionaire. I can’t fund my own campaign. Rõ ràng không phải bà thức thời mà bị ép phải thức thời để từ giã một cuộc chơi đầy tốn kém. Không hẳn fans ủng hộ bà có tư tưởng trông giỏ bỏ thóc, mà tình hình thực tế nó phũ phàng như thế. Cuối cùng Kalama Harris buộc phải thú nhận (nguyên văn): As the campaign has gone on, it’s become harder and harder to raise the money we need to compete. Đấy. Người khôn của khó, lực bất tòng tâm khi càng lúc tình hình xin xỏ càng trở nên rắc rối, nhiêu khê hơn.
Tuyên bố từ bỏ vận động tranh cử của Kalama Harris để lại cuộc debate tháng 12 toàn ứng cử viên da trắng, và Andrew Yang không phải da đen. Có người nói hình thức chọn người tài hiện nay của Đảng Dân chủ được thiết kế nhằm loại bỏ những kẻ chí lớn nhưng kém khả năng tài chánh. Theo họ, nói toạc ra, cách tổ chức chọn ứng cử viên kiểu này chỉ có lợi cho ứng cử viên da trắng. Có lẽ trách như thế có phần thơ ngây bởi xưa nay ở Mỹ (cũng như tại nhiều nước trên thế giới), muốn leo lên ghế tổng thống, không lắm tiền thì phải có thế lực, nói khác đi, phải là dân lắm tiền mới nghĩ chuyện mua ghế quan. Còn chuyện màu da, Cựu tổng thống Obama da đen nhẻm như thế vẫn đắc cử, loại bỏ những đối thủ da trắng khác, về điểm này, trách hệ thống tuyển lựa người tài của Đảng dân chủ bất công liệu có phần lạc quẻ lắm hay không? Hay Kalama Harris đã sớm nghĩ đến chuyện rút lui, nghỉ ngơi dưỡng sức để tập trung cho kế hoạch lâu dài. Khả năng tái đắc cử ghế thượng nghị sĩ xem ra vẫn khả thi và đáng tập trung hơn. Còn cứ cố đấm ăn xôi, vắt kiệt mình, cuối cùng gẫm lại con đường quan lộ lâu dài có thể bị ảnh hưởng. Thành ra nếu thấy mình không gặm nổi khúc xương này, chi bằng đừng nôn nóng, chờ cơ hội để nuốt trọn miếng nạc khác, vừa lợi sức, không hại não; xem ra với hướng suy nghĩ này bà có vẻ thức thời chăng? Hoặc chí ít, rời khỏi bãi chiến trường, ngồi tại vị trí của kẻ đứng bên ngoài, cơ hội sau này được mời vào một vị trí then chốt trong nội các Bạch cung là không khó (đặt giả thiết Tổng thống Donald Trump thất cử mùa phiếu 2020), như thế chẳng phải sẽ tiện lợi hơn so với chuyện cứ nai lưng, chường mặt, cãi chày cãi cối cuối cùng rơi vào cảnh hớ miệng, ăn nói phật ý người này kẻ nọ, xôi hỏng bỏng không. Như vậy, rút lui sớm xem ra cũng là một suy nghĩ khá thức thời, đúng không? Có ý kiến cho rằng bà còn tương đối trẻ, mới 55 tuổi, cơ hội tranh cử sau này còn nhiều. Nếu vậy, học tập kinh nghiệm lần này bấy nhiêu thôi xem ra đã đủ, đứng bên ngoài trong tư cách của một quan sát viên chẳng phải sẽ tốt hơn sao? Tội gì cứ lao vào chốn thị phi để rồi không bị đứa này lôi chân cũng bị đứa kia túm tóc, cuối cùng xầy xước, thâm tím, gẫm kỹ liệu có đáng hay không? Lời cổ nhân, rừng còn xanh, lo gì không kiếm được hai bó củi gánh về, xem ra từ bỏ cuộc chơi sớm như thế vừa hay, vừa thức thời hơn.
Nghe tin bà rút lui, Tổng thống Trump đã đánh đi một cái twit khá châm chọc (nguyên văn): Too bad. We will miss you Kamala! Vừa có chút khôi hài, vừa có chút mỉa mai. Nhưng bà đã trả đũa lại rất nhanh (nguyên văn): Don’t worry, Mr. President. I’ll see you at your trial. Đúng là miệng lưỡi một nữ luật sư, chớ dại dột dây vào.
Từ câu chuyện nữ ứng cử viên tổng thống Đảng Dân chủ Kalama Harris từ giã cuộc chơi và bà có phải là kẻ thức thời hay không, cuối cùng phải đợi thời gian đưa ra câu trả lời thỏa đáng. Còn với bà, gẫm lại, rất có thể đó chỉ là một cuộc chơi, một cơ hội để hồ sơ lý lịch chuyên môn (resume) của bà có thêm những chi tiết mới ấn tượng hơn. Vì thế kẻ thức thời, biết lúc nào mình nên tiến, nên lùi; biết lúc nào mình nên dừng lại xem ra chỉ người trong cuộc mới thực sự biết họ là ai.

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...