Iran thời Trump

Lý Anh

Cũng như Bắc Hàn, Iran là nước ở tây nam Châu Á chế tạo vũ ký nguyên tử tự bảo vệ mình và chống lại các nước phương tây, từng bị tổng thống thứ 43 của Hoa Kỳ George Walker Bush xếp vào “Trục ma quỷ” (Axis of evil) gồm 3 nước Iraq, Bắc Hàn và Iran. Cộng đồng quốc tế cũng vô cùng quan ngại việc Iran phát triển vũ khí nguyên tử.
Sau hơn một thập kỷ đàm phán, tháng 07/2015, Iran mới cùng các nước thường trực trong Hội đồng Bảo an Liên hiệp Quốc là Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc và Đức đạt được thỏa thuận lịch sử về chương trình nguyên tử của Teheran từng gây căng thẳng trong quan hệ quốc tế trong 12 năm qua. Tổng thống Barack Obama cho đó là kết quả mang tính lịch sử, góp phần làm cho thế giới an toàn hơn.
Trong khí đó, đương kim Tổng thống Donald Trump lại phê phán thỏa thuận này chưa đúng mức. Không những thế, ít ngày sau khi chính thức tuyên thệ nhậm chức tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ, Donald Trump lại đưa ra quyết định quan trọng liên quan đến chính sách nhập cư vào Mỹ. Trong đó, công dân đến từ 7 nước Hồi giáo bao gồm Iraq, Syria, Libya, Somalia, Sudan và Yemen không được phép vào Mỹ trong khoảng thời gian quy định. Ngày 01/02, TT Iran Hassan Rouhani lập tức chỉ trích sắc lệnh của Donald Trump. Ông còn mỉa mai bằng câu “Donald Trum tập sự chính trị” …
Sau đó Iran lại thử vũ khí nguyên tử, khiến quan hệ Hoa Kỳ – Iran ngày càng căng thẳng.

Iran – Hoa Kỳ trước ngày Trump lên
Hai nước Hoa Kỳ và Iran vốn có hận thù từ thời quốc vương Iran bị lật đổi, Ruhollah Musavi Khomeini lên cầm quyền, lập ra nước Cộng hòa Hồi giáo Iran, chỉ trích mạnh mẽ các nước phương Tây. Sau khi xảy ra vụ sinh viên Iran bắt cóc 63 con tin tại tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Tehran, gây ra cuộc khủng hoảng chính trị giữa hai nước, không những Hoa Thịnh Đốn cắt đứt ngoại giao với Tehran, còn áp đặt lệnh cấm vận lên quốc gia Hồi giáo này. Đặc biệt sau vụ khủng bố ngày 11/09/2001, trong dịp đọc Thông điệp Liên bang (State of the Union address) ngày 29/01/2002, cựu TT George W. Bush gọi Iran là 1 trong 3 nước trong “trục ma quỷ”, thuật ngữ chỉ các nước tài trợ cho bọn khủng bố. Từ đó, Iran ngày càng chú ý phát triển chương trình nguyên tử nhằm chống lại các nước phương Tây, đứng đầu là Hoa Kỳ, để tránh tình trạng như Iraq bị quân đội Hoa Kỳ đánh phá. Năm 2011, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (International Atomic Energy Agency – IAEA) công bố, Iran có 182 kg uranium đã làm giàu ở cấp độ 20%, 6,357 kg uranium làm giàu ở cấp độ 5%, đủ để sản xuất 7 trái bom nguyên tử …
Hoa Thịnh Đốn một mặt thực hiện luật cấm vận đối với Tehran, chủ yếu cấm nước này xuất cảng dầu mỏ, nhằm làm kiệt quệ nền kinh tế Iran, mặt khác, lại kêu gọi cộng đồng quốc tế đàm phán với nước này về vấn đề nguyên tử, bởi vì, trừng phạt kinh tế vẫn không hạn chế được nước này phát triễn kỹ thuật chế tạo vũ khí nguyên tử.
Cuộc đàm phán về chương trình nguyên tử giữa Iran và 6 nước không thuận buồm xuôi gió, khi họp khi tan. Mãi đến năm 2013, lãnh tụ phái cải cách ở Iran là Hassan Rouhani, người có đầu óc thực tế trong đường lối ngoại giao, lên làm tổng thống thứ 7 của Iran, mới chuyển biến. Tháng 07/2015, Iran và 6 nước Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nhật Bản Trung Quốc và Đức đạt được thỏa thuận khung về chương trình nguyên tử của Tehran với tên gọi là The Joint Comprehensive Plan of Action ( JCPOA).
Cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Kerry là người đứng đầu đoàn đàm phán của 6 nước nói trên, chứng tỏ chính phủ Hoa Kỳ thời đó vô cùng quan tâm đến cuộc đàm phán này. Cựu tổng thống Obama từng so sánh việc đạt được thỏa thuận này với Hiệp ước nguyên tử Mỹ và Nga ký trước đây …

Iran – Hoa Kỳ sau ngày Trump lên ngôi
Nói đến Thỏa thuận khung về chương trình nguyên tử (JCPOA) 6 nước Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức ký với Iran tháng 07/2015, nhiều người nghĩ tới khi ra tranh cử, ứng viên Donald Trump đã liên tục chỉ trích thỏa thuận đó, đồng thời cam kết với cử tri Mỹ, khi lên cầm quyền, ông sẽ “xé bỏ” nó.
Ngày 16/01/2017, khi trả lời phỏng vấn của ký giả hai tờ nhật báo Bild (Đức) và Times (Anh), tổng thống tân cử Trump một lần nữa xem thỏa thuận hạt nhân Iran là “một trong những thỏa thuận tồi tệ nhất được ký kết cho tới nay”, đồng thời là “một trong những thỏa thuận ngu xuẩn nhất”. Tuy nhiên, ông vẫn không nói rõ có xét lại thỏa thuận này hay không.
Donald Trump còn giao các chức vụ chủ chốt trong chính phủ của ông cho những nhân vật có lập trường chống Iran, như Ngoại trưởng Rex Tillerson, người đã tỏ ý muốn “xét lại toàn diện” thỏa thuận hạt nhân Iran.
Trong ngày tuyên thệ nhậm chức của Donald Trump, Tòa Bạch ốc còn đăng trên trang mạng của mình chính thức thông báo chính phủ mới của Trump coi hệ thống phòng thủ hỏa tiễn của Iran và Bắc Hàn là những đối thủ cần phải đối phó hàng đầu …
Tiếp đó, chỉ ít ngày sau khi chính thức tuyên thệ nhậm chức, ngày 25/01, Trump ký sắc lệnh cấm công dân từ 7 quốc gia Hồi giáo nhập cảnh Mỹ trong 90 ngày và cấm người nhập cư vào Mỹ trong vòng 120 ngày, kể cả những người có thị thực còn hiệu lực và có quyền tị nạn hợp pháp, không được vào Mỹ trong thời gian quy định trên.
Ngày 01/02, tổng thống Iran Hassan Rouhani kịch liệt phê phán sắc lệnh cấm công dân 7 nước Hồi giáo trong đó có công dân Iran nhập cư của Trump. Trong một tuyên bố được truyền hình Iran phát trực tiếp, ông Hassan Rouhani đã nói, ngày nay không còn phù hợp để chia rẽ mọi người với nhau, đồng thời gọi tổng thống Donald Trump đang “tập sự chính trị”. Theo ông Rouhani, ông Trump đến từ một thế giới khác. Chính trị vẫn là môi trường mới đối với ông. Ông Trump sẽ phải mất rất nhiều thời gian và chi phí của nước Mỹ cho đến khi ông nhận ra rằng, điều gì đang xảy ra trên thế giới. Ông Rouhani cũng tuyên bố sẽ có hành động trả đũa về pháp lý lẫn chính trị nhằm chống lại sắc lệnh của Donald Trump.
Bộ Ngoại giao Iran cũng thông báo sẽ cấm người Mỹ nhập cảnh nước này để trả đũa lệnh cấm của Trump không cho người Iran và 6 quốc gia khác nhập cảnh Mỹ. Ngày 28/01, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố: “Dù tôn trọng người dân Hoa Kỳ, tách biệt họ với chính sách thù địch của chính phủ nước họ, Iran vẫn sẽ áp dụng nguyên tắc trả đũa cho đến khi chính sách hạn chế gây xúc phạm nhắm vào công dân Iran bị gỡ bỏ”.
Ngày hôm sau (29/01), Iran thực hiện vụ phóng thử hỏa tiễn đạn đạo tại một địa điểm gần tỉnh Semnan, cách thủ đô Tehran 225 km về phía Đông. Nhiều người đặt câu hỏi, phải chăng Iran hành động như vậy để thách thức Donald Trump?

Iran – Hoa Kỳ sau vụ thử hỏa tiễn đạn đạo
Vụ thử hỏa tiễn đạn đạo của Iran ngày 29/01 không thành công khi vũ khí này phát nổ sau khi bay được hơn 1.000 km. Mặc dù vậy, mãi đến ngày 01/02, Bộ trưởng Quốc phòng Iran Hossein Dehghan mới xác nhận nước này vừa thử một hỏa tiễn đạn đạo. Tehran khẳng định hành động này không vi phạm thoả thuận nguyên tử đã ký vào năm 2015 cũng như các nghị quyết của Liên hiệp quốc.
Ngày 02/02, các ký giả truyền thông hỏi tổng thống Trump, Hoa Kỳ có cân nhắc đến lựa chọn quân sự phản ứng trước vụ thử hỏa tiễn của Iran. Trump khẳng định “không có gì là không thể”.
Trong khi đó, Cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia Mike Flynn bày tỏ lập trường cứng rắn của Hoa Kỳ. Ông cho rằng, hành động của Iran khiến tình hình khu vực không ổn định, đồng thời tuyên bố “chính thức đưa Iran vào diện phải để ý”.
Ông Flynn còn đề cập các vụ tấn công mới đây nhằm vào các tàu hải quân của Saudi Arabia do các phiến quân người Houthi thực hiện, Hoa Kỳ cho là được Iran huấn luyện và trang bị. Theo ông, những hành vi như thế khiến an ninh và thịnh vượng tại Trung Đông ngày càng không ổn định. Không những thế còn gây ra nhiều nguy hiểm cho người dân nước Mỹ. Vị tướng về hưu này còn tiết lộ, sau vụ Iran phóng thử hỏa tiễn đạn đạo, Trump tuyên bố sẽ ban hành lệnh trừng phạt mới đối với nhiều tổ chức của Iran bằng một loạt biện pháp cứng rắn, trong đó có các biện pháp trừng phạt nặng hơn về tài chính.
Các biện pháp trừng phạt mới được thực hiện theo sắc lệnh hành pháp hiện tại liên quan đến vấn đề khủng bố và vũ khí hủy diệt hàng loạt. Những biện pháp này sẽ nhắm vào khoảng hơn 20 mục tiêu của Iran.
Còn có nguồn tin cho rằng, ngày 03/02, chính phủ Hoa Kỳ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran, nhưng không vi phạm thỏa thuận nguyên tử 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an là Hoa Kỳ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức đạt được tháng 07/ 2015 với nước Cộng hòa Hồi giáo này.
Ngoại trưởng Iran Javad Zarif kêu gọi Hoa Kỳ không nên “tìm cớ” để tạo ra những căng thẳng mới giữa hai nước …
Phản ứng trước lời cảnh báo Trump và Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Mike Flynn, ông Ali Akbar Velayati, cố vấn hàng đầu của lãnh tụ tinh thần tối cao Iran là Đại giáo chủ Ali Khamenei, nói rằng: “Đây không phải là lần đầu tiên một người thiếu kinh nghiệm đe dọa Iran. Tehran không cần phải xin phép bất kỳ quốc gia nào để tự bảo vệ mình. Chính phủ Hoa Kỳ nên hiểu việc đe dọa Iran là vô ích. Iran sẽ không khuất phục trước những đe dọa của Hoa Kỳ. Iran không cần sự cho phép của bất kỳ nước nào để tự bảo vệ mình”.
Tuyên bố của ông Velayati đưa ra sau khi Tòa Bạch ốc cảnh báo rằng Mỹ sẽ có hành động đối phó với Iran nếu nước này không chấm dứt phóng thử hỏa tiễn đạn đạo, nhưng không cho biết Mỹ sẽ trả đũa như thế nào?
Một số nhà bình luận thời sự quốc tế cho rằng, trước quan hệ Iran và Hoa Kỳ ngày càng căng thẳng, cộng với áp lực của phe bảo thủ ở trong nước, buộc chính phủ Iran phải có những biện pháp cứng rắn hơn để đối phó với sự đe dọa của Hoa Kỳ, muốn vậy, có thể họ sẽ coi việc phát triển vũ khí nguyên tử là biện pháp tốt nhất để chống lại sự thách thức của chính phủ Trump. Nếu lò nguyên tử Iran được khởi động lại, không hiểu sau này cần thời gian bao lâu mới đạt được một thỏa thuận như thỏa thuận khung về chương trình nguyên tử của Tehran với tên gọi là The Joint Comprehensive Plan of Action ( JCPOA) Iran cùng 5 nước thường trực trong Hội đồng Bảo an Liện hiệp quốc và Đức đã ký trong tháng 07/2015?
Lý Anh

Tin tức khác...