Hỗn loạn chính trườngSri Lanka

Ông Wickremesinghe bị sa thải chức Thủ tướng

Lý Anh

Chính trường Sri Lanka khủng hoảngliên quan đến việc nước này mắc nợ hàng tỷ Mỹ kim của Trung Quốc do thực hiện sáng kiến “Vành đai và Con đường” Tập Cận Bình đề ra với dã tâm biến nước Tàu thành cường quốc số một trên thế giới …
Sa thải Thủ tướng…
Ngày 26/10/2018, ông Maithripala Sirisena, Tổng thống đương nhiệm đảo quốc Sri Lanka,bất ngờ tuyên bố “sa thải” Thủ tướng Ranil Wickremesinghe, một người phản đối thực hiện các công trình của Trung Quốc ở Sri Lanka, cùng các thành viên trong chính phủ, bổ nhiệm cựu Tổng thống Mahinda Rajapaksa (11/2005 – 01/2015) lên làm Thủ tướng.
Ông Rajapaksathân Trung Quốc, khi làm Tổng thống từng ký nhiều hợp đồng cho Trung Quốc thực hiện sáng kiến “Vành đai, Con đường”.

Trong bài phát biểu trên truyền hình hôm 28/10, Tổng thống Maithripala Sirisena nói: “Một người bị các nhà điều tra thẩm vấn đã tiết lộ tên bộ trưởng trong nội các của Thủ tướng Ranil Wickremesinghe có âm mưu ám sát tôi. Lựa chọn duy nhất trong hoàn cảnh này là sa thải Thủ tướng Ranil Wickremesinghe, bổ nhiệm ông Mahinda Rajapaksa thành lập nội các mới”.

Tổng thống Sirisena yêu cầu Thủ tướng Wickremesinghe bàn giao công việc cho cựu Tổng thống Rajapaksa, lập tức rời khỏi dinh Thủ tướng. Ông Wickremesinghe đáp lại: “Tôi mới là người đứng đầu chính phủ Sri Lanka hợp pháp,cử ông Rajapaksa làm Thủ tướng không phù hợpnhững điều ghi trong Hiến pháp Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa và Dân chủ Sri Lanka”.

Trong dịp trả lời phỏng vấn của Yogita Limaye, ký giả thường trú của BBC ở thủ đô Colombo, ông Wickremesinghe nói: Quyết định sa thải của Tổng thống Sirisena “không hợp pháp”.Những người ủng hộ ông Wickremesinghe cũng cho rằng, Tổng thống Sirisena đã vi phạm hiến pháp khi cử ông Rajapaksa làm Thủ tướng thay thế ông Wickremesinghe.
Được biết, hiến pháp đảo quốc này quy định, Thủ tướng phải là người được trên nửa nghị sĩ trong quốc hội bỏ phiếu bầu (113/225). Với tình hình này, tổ chức bầu vẫn còn thiếu 8 phiếu, lý do vì Đảng Dân tộc Thống nhất (United National Party- UNP) của ông Wickremesinghe chiếm đa số trong Quốc hội. Ông Wickremesinghe cũng kêu gọi họpquốc hội bỏ phiếu tín nhiệm xác định rõ ai là Thủ tướng hợp pháp.

Phát ngôn viên Liên minh Nhân dânTự do (United People’s Freedom Alliance – UPFA) của Tổng thống Sirisena cho biết, hiện ông Rajapakse vẫn thiếu 8 phiếu ủng hộ mới đủđiều kiện vượt qua cuộc bầu cử chức Thủ tướng. Bởi vậy, dù bị Tổng thống Sirisena cách chức, ông Wickremesinghe vẫn kiên quyết không rời nhiệm sở, đồng thời yêu cầu một cuộc bỏ phiếu tại Quốc hội để chứng minh ông vẫn nhận được sự ủng hộ của đa số nghị viên.
Lường trước tình huống này, Tổng thống Sirisena ra lệnh Quốc hội“tạm ngưng hoạt động”đến ngày 16/11. Giới phân tích cho rằng, Tổng thống Sirisena không có quyền giải tán Quốc hội nhưng lại có quyền ra lệnh Quốc hội tạm ngưng hoạt động. Việc làm này có thểngăn chặn bỏ phiếu tín nhiệm ông Wickremesinghe.

Xung đột giữa hai phe khiến đất nước Sri Lanka lâm vào tình trạng chưa từng có trong lịch sử: Cùng lúc có 2 thủ tướng chưa rõ ràng về pháp lý. Trong khi đó, cảnh sát Sri Lanka được lệnh phong tỏa nơi làm việc của các thành viên trong chính phủ vừa bị sa thải, giành chỗ cho người mới vào làm việc. Tuy vậy,Thủ tướng Wickremesinghe và các thành viên chính phủ cũ đều từ chối. Một số bộ trưởng cũ kiên quyết quay trở lại làm việc. Sáng 28/10, Bộ trưởng Dầu mỏ Arjuna Ranatungavào trụ sở làm việc, đã xảy ra đụng độ giữa cận vệ của ông với cảnh sát và những người ủng hộ ông Rajapaksa khiến 1 người chết, 1 cận vệ bị bắt giam do nổ súng bắn chết người…

Ẩu đả tại nghị trường

Nghị sĩ ẩu đả tại nghị trường

Sau hai ba tuần“tạm ngưng hoạt động”, ngày 16/11, khi họp trở lại, Quốc hội Sri Lanka đã xảy ra một cuộc ẩu đả hỗn loạn tại nghị trường khi các nghị sĩ ủng hộ cựu Tổng thốngRajapaksa, biết rõ ông không đủ phiếu tín nhiệm, tấn công đối thủ để ngăn cản bỏ phiếu không tín nhiệm, khiến cuộc bỏ phiếu khôngtín nhiệm thủ tướng Rajapaksa hôm đó chìm đắm trong bạo lực. Bộ tư lệnh Không quân Sri Lankaphải điều 1 trực thăng đến khuôn viên nhà quốc hội cấp cứu những nghị sĩ bị thương.

Trước phiên họp, các nghị sĩ ủng hộ ông Rajapaksa vây quanh bục Chủ tịch Quốc hội Karu Jayasuriya la hét phản đối. Vài chục sĩ quan cảnh sát phải vào can thiệp, tìm cách hộ tống ông Karu Jayasuriya đến nơi an toàn.
Các nghị sĩ ủng hộ ông Rajapaksas ném ghế và sách vở về phía các nghị sĩ bỏ phiếu tín nhiệmông Wickremesinghe và các sĩ quan cảnh sát, khiến 2 người bị thương. Một số nghị sĩ còn lật đổ ghế chủ tọa, kéo lê quanh nghị trường.
Nghị sĩ Vijitha Herath quấn băng trên trán, trả lời các phóng viên bên ngoài phòng họp rằng, một nghị sĩ ủng hộ cựu Tổng thốngRajapaksa ném một quyển hiến pháp vào đầu ông.

Ông Vijitha Herath nói: “Họ đối xử với nhau như thú dữ, không phải con người”.

Vụ ẩu đả ngày 16/11 là diễn biến mới nhất sau 3 tuần chính trường Sri Lanka hỗn loạn ngay sau khi Tổng thống Maithripala Sirisena bất ngờ tuyên bố sa thải thủ tướng Ranil Wickremesinghe, chỉ định ông Rajapaksa thay thế.
Các đồng minh của tân thủ tướng Sri Lanka là ôngRajapaksa tuyên bốkhông chấp nhận kết quả bỏ phiếu ngày 16/11, yêu cầu bầu lại quốc hội.

Nguy cơ đe dọa Sri Lanka

Sau khi Tổng thống Sirisena tuyên bố sa thải Thủ tướng Wickremesinghe, các đường phố chính của thủ đô Colombo và nhiều thành phố khác trong cả nước đã xảy ra nhiều cuộc biểu tình chống đối nhau.
Ngày 29/10, người dân ủng hộ Thủ tướng Wickremesinghe bị sa thải hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng Dân tộc Thống nhất (UNP) xuống đường biểu tình phản đối Tổng thống Sirisena sa thải ông Wickremesinghe.
Giới quan sát lo ngại tình hình có thể vượt quá tầm kiểm soát, bạo lực đàn áp có thểtái diễn như trước năm 2015. Một số đông người ủng hộ ông Rajapaksa trong các nghiệp đoàn cũng xuống đường chống lại những người ủng hộ ông Wickremesinghe.

Giới quan sát cho rằng, cuộc xung đột chính trị hiện tại xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó một phần là những bất đồng sâu sắc từ khi ông Sirisena lên làm Tổng thống và ông Wickremesinghe làm Thủ tướng từ năm 2015 đến nay. Trong 3 năm làm việc với nhau, Tổng thống và Thủ tướng thường xuyên bất hòa trong các chính sách điều hành đất nước, đặc biệt là chính sách kinh tế liên quan đến sáng kiến “Vành đai Con đường” của Trung Quốc.
Xa hơn nữa là bất đồng trong việc lựa chọn “theo ai” giữa hai cường quốc Châu Á là Ấn Độ và Trung Quốc. Nói cách khác, cuộc xung đột chính trị hiện tại ở Sri Lanka thể hiện cuộc đấu địa chính trị giữa hai cường quốc hàng đầu Châu Á.

Ấn Độ là nước láng giềng cách đảo quốc Sri Lanka hơn 50km, đồng thời là một nước lớn, từng có ảnh hưởng về kinh tế lẫn chính trị và an ninh quốc phòng đối với Sri Lanka.

Ngày 27/10, New Delhi lên tiếng kêu gọi các bên liên quan ở Sri Lanka “tôn trọng các giá trị dân chủ”, ám chỉ việc Tổng thống Sirisena sa thải Thủ tướng Wickremesinghe, đưa ông Rajapaksa lên thay, không phù hợp với hiến pháp Sri Lanka. Giới phân tích, đặc biệt là những người chống đối Trung Quốc cho rằng, hành động của Tổng thống Sirisena vi phạm hiến pháp. Đưa ông Rajapaksa,một người thân Trung Quốc, lên nắm quyền là việc làm chịu ảnh hưởng từ Trung Quốc.

Ngay sau đó, Trịnh Tiết Viên, Đại sứ Trung Quốc tại Sri Lanka tuyên bố, Bắc Kinh không can dự vào công việc nội bộ của nước sở tại, không đứng về phía nào trong cuộc xung đột chính trị, đồng thời bác bỏ mọi cáo buộc Trung Quốc đã gây ảnh hưởng đối với Sri Lanka.

Giới quan sát cũng như nhiều người dân từng ủng hộ ông Sirisena khi ông tranh cử Tổng thống năm 2015 tỏ lòng thất vọng. Họ chỉ trích ông không giữ đúng lời hứa.

Năm 2015, khi ra tranh cử, ông Sirisena giương cao ngọn cờ chống tham nhũng, tuyên bố điều tra đến nơi đến chốn những cáo buộc vi phạm nhân quyền, đàn áp, bắt bớ, thủ tiêu những người thuộc tổ chức Những con hổ giải phóng Tamil Eelam (LTTE) của cựu Tổng thống Rajapaksa, đồng thời tuyên bố hủy bỏ các dự án vay vốn của Trung Quốc.
Tuy nhiên, sau khi lên nắm quyền, ông Sirisena không làm đúng lời hứa của mình, bởi một thực tế không thể chối cãi là Sri Lanka hiện tại đang lún sâu trong khối nợ Trung Quốc do những khoản vay từ thời ông Rajapaksa làm tổng thống.

Chính phủ của Thủ tướng Wickremesinghelên nắm quyền từ năm 2015, một phần nhờ vào chủ trương chống Trung Quốc, cam kết chấm dứt một số dự án lớn của Bắc Kinh tại Sri Lanka ra đời theo sáng kiến “Vành đai và Con đường”, một kế hoạch đầy tham vọng của Trung Quốc nhằm mở rộng ảnh hưởng toàn cầu thông qua việc phát triển cơ sở hạ tầng và giao thương theo “Con đường Tơ lụa Mới”.

Ông Arun Tambimuttu, cố vấn cựu tổng thống Sri Lanka Mahinda Rajapaksa, cho rằng, lẽ ra người Trung Quốc nên tức giận bỏ đi, để lại các dự án gây tranh cãi, nhưng họ đã chọn cách tiếp cận bình tĩnh, mưa dầm thấm lâu. Ông Tambimuttu nói: “Họ chọn cách tái đàm phán mọi thỏa thuận và quyết tâm bám trụ tại đây”.
Các nhà hoạch định chính sách ở Colombo, thủ đô Sri Lanka, đều cho rằng, Sri Lanka là vị trí quan trọng trong cái gọi là sáng kiến “Vành đai và Con đường” do có các cảng biển nằm ở vị trí chiến lược giáp Ấn Độ Dương.
Ông Jack Goodman, ký giả thuộc United KingdomMedia Production,nhận xét: “Ảnh hưởng của Trung Quốc tại Sri Lanka đang tăng nhưng Sri Lanka mới là bên lèo lái mối quan hệ đó”.

Để thực hiện sáng kiến “Vành đai, Con đường”, chính sách của Trung Quốc tại Sri Lanka trước sau như một, mặc dù hai bên có những bất đồng về các dự án hạ tầng vốn đè lên món nợ của Sri Lanka, hiện lên tới 47 tỷ Mỹ kim.
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và Liên Hiệp Quốc kêu gọi các bên ở Sri Lanka “tôn trọng các giá trị dân chủ”, cùng nhau hợp tác để giải quyết những khó khăn Sri Lanka đang gặp phải.

Lý Anh

Tin tức khác...