“Hàn thử biểu” đo quan hệ Trung Mỹ thời Trump – Tập

Nữ doanh nhân Hoa Kỳ Sandy Phan Gillis bị buộc tội làm gián điệp

Lý Anh

Cuộc chiến do thám và tình báo giữa hai nước Hoa Kỳ và Trung Quốc chưa bao giờ chấm dứt, lại giàu kịch tính. Cuối tháng 04/2017, nhiều tờ báo lớn và các hãng thông tấn nổi tiếng thế giới đăng tải và bình luận nguồn tin: Ngày 25/04/2017, tòa án Trung cấp thành phố Nam Ninh tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc, tuyên án nữ doanh nhân Hoa Kỳ Sandy Phan Gillis, 3 năm rưỡi tù về tội làm “gián điệp”. Không bao lâu sau bà được trả lại tự do. Ngày 28/04, bà Sandy Phan Gillis đã về đến Los Angeles.
Dư luận cho rằng, vụ án nữ doanh nhân Sandy Phan Gillis bị kết án 3 năm rưỡi tù về tội làm “gián điệp”, chỉ ba ngày sau được trả về Mỹ là “hàn thử biểu” đo quan hệ giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ trong thời đại Donald Trump và Tập Cận Bình …

Nữ doanh nhân Mỹ bị bắt về tội làm “gián điệp”
Bà Sandy Phan Gillis, 54 tuổi, người Mỹ gốc Hoa, nhưng lại sinh ra ở Việt Nam sau khi cha mẹ bà từ tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc, đến Việt Nam tha phương cầu thực. Tên khai sinh tiếng Việt của bà là Phan Uyển Phân. Sau khi được di dân đến Hoa Kỳ, bà định cư tại Houston, tiểu bang Texas. Đầu thập niên 80 của thế kỷ 20, bà trở thành công dân Hoa Kỳ.
Bà Sandy Phan Gillis là Chủ tịch Hội kết nghĩa Houston – Thâm Quyến, thường đi lại giữa Trung Quốc – Hoa Kỳ xây dựng mối quan hệ làm ăn giữa hai thành phố. Ngoài ra, bà còn là một cố vấn trong lĩnh vực kinh doanh, nhiều lần đến Trung Quốc cổ động giao lưu văn hóa và thương mại.
Tháng 03/2015, khi tham gia một chuyến đi Trung Quốc để cổ động làm kinh tế ở Houston, bà Sandy Phan-Gillis bỗng mất tích. Sau đó có tin bà bị nhà cầm quyền Trung Quốc giam giữ về tội “do thám” và “ăn cắp bí mật quốc gia” của Trung Quốc. Một số người cho rằng, nếu bị kết tội, bà Sandy Phan Gillis có thể bị kết án tử hình.
Trong một cuộc họp báo, phát ngôn viên của bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết, bà Sandy Phan Gillis đã bị bắt do bị tình nghi có những hành động ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.
Luật sư của bà là Thượng Bảo Quân (Shang Baojun) cũng cho biết: Tháng 03/2015, bà Sandy Phan Gillis vừa rời khỏi Hoa Lục đến Macau, lập tức bị giam giữ cho tới ngày xét xử mà không có cáo buộc nào. Trong thời gian chờ đợi, bà bị giam tại một đồn cảnh sát. Trung Quốc chưa công bố các chi tiết về những cáo buộc để xét tội bà Sandy Phan Gillis. Vụ án này thuộc cái gọi là “bí mật quốc gia” ông không thể tiết lộ điều gì cho tới khi phán quyết chính thức được công bố. Định nghĩa của Trung Quốc về bí mật quốc gia khá rộng, bao gồm mọi chỉ thị của chính phủ cho đến ngày sinh của các lãnh đạo cấp cao.
Hai tuần sau ngày bà Sandy Phan Gillis bị giam giữ, Tòa lãnh sự Hoa Kỳ báo cho chồng bà là ông Jeff Gillis biết, cảnh sát Trung Quốc đã bắt vợ ông. Ông Gillis nói cho bạn bè biết: “Sandy đã bị nhà chức trách Trung Quốc bắt giữ từ tháng 03/2015 trong chuyến du lịch nhằm cổ võ giao thương giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc”.
Cũng năm 2016, ông Jeff Gillis, chồng bà Sandy Phan-Gillis cho biết, ông được thông báo vợ ông bị buộc tội “hoạt động gián điệp”, với lý do, năm 1996 từng tìm cách tuyển “điệp viên mới” trong hai năm 1997-1998. Nhà cầm quyền Bắc Kinh cáo buộc bà, năm 1996, đến Trung Quốc hai lần với mục đích làm gián điệp, còn đưa tin giúp FBI bắt giữ hai điệp viên của Trung Quốc ở Hoa Kỳ, biến họ thành điệp viên hai mang.
Ông Jeff Gillis khẳng định, đó là những cáo buộc vô căn cứ, họ cố tình bịa đặt ra để buộc tội vợ ông. Jeff Gillis còn cho biết, trong năm 1996, sổ thông hành của vợ ông không hề đóng dấu nhập cảnh vào Trung Quốc.
Ông nói: “Đó là những vu cáo quá sức phi lý. Trong thông hành vợ tôi không hề có visa nhập cảnh Trung Quốc năm 1996. Bà ấy không nhập cảnh cũng chẳng hề đi ra khỏi nước Mỹ. Tôi còn có các chứng từ cho thấy vợ tôi không hề xin gia hạn visa”.
Ông Gillis cho hay, vợ ông đã bị nhà chức trách sở tại tra tấn cả thể chất lẫn tinh thần để ép buộc nhận tội. Cơ quan chống gián điệp Trung Quốc lấy được lời thú tội của vợ ông qua phương thức tra tấn, không cho chăm sóc thuốc men, còn bị đe dọa sẽ ở tù rục xương nếu không cộng tác với các nhà điều tra.
Ông Gillis cũng cho biết, vợ ông từng vào nằm trong bệnh viện. Đó là hậu quả của những năm tháng lo sợ về an ninh và tính mạng của mình.
Bà Sandy Phan Gillis còn bị buộc tội gián điệp qua các hoạt động đánh cắp bí mật thương mại của Trung Quốc trong khoảng thời gian từ 1996 tới 1998. Tuy nhiên, chồng bà có đầy đủ các chứng cớ cho biết bà không có mặt tại Trung Quốc trong thời gian đó. Đó là các chi phiếu tiền lương chứng minh bà đang làm việc tại Sở Cảnh Sát Houston. Ngoài ra, ông còn giữ được một trang báo trên đó có in hình vợ ông có mặt tại Houston khi bà bị vu cáo là đang ở Hoa Lục.
Cho tới nay, vẫn theo lời ông Gillis, nhà cầm quyền Trung Quốc không sẵn lòng cứu xét các chứng cớ ông đệ trình liên quan tới hoạt động của vợ ông trong khoảng thời gian bà bị tố cáo có những hoạt động làm gián điệp…
Phản ứng của Hoa Kỳ
Sau khi bà Sandy Phan Gillis bị Trung Quốc cáo buộc tội làm gián điệp và giam giữ, bà Mary Beth Polley, phát ngôn viên Tòa Đại sứ Hoa Kỳ ở Trung Quốc, nói: “Chúng tôi lo ngại sức khỏe của bà Sandy Phan Gillis. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ trường hợp này. Chúng tôi ủng hộ bất cứ kết quả nào cho phép bà ấy sớm trở về với gia đình”.
Bà Mary Beth Polley còn cho biết, bà Sandy Phan Gillis đã nhận được sự giúp đỡ của Tòa lãnh sự Hoa Kỳ, bao gồm việc thăm nuôi hàng tháng, kể từ ngày bị giam giữ.
Ngày 15/07/2016, Hoa Thịnh Đốn yêu cầu Bắc Kinh đảm bảo thủ tục tố tụng pháp lý “công bằng và minh bạch” đối với một công dân Hoa Kỳ bị giam tại Trung Quốc từ một năm nay vì bị tình nghi làm gián điệp”.
Bà Elizabeth Trudeau, phát ngôn viên bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nói với truyền thông: “Trung Quốc đã thông báo cho chúng tôi biết họ sẽ đưa bà Sandy Phan Gillis ra xét xử tại một tòa án ở Nam Ninh, miền nam Trung Quốc. Chúng tôi kêu gọi Trung Quốc giải quyết trường hợp này một cách hiệu quả và đảm bảo phiên tòa diễn ra công bằng và minh bạch theo pháp luật Trung Quốc, đảm bảo tôn trọng các quyền con người”.
Hoa Thịnh Đốn cũng yêu cầu Trung Quốc đảm bảo rằng, bà Sandy Phan Gillis tiếp tục có quyền được luật sư biện hộ.
Vụ bắt giữ nữ doanh nhân Sandy Phan Gillis làm tăng thêm căng thẳng giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ trong 2 năm cuối nhiệm kỳ cựu TT Hoa Kỳ Barack Obama do sự quyết đoán của Trung Quốc về các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông. Gần đây, quan hệ giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ thời Donald Trump làm tổng thống “xích lại gần nhau hơn”, là một trong những nguyên nhân khiến bà Sandy Phan Gillis được sớm trở về đoàn tụ với gia đình.
Theo BBC, các cuộc thương lượng dẫn đến việc Trung Quốc thả bà Phan-Gillis đã được thúc đẩy khi Ngoại trưởng Hoa Kỳ Rex Tillerson sang thăm Trung Quốc tháng 03/2017. Việc thả nữ thương gia được cho là đánh dấu quan hệ ấm áp hơn giữa Hoa Thịnh Đốn và Bắc Kinh.
Trước chuyến thăm Bắc Kinh của Ngoại trưởng Hoa Kỳ Rex Tillerson, một nhóm gồm 12 nghị sĩ Hoa Kỳ đã viết thư, ký tên, yêu cầu Trung Quốc phóng thích Sandy Phan Gills.
Đặc biệt, trong cuộc gặp thượng đỉnh giữa Donald Trump và Tập Cận Bình ở Mar-a Lago, Florida, cũng từng trao đổi qua về vụ án bà Sandy Phan Gillis. Giới chức Hoa Kỳ còn cho rằng, cuộc hội đàm giữa Trump và Tập đã thúc đẩy Trung Quốc giải quyết vụ án này một cách tốt đẹp.
Bị kết án 3 năm rưỡi tù giam nhưng được phóng thích trở về với gia đình ngay, bà Sandy Phan Gillis là công dân Hoa Kỳ thứ 2 trong thời gian ngần đây bị các chính phủ độc tài bắt giữ được phóng thích trở về với gia đình. Một tuần trước ngày bà Sandy Phan Gillis trở về Mỹ, chính phủ Ai Cập vừa phóng thích Aya Hijazi, công dân Hoa Kỳ, nhân viên cứu trợ của một tổ chức thiện nguyện đến Ai Cập làm việc cũng bị buộc tội làm gián điệp. John Kamm, chủ nhiệm hành chánh của tổ chức Dui Hua Foundation, trụ sở chính ở San Francisco, cho biết, nhìn chung, qua những sự việc trên có thể thấy Hoa Kỳ đã quan tâm đến những công dân bị bắt giữ ở nước ngoài, chứng tỏ đã có những chuyển biến tốt về nhân quyền.
Cuối cùng ông John Kamm nhận xét: “Những vụ trên có thể thấy chính phủ Hoa Kỳ đang thực hiện câu nói ‘Ưu tiên người Mỹ’ của TT Donald Trump…”.
Năm 2016, Ủy ban Hành động về Bắt bớ và Giam cầm Vô cớ, thuộc Liên Hiệp Quốc (UN Working Group on Arbitrary Detention) từng phê phán Trung Quốc về vụ này. Đại diện của Ủy ban này nói: “Trung Quốc không tuân thủ thông lệ quốc tế về quyền được xét xử công bằng và quyền tự do và an ninh”.
Nhiều người nhận xét, mặc dù khi ra tranh cử, ứng viên Đảng Cộng Hòa Donald Trump từng lên tiếng chỉ trích Trung Quốc thực hiện chính sách thương mại không công bằng, thao túng tiền tệ, hạ thấp giá đồng Nhân dân tệ để khuyến khích xuất cảng, khiến cho các doanh nghiệp và việc làm của người Mỹ bị tổn hại… Song gần đây quan hệ Trung Mỹ đã ấm lại, đặc biệt là, sau khi hội kiến Tập Cận Bình hồi đầu tháng 4 tại Mar-a-Lago, Florida, ông Trump nói hai nhà lãnh đạo đã có mối quan hệ “tuyệt vời”. Hoặc là, từ khi tiếp xúc với Tập Cận Bình vào tháng trước, Trump đã ca ngợi lãnh đạo Trung Quốc sẵn sàng dùng ảnh hưởng của mình để làm thay đổi hành vi của chế độ Kim Jong Un…
Qua đó có thể khẳng định, quan hệ Hoa Kỳ – Trung Quốc trong thời gian gần đây là nguyên nhân khiến bà Sandy Phan Gillis sớm được trở về đoàn tụ với gia đình sau hơn 3 năm bị Trung Quốc giam giữ.
Lý Anh

Tin tức khác...