Đất nước của những vụ bắn giết hàng loạt

Nét mặt của bà Nannete Whaley, thị trưởng Dayton, tiểu bang Ohio, trong cuộc họp báo thật sớm sáng ngày 4 tháng 8 không còn một nét lanh lợi nào của các chính trị gia. Trông bà xúc động và buồn bã đến mức thảm não, mặc dầu bà đang ca ngợi sự hữu hiệu và kịp thời của cảnh sát Dayton.
Cuộc họp báo là tường trình của Thị trưởng và Cảnh sát trưởng về vụ thảm sát diễn ra vài giờ trước đó ở Quận Oregon, nơi 10 người thiệt mạng, 27 người bị thương.

4 – Dayton, 4 tháng 8
Bà Whaley xúc động và ngỡ ngàng là phải. Mới hôm trước đó, một vụ thảm sát bằng súng cũng đã diễn ra ở El Paso, Texas. Số người chết nhiều hơn gấp đôi con số ở Dayton: 20 người, bên cạnh đó, hơn hai mươi người khác bị thương, nhiều người trong số đó trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng.
Bà Nannette Whaley phát biểu, “trong vai trò một thị trưởng, đây là một ngày mà tất cả chúng ta đều sợ nó xảy ra và chắc chắn điều rất buồn là… rất nhiều người trong chúng ta đã sống qua ngày đó.”
Tên sát nhân nổ loạt đạn đầu tiên vào lúc 1 giờ sáng. Hắn đã bắn nhiều chục viên đạn trước khi bị cảnh sát hạ gục.
Bà Thị trưởng cho hay cảnh sát mặc sắc phục đã có mặt ngay tại phạm trường ngay khi tên sát nhân ra tay, “Chưa đầy một phút, những nhân viên đáp ứng đầu tiên của Dayton đã vô hiệu hóa kẻ nổ súng. Trong khi đây là một ngày buồn khủng khiếp đối với thành phố của chúng ta, tôi bất ngờ trước phản ứng nhanh chóng của cảnh sát Dayton. Họ thực sự đã cứu sống hàng trăm người.”
Bà Whaley đã nói đúng. Tên sát nhân, sau này được cho biết là một thanh niên da trắng tên Connor Betts, 24 tuổi. Hắn sử dụng một khẩu súng, cỡ đạn .223 với một băng đạn nồi chứa được 100 viên, mặc áo giáp chống đạn.
Bà Whaley đặt vấn đề trong buổi họp báo: “Câu hỏi cần phải nêu lên: tại sao Dayton phải trở thành vụ bắn giết hàng loạt thứ 250 ở Mỹ…năm nay?”
Không hiểu bà Whaley dẫn con số này từ đâu, nhưng theo giới thông tấn đây là vụ thảm sát hàng loạt thứ 32 tính từ đầu năm đến nay, và là vụ thứ tư trong vòng một tuần lễ.

3 – El Paso, Texas 3 tháng 8
Thành phố El Paso, nằm ở biên giới Texas, New Mexico và Mexico trước giờ vẫn tự hào mình là một trong những thành phố an toàn nhất thế giới.
Hôm thứ Bảy, niềm tự hào đã trở thành sự ngỡ ngàng.
Hàng loạt tiếng súng vang lên ở giữa khu vực mua sắm đông đảo của El Paso trong lúc những bà mẹ dẫn con đi mua sắm cho đợt sale “back to school”, chuẩn bị cho niên học mới, những người khác đi chợ, có cả một số từ bên kia Mexico sang để mua hàng.
Cảnh sát El Paso cho hay phạm trường, một cửa hàng Walmart lớn, lúc đó có từ 1.000 đến 3.000 người, và cảnh sát đã phản ứng ngay trong vòng 6 phút sau khi nhận được báo cáo đầu tiên về vụ nổ súng lúc 10:39, giờ MT.
Hoảng loạn diễn ra không chỉ ở cửa hàng Walmart đó. Cả trăm cửa hàng và gia cư cách trong bán kính hơn một dặm – và cả Ciesta Mall, cái shopping mall lớn nhất của El Paso, gần sát cửa hàng Walmart trong sự vụ, đã bị lockdown hàng giờ và phải đóng cửa sớm.
Hai mươi người chết, 26 người bị thương.
Patrick Crusius, tên sát thủ bị cảnh sát bắt giữ là một thanh niên da trắng 21 tuổi, dân ở ngoại ô thành phố Dallas. Hắn đã lái xe vượt hơn 650 dặm đường đến El Paso để bắn giết.
Trong số các nạn nhân của hắn có nhiều phụ nữ, trẻ em.
Một bà mẹ đã dùng thân mình để che đạn cho đứa con trai mới lên hai của bà. Lúc đó, bà đang ôm thằng bé, và đã ngã đè lên nó. Bộ trưởng Ngoại giao Mễ Marcelo Ebrard nói có 7 công dân Mễ bị giết trong vụ này, thêm 7 người nữa bị thương.

2 – Southhaven, Mississipi
Khi vụ tấn công ở El Paso hôm thứ Bảy ở El Paso, Doug McMillon, CEO của Walmart đã nghẹn lời trong một thông điệp chia buồn gửi qua Twitter: “Tôi không thể tin rằng mình phải gửi một lời như thế này hai lần trong một tuần.”
Ông McMillon muốn nhắc đến vụ nổ súng hôm 30 tháng 7, ở một cửa hiệu Walmart cách El Paso hơn 1.000 dặm về phía đông bắc.
Vụ bắn giết diễn ra ở cửa hàng Walmart tại Southaven, thành phố lớn thứ ba của Mississippi, có 49.000 ngàn dân, là một vùng ngoại ô của Memphis, gần biên giới Mississippi – Tennessee
Hung thủ, một nhân viên bị ngưng việc cách đó vài ngày vì dùng dao đe dọa đồng nghiệp, đã nổ súng bắn chết hai nhân viên của cửa hàng.

1 – Gilroy, California
Vụ thảm sát đầu tiên của tuần lễ tính từ ngày 29 tháng 7 đến 4 tháng 8 diễn ra tại Hội Tỏi Gilroy nổi tiếng của Bắc California.
Đám đông, những gia đình dẫn nhau đến ngày hội để nghe nhạc và ăn mừng vụ mùa đã giẫm đạp lên nhau để thoát thân khi một thanh niên 19 tuổi nhả đạn vào họ bằng một khẩu súng trường mà anh ta đã mua vài tuần trước đó ở Nevada.
Cảnh sát trưởng Gilroy Scot Smithee nói rằng tay súng đã lẻn vào khu vực lễ hội bằng cách cắt một lỗ trên hàng rào. Một nhân chứng nhận xét tên sát nhân 19 tuổi này “đã trang phục để làm cái việc hắn ta đã làm”: quần áo, giày, áo giáp như những chiến binh.
Ba người, trong đó có hai trẻ em và một thanh niên, đã thiệt mạng. Mười sáu người bị thương.
Tay súng – Santino William Legan, đã đấu súng với ba cảnh sát viên Gilroy và chết vì vết thương do súng tự bắn vào đầu.
Cảnh sát sau đó đã tìm thấy tài liệu cực đoan trong khi tìm kiếm trông một ngôi nhà ở Walker Lake, khoảng 100 dặm về phía đông nam Reno, Nevada, nơi cảnh sát tin rằng tên sát nhân đã thuê để ở.
Họ cũng thu được một số phụ tùng cho súng ống và máy điện toán. Các tài liệu tịch thu liên quan đến nhiều ý thức hệ chính trị khác biệt, và cơ quan công lực vẫn chưa công bố rõ ràng rằng Santino Legan đã đi theo ý thức hệ nào.

Sau hai vụ bắn giết hàng loạt ở nước Mỹ
Những con số
Con số vụ thảm sát thứ 250 mà bà Thị trưởng Dayton đưa ra không rõ nguồn gốc.
Tuy nhiên, tờ New York Times hôm 3 tháng 8 gọi đó là vụ bắn giết có ít nhất 3 người chết thứ 32, tính từ đầu năm 2019 đến nay trên nước Mỹ. Tờ báo này cẩn thận dẫn ra định nghĩa của Bộ Tư pháp – được gọi là bắn giết hàng loạt (mass shooting) là các vụ có ba hoặc nhiều hơn cái chết trong một lần.
Trong khi đó, thông tấn PBS cho hay tính cả hai vụ tấn công mới nhất, 125 người đã thiệt mạng trong các vụ bắn giết năm 2019. Nhưng con số các vụ giết người hàng loạt mà PBS đưa ra chỉ có 29. Bản tin của PBS viết rằng theo kho dữ liệu các vụ giết người hàng loạt của AP / USA Today / Northwestern University. Kho dữ liệu này chỉ coi các vụ bắn giết người có số thiệt mạng từ bốn người trở lên, không kể sát thủ là mass shooting.
Một con số khác, tuy đã được ghi nhận từ khá lâu nay, cũng lại được lặp lại lần này.
Đó là hiện tượng tuổi tác của các tay súng ngày càng thấp xuống, nói khác đi, những tên giết người hàng loạt ngày càng trẻ hơn.
Vẫn theo phân tích dữ liệu của AP / USATODAY / Northwestern University vừa kể trên đây, tuổi trung bình của một tay súng bắn giết hàng loạt công chúng là 28, thấp hơn đáng kể so với tuổi trung bình của một tay súng thực hiện những vụ sát hại hàng loạt những người trong gia đình kẻ đó. Kể từ năm 2006, có 11 vụ nổ súng giết người hàng loạt – không kể vụ hôm 4 tháng 8 – đã được thực hiện bởi những người đàn ông từ 21 tuổi trở xuống.
Tên sát thủ ở El Paso 21 tuổi, tên ở Dayton mới 19.

Chủ nghĩa da trắng thượng đẳng và khủng bố nội địa
Các vụ bắn giết hàng loạt gần đây ở Mỹ đã được quy cho nhiều nguyên nhân: thanh thiếu niên phản kháng xã hội (vụ trường Marjory Stoneman Douglas High School ở Parkland năm 2018 và Santa Fe Highschool ở Santa Fe cùng năm), bệnh tâm thần (vụ ở tòa soạn báo Capital Gazette, Annapolis), xung đột nơi làm việc (vụ ở trung tâm hành chánh Virginia Beach tháng 5, 2019) và bất hòa trong gia đình (Sutherland Springs, Texas năm 2017).
Vụ nghiêm trọng nhất trong lịch sử Hoa Kỳ hiện đại, tại một buổi hòa nhạc ở Las Vegas năm 2017 đã cướp đi 58 mạng sống, vẫn chưa tìm ra động cơ thảm sát.
Nếu tạm gác sang một bên hai vụ – ở Mississippi và California vì chưa có chi tiết được xác nhận về động cơ, hai vụ ở El Paso và Dayton, có màu sắc cực đoan. Đặc biệt, vụ ở El Paso mang đậm màu sắc của chủ nghĩa da trắng cực đoan.
Trước những tiếng súng tại cửa hàng Walmart ở El Paso không bao lâu, một bản tuyên ngôn, mà nhà chức trách cho rằng do Patrick Crusius viết, được đưa lên mạng internet.
Đó là một bản tuyên ngôn chứa chất đủ loại lập trường và ý thức, từ môi trường đến các đại công ty đến hôn nhân dị chủng…
Nhưng điểm rõ nét nhất, được nhấn mạnh bằng chính lời mở đầu của bản tuyên ngôn là lời ca ngợi tên sát nhân đã giết chết 51 người Hồi giáo ở Christchurch, Tân tây lan cách đây ít tháng và lý do của cuộc tấn công.
“Cuộc tấn công này là sự đáp trả cho cuộc xâm lăng của người gốc Hispanic vào Texas” , bản tuyên ngôn dài 2300 chữ viết trong lời mở đầu
Tuyên ngôn dẫn “The Great Replacement” (màn thay thế vĩ đại), một thuyết da trắng thượng đẳng, cho rằng một nhóm người ưu tú bí mật đang nỗ lực trừ diệt chủng tộc da trắng bằng cách thay thế họ bằng các di dân và người tỵ nạn.
Trong tuyên ngôn, “tác giả” cũng trình bày rằng hắn ta sợ sẽ bị bắt vì sẽ bị án tử hình và bị gia đình khinh rẻ. Hắn nhấn mạnh rằng mình đã ôm ấp tư tưởng da trắng thượng đẳng từ nhiều năm, trước cả Tổng thống Trump và cuộc vận động năm 2016 của ông ta và quả quyết rằng Trump chẳng ảnh hưởng gì đến các lý do để hắn ra tay.
Crusius viết: “Đây chỉ là sự mở đầu của cuộc chiến đấu cho nước Mỹ và Âu châu.”
Mặc dầu Patrick Crusius đã cẩn thận rào đón như thế, nhưng người ta vẫn không thể liên hệ “cuộc xâm lăng của người Hispanic” mà hắn nhắc đến với “cuộc xâm lăng” của di dân bất hợp pháp mà Tổng thống Donald Trump đã nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Ông Trump cũng đã nói rằng dân nhập cư ở châu Âu đang thay đổi “kết cấu của châu Âu” theo một hướng không phải là “tích cực”. Từ “xâm lăng” đã được ông tổng thống dùng trong 6 đoạn tweet, hai lần năm 2018, các ngày 29 tháng 10, 18 tháng 11; bốn lần trong năm nay: 11 tháng 1, 31 tháng 1, 2 tháng 6, và 24 tháng 6.
Giới thông tấn cũng nhắc lại rằng trong cuộc mít tinh cổ động (rally) tháng 5 vừa qua ở Florida, đám đông ủng hộ ông đã gào lên “Bắn chúng nó!” khi ông hỏi họ làm các nào “chúng ta có thề chặn’ hàng ngàn người tiến qua (biên giới). Ông Trump im lặng một lúc để thưởng thức âm thanh đó, rồi nói đùa “chỉ ở vùng panhandle chúng ta có thể thoát tội (sau khi làm việc đó)” Panhandle là vùng cán chảo, ý ông muốn ám chỉ vùng phía bắc của tiểu bang Florida.
Người ta cũng không quên nhắc lại rằng nhận định của ông tổng thống hồi năm 2017, sau vụ những tay white supremacist đụng độ với phe chống đối ở Charlottesville, Virginia làm một phụ nữ thiệt mạng. Ngày đó, ông Trump nói rằng có “những người rất tốt, ở cả hai phía.”
Ông John Bash, vị Chưởng lý Liên bang của Western District of Texas tuyên bố sẽ coi vụ thảm sát ở El Paso là một ca khủng bố nội địa.
Theo Cơ quan Điều tra Liên bang FBI, thay vì những tay khủng bố Hồi giáo, các phần tử nam giới da trắng bị nhiễm một hệ tư tưởng cực đoan đã làm gia tăng số vụ khủng bố trong nước. FBI cho biết trong số khoảng 850 vụ khủng bố trong nước tính đến nay, có 40% liên quan đến chủ nghĩa cực đoan bạo lực có động cơ chủng tộc và phần lớn trong số đó liên quan đến các tay da trắng thượng đẳng.
Các chuyên viên chống khủng bố của FBI nói rằng những tay khủng bố nội địa trẻ tuổi này, những nam thanh niên da trắng trẻ tuổi thực hiện các vụ bắn giết gần đây là những ca khó khăn cho họ. Bọn này không nằm trong số bị các cơ quan công lực theo dõi hoặc là thành viên của một tổ chức lớn. Ý thức hệ mà những tên khủng bố trẻ này bị tiêm nhiễm thường chỉ có ở các “mạng đen” – dark / shadowy website, như 8chan, mạng điểm đã tự xác định nó là “vùng đen tối nhất của internet”. Những nơi đó, FBI rất khó xâm nhập.

Gió đổi chiều hay đổi chiều theo gió?
Có vẻ như những phản ứng của dư luận hoặc những lời khuyên của các cố vấn trước nay vẫn như nước đổ đầu vịt, lần này đã có tác động đến ông tổng thống Mỹ.
Hôm thứ Hai, ông Trump đã lên tiếng tại phòng Ngoại giao – Diplomatic Room của Nhà Trắng, với phó TT Mike Pence bên cạnh, lên án ý thức hệ da trắng cực đoan.
Bên dưới chân dung của George Washington, trong một phát biểu khúc chiết với lượng ngữ vựng phong phú khiến người đọc phải ngạc nhiên, TT Trump tuyên bố: “Quốc gia chúng ta phải đồng thanh lên án chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, thái độ cố chấp và da trắng thượng đẳng. Những hệ tư tưởng ác độc này phải bị đánh bại. Thù ghét không có chỗ ở nước Mỹ. Hận thù làm bại hoại tâm trí, tàn phá trái tim và nuốt mất linh hồn.”
Phát biểu của ông khác hẳn với những gì ông vừa tweet trước đó không lâu, đổ tội cho truyền thông: “Giới truyền thông có trách nhiệm lớn với cuộc sống và an toàn ở nước ta. Fake News đã góp phần rất lớn vào sự tức giận và cơn thịnh nộ đã tích tụ trong nhiều năm. Việc thông tin phải bắt đầu trở nên công bằng, cân đối và không thiên vị, nếu không thì những vấn đề khủng khiếp này sẽ chỉ trở nên tồi tệ hơn!”
(Dịp này, ông đã cầu Chúa ban phúc lành và bảo vệ cho những người đã thọ nạn ở…Toledo. Toledo ở cách Dayton tới 150 dặm và El Paso còn xa hơn nữa, đến 1.600 dặm. Ông Thị trưởng Toledo sau đó đã khúc khích cười, nói thành phố của ông “rất vui đón nhận lời cầu nguyện của Tổng thống, dù rằng những lời đó là dành cho Dayton.”)
Tổng thống Mỹ cũng …nhân tiện đề nghị nhiều biện pháp chính sách đối phó vả ngăn ngừa như kiểm duyệt các trò chơi video nhiều bạo lực, các luật bật cờ báo động (red flag) để cho phép các cơ quan công lực tịch thu súng đạn của những người được cho là nguy hiểm và chỉ thị cho Bộ Tư pháp đề xuất luật để bao đảm các tội phạm do thù ghét hoặc bắn giết hàng loạt phải lãnh án tử hình.
Tuy nhiên, ông cũng đã không bỏ qua cơ hội để máng luật kiểm tra lý lịch người mua súng với luật cải tổ di trú.
Không hiểu ông Trump đã phần nào tỉnh ngộ, ý thức được lượng dầu mình đã châm cho ngọn lửa da trắng thượng đẳng lâu nay đã quá lớn, hoặc đây là một chiến thuật mà các cố vấn của ông cho là sẽ hữu hiệu để ve vuốt thành phần chống đối, củng cố kết quả nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Trước đó, có tin rằng nhiều vụ bắn giết đã diễn ra trong dịp cuối tuần – từ thứ Sáu đến Chủ nhật đã diễn ra ở Chicago. Bảy người chết và ít nhất 46 người bị thương.

Đỗ Quân (tổng hợp)

Tin tức khác...