Chiếc máy fax cổ lỗ

Huy Lâm

Đối với những người trẻ cỡ 20 tuổi đổ lại, nếu bất chợt có ai hỏi họ có biết chiếc máy fax là gì không thì thường câu trả lời là không. Cũng giống như trường hợp chiếc điện thoại bàn hay máy chụp hình phim nhựa, máy fax nằm trong số những nạn nhân của cái gọi là kỹ thuật hiện đại theo đúng quy luật của sự đào thải.
Tuy nhiên, nếu như có người trẻ nào biết hay từng nghe về chiếc máy này thì có lẽ họ cũng sẽ nhăn mặt và thắc mắc rằng sao trong thời buổi này mà còn có người sử dụng loại máy với kỹ thuật cũ rích đó nữa.

Quả thật máy fax đã từng có thời đi tiên phong trong kỹ thuật tin học và nay là thời kỳ suy tàn của nó, hơn nữa là gần như biến mất hẳn, ngoại trừ ở một vài lãnh vực ít ai ngờ tới. Ví dụ, hiện nay các cơ quan an ninh của Mỹ vẫn còn lệ thuộc rất nhiều vào máy fax cho các hoạt động thường nhật của họ, như đóng tiền tại ngoại hậu tra hay gửi những hồ sơ bạch hoá theo yêu cầu của các cơ quan truyền thông. Lãnh vực y tế cũng thế, cũng vẫn còn sử dụng máy fax trong nhiều công việc của họ. Mặc dù đã có nhiều lời kêu gọi cần phải thay thế nó, nhưng vì nhiều lý do khác nhau, có thể là do quy định mập mờ, do quan ngại về an toàn, hay thậm chí chỉ vì sự cố chấp của những người trong vai trò lãnh đạo, mà máy fax vẫn còn tồn tại và tiếp tục hoạt động ở nhiều nơi trên thế giới.

Fax là từ viết tắt của chữ facsimile, trong tiếng Anh có nghĩa là “sao chụp lại”. Một số nhà nghiên cứu cho rằng thông điệp bằng fax lần đầu tiên được gửi qua đường điện tín ở London là vào năm 1847, dựa trên thiết kế bởi nhà phát minh gốc Tô Cách Lan là Alexander Bain. Tuy nhiên đây vẫn còn là đề tài tranh cãi đâu mới là bản fax đầu tiên do các nhà phát minh cùng thời lúc đó, trong đó có Bain ở Anh Quốc và Thomas Edison và Alexander Bell ở phía bên đây bờ Đại Tây Dương, đều đã lên tiếng tranh nhau danh hiệu cha đẻ của kỹ thuật fax. Đối với các nhà phát minh thời đó, đây là loại phát minh đi trước thời đại nên ai cũng muốn nhận công về mình. Lúc đó, kỹ thuật điện tín đã có thể gửi đi thông điệp qua những khoảng cách rất xa, từng mỗi chữ cái một qua việc sử dụng tín hiệu Morse. Nhưng để chuyển gửi đi nguyên bản sao của cả một bản thông điệp và hình ảnh qua đường dây điện tín thì vẫn còn là mơ ước của các nhà phát minh.Trong một tác phẩm in năm 1863, nhà văn Jules Verne cũng đã từng tưởng tượng kinh thành Paris của thập niên 1960 sẽ đầy những máy fax, như ông đã gọi loại máy này trong tác phẩm của mình là “điện tín hình”.

Mặc dù phải chờ tới ba phần tư thế kỷ sau tác phẩm của Jules Verne nhưng rồi cuối cùng kỹ thuật fax đã đưa tới một cuộc cách mạng tin học. Lần đầu tiên nó được người Mỹ biết tới là tại Hội chợ Thế giới New York 1939, nơi chiếc máy fax đã gửi đi khắp thế giới một số hình chụp từ những tờ nhật báo với tốc độ 18 phút một trang – là vận tốc được cho là rất nhanh vào thời đó.

Như có người đã nhận xét, nếu ta thử tưởng tượng vào thời điểm của thập niên 1930 mà những tấm ảnh chụp về một thảm hoạ nào đó xảy ra ở mặt bên kia của trái đất mà chỉ nội ngày hôm sau đã xuất hiện trên các mặt báo thì hẳn đó phải là điều hết sức kỳ diệu chứ, hay vào thập niên 1980 khi người ta vẫn chưa từng nghe nói tới internet mà được trông thấy một bản sao của một lá thư từng hàng từng hàng một được in ra từ một chiếc máy được nối qua hệ thống điện thoại thì hẳn đó cũng là một điều thích thú vậy.

Kỹ thuật máy fax lên như diều gặp gió trong thập niên 1980, xuất hiện ở hầu hết các văn phòng trên khắp thế giới. Nó đưa đến những thay đổi quan trọng trong các cuộc trao đổi mua bán với vận tốc thật nhanh, cho phép các cá nhân và công ty có thể gửi đi cùng lúc tới khắp nơi các tài liệu cùng các loại giấy tờ thật nhanh chóng – chẳng hạn một người tại một văn phòng ở Nhật có thể gửi đi một văn bản tới Hoa Kỳ chỉ trong ít phút. Máy fax còn giữ vai trò là tiền thân của kỹ thuật hình ảnh kỹ thuật số của thời nay: Ngoài việc gửi những bản sao tài liệu, máy fax còn có khả năng gửi đi đủ mọi loại hình ảnh. Nhờ vào khả năng này, người ta có thể ở ngay tại nhà và gửi fax để đặt mua bánh pizza, yêu cầu nhạc, mời khách dự tiệc, thiệp mừng, thư tỏ tình v.v… giống như chúng ta sử dụng internet ngày nay vậy. Thậm chí có người còn gửi thư cho ông già Noel trong dịp Lễ Giáng sinh, hay gửi thư cho Chúa qua địa chỉ là bức tường than khóc ở Jerusalem.

Nhưng vinh quang của kỹ thuật fax cũng khá ngắn ngủi. Thời hoàng kim của nó đã đến lúc phải kết thúc kể từ khi kỹ thuật tin học internet ra đời. Và chỉ một thời gian ngắn sau khi ngôi sao bản mệnh của nó ngự trị ở đài cao nhất, máy fax về cơ bản dần dà trở nên lỗi thời.

Ngoại trừ ở những lãnh vực như y tế và an ninh thì máy fax vẫn còn ngự trị và tiếp tục làm công việc của nó như nhiều thập niên trước. Lý do như đã nhắc ở trên là vì do quy định không được rõ ràng, do quan ngại về an toàn, hay do cố chấp của những người không theo kịp với đà thay đổi của kỹ thuật hiện đại.

Các bác sĩ hiện nay vẫn còn lệ thuộc nhiều vào máy fax trong các công việc thường ngày, và thậm chí trong những tình huống cấp thiết. Theo một phúc trình của tờ báo mạng Vox, người ta phỏng đoán có tới 75 phần trăm tất cả các thông tin liên quan tới y tế vẫn còn được gửi qua máy fax, đến nỗi nhiều sinh viên y khoa tỏ ra lúng túng khi sử dụng máy fax hay các bác sĩ trẻ khi buộc phải dùng tới máy fax thì trở nên bối rối như người từ hành tinh khác xuống vậy. Mặc dù những chuyện bất tiện như trên đã được nói tới nhiều nhưng máy fax thì vẫn tiếp tục ngự trị ở các bệnh viện và các trung tâm y tế. Một phần lý do là vì trong luật y tế của Hoa Kỳ có một điều luật về quyền riêng tư đòi hỏi các cơ quan cung cấp dịch vụ y tế phải thực hiện những phương sách hợp lý để bảo toàn thông tin của bệnh nhân. Và bởi vì trong điều lệ này có nhắc một cách rất rõ ràng tới máy fax mà không phải là điện thư, thế nên các cơ quan cung cấp y tế suy diễn điều luật này theo nghĩa là các hồ sơ y tế phải được gửi đi bằng máy fax mà không phải bằng các thiết bị khác.

Trên thực tế và trong ý nghĩa nào đó thì quả tình máy fax có an toàn hơn thật nếu như trong trường hợp tín hiệu khi gửi đi bị đánh cắp thì kẻ cắp đó cũng chỉ lấy được một vài trang tài liệu và như thế được xem là ít nghiêm trọng hơn là khi bị tin tặc tấn công cả một hệ thống hồ sơ kỹ thuật số như đã từng xảy ra nhiều lần trong mấy năm vừa qua. Do đó, nếu như máy fax có gây ra bất tiện cho một vài cá nhân nào đó, nó vẫn được cho là thiết bị an toàn hơn mặc dù người ta biết nó là một vật cổ lỗ sĩ.

Hoặc khi trong trường hợp những hệ thống tin học và nhu liệu ứng dụng khác nhau giữa các cơ quan không thể kết nối với nhau được thì người ta vẫn có thể liên lạc bằng thứ kỹ thuật cũ kỹ là chiếc máy fax, và đó là một trong những lý do vì sao người ta đã muốn bỏ máy fax từ lâu mà đến nay vẫn chưa bỏ dứt được.

Riêng trong lãnh vực an ninh hiện nay, hầu hết các hồ sơ dữ liệu đều được cất giữ dưới dạng analog, và do đó những máy vi tính kỹ thuật số (digital) như hiện nay không đọc được, và điều này gây ra nhiều bất tiện. Một ví dụ, nếu một ký giả muốn cơ quan điều tra FBI gửi cho những tài liệu đã được bạch hoá dựa trên Luật Tự do Thông tin thì đòi hỏi người ký giả này phải yêu cầu qua thư hay qua fax, và như vậy sẽ mất nhiều thời gian hơn so với email và rất có thể bị thất lạc nếu như ai đó cầm nhầm sau khi máy in ra. Trong một số trường hợp hiếm hoi, sự lệ thuộc vào máy fax đã gây nguy hại đến mạng sống của con người. Như vụ hai cảnh sát bị bắn chết ở thành phố New York năm 2014 – và sau đó người ta điều tra và biết được Sở cảnh sát của quận Baltimore đã gửi fax về lệnh truy nã tên tội phạm tình nghi đến New York nhưng sở cảnh sát New York đã không cảnh báo kịp thời cũng chỉ vì thông tin quá chậm.

Máy fax đã có thời của nó, và nếu đi ngược trở lại ba, bốn thập niên trước thì ta phải công nhận nó là một điều kỳ diệu khi những thông tin được gửi tới từ một nơi rất xa và qua một chiếc máy rất đơn giản những thông tin đó hiện ra bằng văn bản mà người ta có thể sờ vào được. Nhưng thời đó qua lâu rồi và nay đã đến lúc người ta phải chấp nhận để cho máy fax được nghỉ yên và chuyển qua sử dụng những loại kỹ thuật hiện đại hơn. Máy fax có thể vẫn có thể hiện diện tại các văn phòng nhưng nó không thể là thiết bị liên lạc duy nhất, cho dù người ta có viện ra những lý do gì đi nữa để thoái thác, thì ngoài kia vẫn còn những kỹ thuật để liên lạc nhanh hơn gấp bội, như email hay tin nhắn cấp thời (instant message). Thời đại bây giờ mọi sinh hoạt chuyển động rất nhanh và không ai có thì giờ để ngồi chờ một tờ giấy được in ra từng hàng từng hàng một từ một chiếc máy đã cũ.


Huy Lâm

Tin tức khác...