Chỉ nên quẹo phải

Huy Lâm

 

Sống ở những thành phố lớn và đông dân cư quả thật có đầy đủ mọi tiện nghi, dịch vụ, và hơn nữa, thường là gần nơi làm việc. Nhưng nếu như được quyền chọn một nơi ở theo sở thích thì có lẽ phần đông sẽ chọn sống ở những thành phố nhỏ, những khu ngoại ô xa trung tâm thành có dân cư thưa thớt hơn, hoặc ra sống hẳn ở đồng quê như nhiều người Mỹ vẫn chọn khi về hưu.

Một trong những vấn nạn khi sống ở những thành phố lớn đông đúc là nạn kẹt xe, không chỉ kẹt ngày thường mà nhiều khi luôn cả cuối tuần. Để giải quyết vấn đề này, chính quyền thường cho xây thêm đường sá hay mở rộng thêm làn xe chạy trên các xa lộ. Nhưng rồi cũng chỉ giải quyết được một phần thôi và nạn kẹt xe thì vẫn còn đó.

Gần đây, có nhiều người đưa ý kiến là chính quyền địa phương nên thử phương cách điều hành của công ty UPS. Đây là một trong những đại công ty ở Mỹ kinh doanh trong lãnh vực vận chuyển hàng hoá và giao hàng tới tận nhà mà chúng ta vẫn thường thấy những chiếc xe giao hàng loại lớn sơn màu nâu chạy vào những khu xóm để giao hàng cho khách, nhất là vào những dịp lễ cuối năm thì không chỉ UPS mà hàng trăm công ty vận chuyển khác như FedEx hay DHL cũng bận rộn không kém.

Tuy là kinh doanh việc giao hàng như nhiều công ty khác, việc điều hành các chuyến xe giao hàng của UPS thì lại rất khác, không giống với bất kỳ công ty giao hàng nào khác. Là vì các xe đi giao hàng của UPS chỉ được quyền quẹo phải trên các tuyến đường, nhất là ở những khu vực đông xe cộ. Nghe thì tưởng là chuyện giả tưởng, nhưng trên thực tế, UPS chỉ thị cho tài xế của họ phải chạy trên những tuyến đường mà công ty vẽ ra trên bản đồ riêng của UPS, và tới 90% các tuyến đường này khi cần quẹo thì tài xế chỉ quẹo phải. Mười phần trăm kia là trên những tuyến đường bắt buộc phải quẹo trái chứ không còn chọn lựa nào khác.

Từ hơn nửa thế kỷ nay đã có nhiều cuộc nghiên cứu ở Mỹ để làm sao trong một thành phố có thể đưa được nhiều nhất những loại xe như xe giao hàng, xe taxi v.v… cùng hoạt động một lúc trong thành phố và tránh được nạn kẹt xe. Tất cả các cuộc nghiên cứu thường chỉ chú trọng tới việc là làm sao có thể vẽ được những tuyến đường ngắn nhất để đi từ điểm A tới điểm B, tựa như khi ta dùng bản đồ Google tìm tới một địa chỉ nào đó thì Google liền vẽ cho ta một, hai hoặc ba tuyến đường khác nhau để ta lựa chọn. Nhưng cho đến nay dường như vẫn chưa giải quyết được gì, kẹt xe vẫn hoàn kẹt xe, tai nạn giao thông vẫn không hề giảm, và các nhà khoa học vẫn tiếp tục tìm tòi trong những nghiên cứu mới.

Công ty UPS không đi theo lối mòn của những cuộc nghiên cứu trên mà hướng về những giải pháp khác là tìm một tuyến đường có lợi nhất, nhưng không nhất thiết phải ngắn nhất. Một trong những cách họ thử là tránh không quẹo trái. Mặc dù tuyến đường có thể đi ngược hướng của điểm cần đến, nhưng nó làm giảm nguy cơ bị tai nạn và cắt bớt được thì giờ chậm trễ do mỗi khi quẹo trái thì người tài xế phải chờ cho hết xe đi ngược chiều rồi mới an toàn quẹo, và khi xe chờ để quẹo như vậy thì máy vẫn nổ và điều này có nghĩa là làm phí xăng vô ích.

Các kỹ sư làm việc cho UPS thấy rằng quẹo trái là nguyên nhân chính làm cho việc giao hàng kém hiệu quả. Quẹo trái khi mà dòng xe cộ đi ngược chiều phía bên kia đường gặp lúc đông xe thì xe quẹo trái sẽ phải chờ lâu hơn làm mất thì giờ và tốn xăng, và nó còn có nguy cơ là càng chờ lâu thì càng dễ gây tai nạn vì tài xế chờ lâu sẽ mất kiên nhẫn.

Theo dữ liệu của liên bang cho thấy 53.1 phần trăm các vụ đụng xe là do quẹo trái, nhưng chỉ có 5.7 phần trăm là có liên quan đến quẹo phải. Tính ra là số lần đụng xe do quẹo trái nhiều bằng gần 10 lần số tai nạn do quẹo phải. Một nghiên cứu của sở giao thông thành phố New York kết luận là quẹo trái có nguy cơ gây ra tai nạn chết người cao hơn gấp ba lần so với quẹo phải. Và theo Hiệp hội An toàn Giao thông Xa lộ Quốc gia, 36 phần trăm các vụ đụng xe chết người có liên quan đến loại xe máy hai bánh là do tài xế lái xe hơi quẹo trái gấp phía trước đầu các xe máy hai bánh đi ngược chiếu.

Do đó, UPS đã quyết định tự vẽ những tuyến đường riêng cho xe công ty của họ và bỏ bớt những lần quẹo trái càng nhiều càng tốt. Kết quả, theo công ty cho biết, họ tiết kiệm được mỗi năm 10 triệu gallons xăng, bớt thải ra ngoài không trung 20,000 tấn carbon dioxide và giao được thêm cho khách hàng 350,000 gói hàng. Nhờ chạy trên những tuyến đường có lợi nhất này thậm chí còn giúp cho công ty cắt giảm bớt số xe họ sử dụng khoảng 1,100 chiếc, rút ngắn bớt khoảng 28.5 triệu dặm trên các tuyến đường giao hàng, mặc dù là có một số tuyến đường tài xế phải lái xa hơn.

Chỉ vì tránh cho xe quẹo trái lại có thể làm giảm bớt được nhiều thứ như trên có vẻ như là điều khó tin. Tuy nhiên, một chương trình truyền hình có tên Mythbusters đã làm một cuộc thử nghiệm giống như vậy và đã xác nhận, mặc dù là phải quẹo xe nhiều hơn bình thường, cách thức xe chạy trên những tuyến đường chỉ có quẹo phải quả thật là có tiết kiệm được xăng.

Sự thành công của công ty UPS khi áp dụng lối lái xe chỉ quẹo phải làm nhiều người thắc mắc là tại sao tất cả những người lái xe không cùng tránh quẹo trái khi phải lái xe quanh thành phố trên đường đi làm mỗi ngày? Nếu mọi người cùng đồng loạt làm như vậy, thì lượng carbon thải ra ngoài bầu trời sẽ bớt được đi rất nhiều và có lẽ còn làm giảm bớt nạn kẹt xe nữa.

Vấn đề là ở chỗ không phải tuyến đường nào của bất cứ ai đi làm mỗi ngày đều có lợi nếu làm theo cách này, và thông thường người ta chỉ chịu thay đổi thói quen lái xe nếu như họ thấy cá nhân của họ được lợi. Bằng không thì khó có ai chịu làm theo nếu như họ cảm thấy không có lợi cho chính họ.

Giảm bớt việc thải khí carbon dioxide cũng là cách góp phần làm giảm bớt tình trạng biến đổi khí hậu trên thế giới nếu như tất cả mọi người cùng đồng ý hợp nhất theo phương cách lái xe chỉ quẹo phải thì tất cả cùng có lợi. Nhưng chỉ cần một vài người không chịu hợp tác hay xé rào cố tình quẹo trái thì toàn bộ kế hoạch sẽ bị thất bại.

Một ví dụ điển hình về sự hợp tác để cùng có lợi đã được giải thích trong lý thuyết “trò chơi” (game theory). Nếu như tất cả mọi người cùng chịu hợp tác thì cả tập thể sẽ cùng có lợi, tuy nhiên, trong trường hợp trong khi tất cả mọi người khác cùng chịu hợp tác thì một vài cá nhân ích kỷ chỉ lo quyền lợi riêng mình tự tách ra không chịu hợp tác thì riêng những cá nhân đó được lợi mà cả tập thể phải chịu hy sinh – nghĩa là lấy cái lợi nhỏ cá nhân mà làm mất cái lợi lớn của tập thể.

Do đó, nếu như không thể thuyết phục được một thiểu số chấp nhận chỉ quẹo phải để tất cả mọi người đều có lợi, thì giải pháp cuối cùng có thể là chính quyền địa phương phải tìm cách khuyến khích những người này hoặc thậm chí là ra luật bắt buộc mọi người phải kẹo phải. Ví dụ, người ta có thể xây hệ thống đường không cho quẹo trái như tại một số nơi thuộc tiểu bang New Jersey đã áp dụng từ nhiều năm nay. Thử hỏi, nếu một công ty như UPS có thể tiết kiệm được 10 triệu gallons xăng mỗi năm (tương đương bằng số lượng xăng cho khoảng 5,300 chiếc xe hơi chạy trên đường mỗi năm), thì cả một thành phố hay thậm chí cả một quốc gia sẽ còn tiết kiệm được biết bao nhiêu xăng nếu theo đúng kế hoạch chỉ quẹo phải như trình bày ở trên?

Tâm lý chung của đa số người dân sống ở Mỹ là thích được hưởng quyền tự do cá nhân nên việc áp dụng luật bắt buộc mọi người không được quẹo trái mà chỉ được được quyền quẹo phải khi lái xe khó có thể thực hiện được. Và vì vậy sẽ ít có hy vọng là có thể kêu gọi người lái xe chấp nhận luật chỉ quẹo phải, nhưng trong tương lai, với loại xe tự động lái mà không cần tới tài xế càng ngày càng chạy nhiều trên đường và không cần tới tài xế thì có lẽ luật chỉ quẹo phải có thể thực hiện được vì xe bảo sao thì cứ tự động lái thôi chứ không hề có ý kiến và không biết phản bác hay chống đối như người. Nhờ vậy người ta có thể sẽ giải quyết được một số vấn nạn giao thông mà ta vẫn thường thấy mỗi ngày trên đường lái xe đi làm.

 

Huy Lâm

 

Tin tức khác...