Châu Á với tuyên bố rút khỏi TPP của Donald Trump

Lý Anh

 

Mới đây, tổng thống tân cử Donald Trump đưa ra tuyên bố Hoa Kỳ sẽ từ bỏ Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (Trans Pacific Partnership – TPP) khiến cho lãnh đạo nhiều nước Châu Á và giới quan sát thị trường cũng như các nhà đầu tư lo ngại, trong khi đó Trung Quốc tỏ ra hoan nghênh, Tập Cận Bình mở cờ trong bụng. Tuy nhiên, Donald Trump tuyên bố rút ra khỏi TPP không có nghĩa là Hoa Kỳ từ bỏ Châu Á, Tập Cận Bình chớ vội mừng thầm…

 

Donald Trump với tuyên bố Mỹ rút khỏi TPP

Trong một video công bố ngày 21/11/2016, nói rõ những việc cần làm trong 100 ngày đầu tiên tại Tòa Bạch Ốc, Donald Trump cho biết, ngay trong ngày nhậm chức (20/01/2017), ông sẽ ban hành quyết định rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Bởi đó lời hứa quan trọng trong chiến dịch tranh cử tổng thống của ông.

Như quý độc giả Thời Báo đã biết, trong chiến dịch tranh cử, ứng viên Đảng Cộng hòa Donald Trump từng nhiều lần tuyên bố sẽ rút nước Mỹ ra khỏi hiệp định thương mại được ký kết giữa 12 quốc gia. Theo Donald Trump, đó là một “thảm họa” giết chết công ăn việc làm của người Mỹ. Ông nói: “Tôi đã yêu cầu đội ngũ của tôi trong thời gian đang chuyển giao, lên danh sách các biện pháp điều hành để chúng tôi có thể đưa ra trong ngày đầu tiên nhậm chức để thay đổi luật pháp và để tạo ra công ăn việc làm mới… Về thương mại, tôi sẽ ra thông báo về ý định rút khỏi TTP, một thảm họa tiềm tàng đối với đất nước chúng ta… Thay vào đó, chúng ta sẽ đàm phán các hiệp định thương mại công bằng và song phương để mang lại công ăn việc làm và đưa các ngành công nghiệp trở lại nước Mỹ…”.

TPP khởi đầu bằng thỏa thuận giữa bốn quốc gia là Brunei, Chile, New Zealand và Tân Gia Ba, có hiệu lực từ năm 2006. Hiện nay TPP có 12 nước thành viên gồm Brunei, Chile, Gia Nã Đại, Hoa Kỳ, Mã Lai Á, Mexico, New Zealand, Nhật Bản, Peru, Tân Gia Ba, Úc Đại Lợi, Việt Nam (xếp theo thứ tự a, b, c) tham gia, chiếm 40% các nền kinh tế thế giới. Hiệp định này nhằm làm sâu rộng hơn nữa quan hệ kinh tế giữa những quốc gia này thông qua việc bãi bỏ các hàng rào thuế quan và tăng cường hoạt động giao thương nhằm thúc đẩy tăng trưởng. Các nước thành viên hy vọng sẽ có quan hệ chặt chẽ hơn về phương diện các chính sách và quy định kinh tế. TPP có thể thiết lập một thị trường chung giống như Liên minh Châu Âu (EU).

Tổng thống sắp mãn nhiệm của Hoa Kỳ là Barack Obama đã không ngần ngại nhắc nhở các nước trong khu vực đây không phải là chuyện tình cờ. TPP cho phép Hoa Kỳ, không phải các nước như Trung Quốc, đặt ra luật lệ trong thế kỷ 21, một chiến lược vô cùng quan trọng cho Mỹ trong một khu vực năng động như Châu Á – Thái Bình Dương. Chiến lược này cũng không phải chỉ liên quan đến các luật lệ thương mại.

TPP là một phần cốt lõi trong chiến lược “xoay trục sang Châu Á” của chính quyền Obama. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Ash Carter nói ngoài việc đẩy mạnh xuất cảng của Hoa Kỳ, hiệp định này còn thúc đẩy các mối quan hệ cốt yếu của Mỹ ở Châu Á – Thái Bình Dương, thể hiện cam kết của Hoa Thịnh Đốn trong khu vực và thúc đẩy các giá trị của Hoa Kỳ. Bộ trưởng Ash Carter khẳng định: “Đối với tôi, thông qua hiệp định TPP cũng quan trọng như có thêm một chiến hạm mới”.

Tuy nhiên, Donald Trump cho rằng, đây là một thỏa thuận “tồi tệ” có thể làm mất đi việc làm của người Mỹ vào tay những quốc gia có nguồn lao động giá rẻ. Cho đến nay, TPP vẫn chưa được phê chuẩn. Muốn thông qua phải được sự phê chuẩn của Quốc hội Mỹ, vốn đang chịu sự kiểm soát của Đảng Cộng hòa, có nghĩa là, rất có khả năng thỏa thuận này sẽ không được thông qua. Mặc dù vậy, sau Hội nghị Thượng đỉnh APEC diễn ra tại thủ đô Lima, Peru từ 17 – 20/11/2016, Tổng thống Barack Obama một lần nữa thể hiện sự ủng hộ của ông đối với TPP. Theo ông, nếu không tiến tới thỏa thuận này thì vị thế của Hoa Kỳ tại Châu Á – Thái Bình Dương sẽ bị hủy hoại. Ông nói: “Tôi nghĩ không nên ‘quay lưng’ lại với hoạt động giao thương. Câu trả lời là hãy giao thương đúng cách, hãy đảm bảo rằng thỏa thuận này có tiêu chuẩn lao động, môi trường…”

Phản ứng của Châu Á

Sau khi Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ rút ra khỏi TPP, lãnh đạo của một số quốc gia Châu Á và doanh nghiệp không khỏi lo lắng.

 TTg Nhật Bản Shinzo Abe sau khi gặp Donald Trump trong dịp đi Peru dự Hội nghị Thượng đỉnh APEC đã phát biểu những lời tin tưởng vào vị tổng thống tân cử của Hoa Kỳ, bây giờ nghe Trump tuyên bố vậy lại nói rằng: “TPP sẽ vô nghĩa nếu Hoa Kỳ rút ra khỏi hiệp định này”.

Trước đó, khi tham dự cuộc họp của các nhà lãnh đạo TPP tại Lima, Peru, ông Abe cho biết họ đã không thảo luận việc thực hiện thỏa thuận mà không có Mỹ. Ngoài ra, ông cũng tuyên bố thỏa thuận này không thể thương lượng lại. Nhật Bản cũng lo ngại ông Trump có thể làm ảnh hưởng tới chiến dịch bầu cử lập pháp của mình và yêu cầu Tokyo phải trả thêm tiền cho 50.000 lính Mỹ đồn trú tại Nhật Bản theo một hiệp ước an ninh. Hiện nay, Nhật Bản chỉ trả một nửa chi phí đóng quân cho lính Mỹ …

Trước ngày Donald Trump công khai tuyên bố Hoa Kỳ rút khỏi TPP, TTg Tân Gia Ba Lý Hiển Long đã bày tỏ sự thất vọng trước việc TPP khó có thể được thông qua dưới thời chính quyền Donald Trump, một người phản đối kịch liệt thỏa thuận tự do thương mại này. Straits Times, tờ báo tiếng Anh phát hành ở Tân Gia Ba, đã trích dẫn lời ông Lý Hiển Long phát biểu với Tổng thống Indonesia Joko Widodo ở Semaring, Indonesia, ngày 14/11, như sau: “Chúng tôi cảm thấy thất vọng vì TPP sẽ không được thông qua trước khi tân Tổng thống Mỹ tuyên thệ nhậm chức vào ngày 20/1/2017”.

TTg Úc Đại Lợi Malcolm Turnbull nói: “Thời gian sẽ trả lời liệu chính quyền và quốc hội mới có giải quyết hay không hoặc giải quyết đến mức độ nào đối với TPP hay một phiên bản cao cấp hơn hiệp định này… Tổng thống tân cử Donald Trump và Quốc hội Hoa Kỳ sẽ đưa ra quyết định vì lợi ích của nước Mỹ. Về phía Úc Đại Lợi, hiệp định TPP phản ánh mạnh mẽ lợi ích của quốc gia chúng tôi vì nó mang đến sự tiếp cận rộng hơn cho xuất cảng hàng hóa hay dịch vụ…”.

TTg New Zealand John Key nói: “Nước Mỹ không phải là một hòn đảo. Quốc gia này không thể chỉ đứng nhìn mà không tham gia vào giao thương với phần còn lại của thế giới. Tới một thời điểm nào đó, họ cũng phải cân nhắc điều này”.

TTg Malaysia Najib Razak nói: “Tổng thống đắc cử Donald Trump, với tư cách là người lãnh đạo nước Mỹ, có quyền đưa ra các quyết định chính sách mà ông cho là đúng. Bản thân tôi là một người ủng hộ mạnh mẽ phát triển thương mại và hội nhập khu vực tai Châu Á – Thái Bình Dương. Đây là lợi ích cho người dân đất nước tôi. Tôi mong chờ việc hợp tác tương lai với Tổng thống tân cử Trump trên cơ sở những mục tiêu chung của hai quốc gia về củng cố an ninh và đảm bảo tăng trưởng bền vững, bao quát và công bằng. Đây không phải là một điều đáng ngạc nhiên sau khi quan sát những bài phát biểu tranh cử của ông Trump. Tuy nhiên nó vẫn là một tin đáng thất vọng. Việc Mỹ rút khỏi TPP sẽ giết chết một thương vụ kéo dài cả thập kỷ”.

TPP sụp đổ đồng nghĩa với một khoảng trống quyền lực tại Châu Á. Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Josh Earnest mới đây cảnh báo nếu Mỹ từ bỏ TPP như Donald Trump đã hứa, điều này sẽ đẩy nước Mỹ vào thế bất lợi và chỉ làm lợi cho Trung Quốc. Tuy nhiên, cũng có người nghĩ rằng, ông Trump tuyên bố rút khỏi TPP, những chưa hề tuyên bố từ bỏ Châu Á!

Tập Cận Bình chớ vội mừng thầm…

Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã được nghe TT Mỹ Barack Obama nói rằng, TPP nhằm gia tăng vai trò của Mỹ ở Châu Á, sau khi thấy rõ chiến lược quay trục sang Châu Á của Mỹ, trong đó có TPP, là một kế hoạch ít che đậy nhằm khống chế ảnh hưởng ngày một tăng của Trung Quốc, tầng lớp lãnh đạo Trung Cộng ở Trung Nam Hải đều không hài lòng. Nay nghe Donald Trump tuyên bố ngày nhậm chức đầu tiên sẽ rút khỏi TPP thì vui mừng vô cùng. Các vị cho rằng, đó “là một ngày nhiều tin vui cho Trung Quốc…” như Carrie Gracie, chủ bút ban biên tập tiếng Hoa của BBC đã nói trong bài: “Mỹ bỏ TPP: Một ngày nhiều tin vui cho Trung Quốc”…

Tuy nhiên, người viết cho rằng, Donald Trump vì quyền lợi của người dân Hoa Kỳ tuyên bố rút khỏi TPP không có nghĩa là Hoa Kỳ rút khỏi Châu Á. Điều này thể hiện rõ trong lời tuyên bố sau khi gặp ông Trump tại Trump Town ở Nữu Ước của TTg Nhật Bản Shinzo Abe, người từng có nhiều mặc cảm với Donald Trump về những lời tuyên bố của ông khi ra tranh cử tổng thống thứ 45 của Hoa Kỳ.

Trung tuần tháng 11/2016, trên đường đi dự Hội nghị Thượng đỉnh APEC ở Peru, ông là nguyên thủ ngoại quốc đầu tiên gặp Donald Trump sau khi ông Trump đắc cử. Sau khi gặp Trump, Abe đã nói: “Chúng tôi đã có cuộc nói chuyện rất thẳng thắn trong khoảng thời gian đáng kể. Bầu không khí rất ấm cúng… Tôi tin rằng nếu hai quốc gia không có niềm tin, liên minh trong tương lai sẽ không có hiệu quả. Sau cuộc thảo luận hôm nay, tôi nghĩ ông Trump là người tôi vô cùng tin tưởng…”. Qua đó có thể thấy ông Trump không từ bỏ Châu Á.

Thứ đến, trong bài diễn văn đọc khi ra tranh cử vào tháng 04/2016, ông Trump cũng từng nói: Chính sách ưu tiên nước Mỹ của ông không ảnh hưởng đến hiệp ước phòng vệ Hoa Kỳ và Đại Hàn. Thậm chí có thể còn hơn nữa. Khi nói đến hiệp ước phòng vệ khu vực, ông Trump nói Hoa Kỳ đã phải chi tiêu quá nhiều, nước sở tại nên đóng góp kinh phí vào trợ giúp cho Hoa Kỳ. Nếu khu vực nào xảy ra chiến tranh, với tư cách là Tổng Tư lệnh, ông sẽ điều quân đến hỗ trợ những nước đã ký kết. Khi quân Mỹ tham chiến, nhất định sẽ giành được thắng lợi.

Ngày 21/11, một giới chức Đại Hàn nói, nước này giữ địa vị chiến lược quan trọng ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, không những phải đối kháng với vũ khí nguyên tử của Bắc Hàn, còn phải đề phòng Trung Cộng và Nga. Tuy nhiên, đối với yêu cầu tăng thêm kinh phí của ông Trump, tất nhiên Đại Hàn sẽ đóng góp thêm vào. Khi nói đến Bắc Hàn dùng vũ khí nguyên tử gây căng thẳng ở Đông Bắc Á, trước ngày đắc cử ông Trump cũng từng nói, sẽ yêu cầu Trung Quốc khiến cho Kim Jong-un biến mất. Khi trả lời phỏng vấn của ký giả CBS (Columbia Broadcasting System), ông Trump từng nói: “Tôi sẽ ép Trung Cộng phải tăng thêm trừng phạt Bắc Hàn. Tôi nghĩ Bắc Kinh có thể khống chế được Bắc Hàn. Tuy nhiên, họ chưa chịu làm. Tôi sẽ buộc họ làm…”.

Cuối cùng người viết khẳng định: Tổng thống tân cử Donald Trump tuyên bố rút ra khỏi TPP không có nghĩa là từ bỏ Châu Á, Tập Cận Bình và các lãnh tụ cộng sản “ngồi mát ăn bát vàng” ở Trung Nam Hải… chớ vội mừng thầm!

Lý Anh

 

Tin tức khác...