BÍ ĐỎ

Nguyễn Thơ Sinh

Cả thế giới ai cũng biết đến bí đỏ. Ở Việt Nam cũng có bí đỏ (còn gọi là bí ngô hay bí rợ), nhưng có lẽ vị trí của nó trong đời sống văn hóa người Việt khác hẳn với bản sắc văn hóa khác. Vâng. Bí đỏ trong bản đồng dao hiền hòa nhiều người còn nhớ:

Bí ngô là cô đậu nành.
Đậu nành là anh dưa chuột.
Dưa chuột cậu ruột dưa gang.
Dưa gang cùng hàng dưa hấu.
Dưa hấu là cậu bí ngô.
Bí ngô là cô đậu nành…

Bí đỏ đi vào ẩm thực Việt qua những món ăn dân dã hiền hòa. Chưa ra trái, mới chỉ là đọt thôi người Việt mình đã biết cắt về tước xơ, vò lá xào tỏi. Món ăn này lành tính, có vị thuốc, được đông đảo bà con mến chuộng. Sau này món đọt bí xào được nâng lên hàng đặc sản quý hiếm, đắt hơn thịt cá. Trái bí ngô gọt vỏ, sắt mỏng nấu canh tôm khô, nấu canh thịt, hành lá thái nhuyễn, hạt tiêu khô rắc vô thơm lựng. Hay bí đỏ sắt miếng vuông hầm xương. Người ăn chay chuộng món kiểm trong đó không thể thiếu bí đỏ. Người thèm ngọt có thể nấu chè bí đỏ, vừa mát vừa hiền. Để giải nhiệt, người ta hấp bí đỏ với đường phèn, lọc máu rất tốt. Buồn buồn, hạt bí đỏ rang cắn hoài không chán, bùi bùi, béo béo, tha hồ tán chuyện…

Với ẩm thực Mỹ bí đỏ có đất dụng võ hơn. Quả thế, bí đỏ có mặt trong tất cả các loại bánh trái, chè (pudding) của Mỹ. Vâng. Nhiều món lắm, còn món mặn trong thực đơn Mỹ chỉ có hai món là súp bí đỏ hay bí đỏ xắt miếng trộn chung với rau trong món xà lách. Nhưng nói đến những recipes món ngọt về bí ngô, người ta thấy rất nhiều món khá nổi tiếng (tiếng Anh: Pumpkin bars, pumpkin bread, pumpkin cake, pumpkin cheesecake, pumpkin cookies, pumpkin muffins, pumpkin pie, pumpkin seeds candies…)

Tháng mười một về, bí đỏ với người Mỹ thường để chưng cho đẹp. Ngoài chức năng trang trí bí đỏ là loại rau quả có giá trị dinh dưỡng cao. Chúng giàu vitamin (sinh tố), giàu khoáng vi lượng, có vị ngon rất tuyệt, song điều đáng quý nhất nơi bí đỏ nó chứa ít calories rất hữu hiệu cho các chiến dịch giảm cân, chống béo. Nếu bạn quý sức khỏe, và bạn lại yêu thích bí đỏ; đó là điều may mắn. Còn ăn nó chưa quen, chịu khó tập từ từ, biết đâu sau này nó sẽ là món ăn khoái khẩu của bạn!
Vô tri bất mộ. Không biết về
bí đỏ bạn không thể yêu thích nó. Vâng. Màu cam da bí đỏ không ai lạ. Bạn càng không lạ những trái bí được khoét ruột thành lồng đèn bọn trẻ đi xin kẹo đêm Halloween háo hức lộ liễu ra mặt. Những trái bí đỏ trang trí trước nhà. Tại cơ cơ sở buôn bán chủ chưng bày nhiều chủng loại bí đỏ hình thù lạ mắt. Vâng. Những trái bí đỏ hiền hòa ấy, đại sứ thân thiện của Lễ Tạ ơn – Trang sử cao đẹp của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ buổi đầu. Ôi. Ngày ấy. Người Indian bản xứ đối đãi thân thiện với di dân từ xa đến, khác hẳn với thái độ của nhiều người Mỹ hôm nay (cha ông họ từng là di dân) đối xử lạnh lùng với di dân đến sau, trâu chậm, nước đục…
Nhưng nếu bạn biết bên trong những trái bí đỏ ấy là cả một thế giới dinh dưỡng giá trị, bạn sẽ không hờ hững với bí đỏ nữa. Thậm chí, rất có thể, bạn sẽ thay đổi thói quen nấu nướng, sẽ dành cho bí đỏ một vị trí xứng đáng trong nhà bếp, trên bàn ăn của gia đình bạn.

Vâng. Trước tiên, bí đỏ chứa hàm lượng ka-li (potassium) cao, rất có lợi cho huyết áp (blood pressure). Bí đỏ có khả năng tẩy lọc (antioxidant) làm chậm lại quá trình lão hóa xuống cấp của mắt. Bạn ngờ vực ư? Xin thưa, hoạt chất Beta-carotene có nhiều trong bí đỏ (làm cho chúng có màu cam đặc trưng. Khi cơ thể hấp thụ, hoạt chất Beta-carotene chuyển thành vitamin A. Và bạn biết, trẻ em thiếu sinh tố A có thể mắc chứng mù mắt. Ngoài ra trong bí đỏ có chứa vitamin E giúp bảo vệ các lớp màng trong mắt.

Muốn trường sinh giai lão, đưa thêm bí đỏ vào kế hoạch ẩm thực hàng ngày là điều nên làm. Không chỉ tốt cho mắt, hoạt chất Beta-carotene còn giúp giảm thiểu nguy cơ một số chứng ung thư xảy ra. Người mắc bệnh suyễn ăn nhiều bí đỏ sẽ có lợi cho hô hấp. Bí đỏ chống ngừa các bệnh tim mạch rất tốt. Chúng còn là vũ khí đắc lực khống chế béo phì. Quả nhiên, đưa bí đỏ vào chế độ ẩm thực sẽ giúp duy trì chỉ số cơ thể BMI (body mass index) lý tưởng. Ăn nhiều bí đỏ giúp tăng tuổi thọ. Ngoài ra bí đỏ còn ngăn được bệnh tiểu đường và làm chậm quá trình lão hóa hệ tuần hoàn. Bí đỏ còn làm cho đẹp da, đẹp tóc. Ăn canh bí đỏ giúp cơ thể cảm thấy khỏe khoắn như canh sâm.
Với người đang yêu, bí đỏ rất tốt cho trái tim. Bí đỏ giàu chất xơ, giúp đại tiện, một trong bốn cái sướng (tứ khoái) dễ dàng thoải mái hơn. Chính chất xơ, potassium, và vitamin C trong bí đỏ là công thức giúp tim khỏe mạnh. Bạn hãy nhớ kỹ điều này nhé.

Với các bạn thích ăn mặn (vì thức ăn nhạt nhẽo khó nuốt), hàm lượng potassium cao trong bí đỏ có thể giúp cân bằng lượng sodium trong thực đơn khẩu vị người ăn mặn. Điều này đồng nghĩa với việc các chỉ số hypertension và chỉ số huyết áp (blood pressure) sẽ được cải thiện thấy rõ nếu bạn ăn thêm bí đỏ.
Nếu bạn cảm thấy mình mỏi gối, chồn chân, xương cốt lỏng lẻo, ngoài chuyện uống nhiều sữa tươi giàu vitamin D, việc đưa bí ngô vào thực đơn là cần thiết. Nên nhớ, lượng potassium trong bí đỏ giúp ngăn chặn thất thoát khoáng (minerals) trong xương. Bí đỏ còn làm chậm quá trình teo cơ (loss of muscle mass) nơ người cao tuổi. Nó còn giúp giảm thiểu những lần nguy cơ bị đột quỵ (stroke) rất đáng sợ.

Người Nhật ăn nhiều bí đỏ nên tỷ lệ ung thư ruột già thấp. Nhắc lại, bí đỏ giàu chất xơ nên quá trình đại tiện diễn ra tự nhiên hơn. Nghiên cứu cho thấy beta-carotene giúp giảm thiểu ung thư bàng quang (prostate cancer). Hạt và quả bí đỏ chứa nhiều hoạt chất giúp mô cơ và hệ tiêu hóa (intestines) hấp thụ đường glucose hiệu quả hơn, giúp cân bằng lượng glucose trong gan. Đây chính là chìa khóa hữu hiệu đối với người có nguy cơ bắc bệnh tiểu đường Type 2, tuy nhiên cần có thêm ngiên cứu sâu rộng để khẳng định chắc chắn hơn.
Như đã bàn, xơ trong thực phẩm rất quan trọng với cơ thể, trung bình mỗi ngày ta cần 25g đến 30g chất xơ. Chất xơ giúp làm chậm quá trình máu hấp thụ đường, nhờ chất xơ mà đại tiện dễ dàng, tránh táo bón, tránh phân lưu quá lâu trong ruột già dẫn đến nguy cơ ung thư… Còn với mùa cúm, vitamin C trong bí ngô, hàm lượng hoạt chất beta-carotene là vũ khí cần thiết cho hệ miễn dịch. Cơ thể sẽ chuyển beta-carotene thành vitamin A, một thành phần chất liệu quan trọng giúp phát triển đội ngũ bạch cầu cần thiết cho khả năng đề kháng của cơ thể.

Bí đỏ đóng hộp chứa chất bảo quản hoặc các loại gia vị hương liệu hóa học tránh được nên tránh. Bạn có thể sử dụng bí đỏ tươi, mất công hơn một chút nhưng ngon và lành mạnh hơn. Bí đỏ nguyên trái bảo quản tự nhiên khá lâu sau thu hoạch, để nơi kín ánh sáng, nhiệt độ mát mẻ, bí đỏ sẽ giữ được khoảng hai tháng.
Vâng. Bí đỏ. Chúng là đại sứ của tri ân, của tình cảm con người, một món quà quý Tạo hóa dành cho loài người chúng ta.

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...