Tìm ra nguyên nhân tiềm ẩn gây tăng huyết áp

Các nhà khoa học vừa xác định được một cơ chế sinh học ít được chú ý nhưng có vai trò then chốt trong việc gây tăng huyết áp, tình trạng ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới và là yếu tố nguy cơ hàng đầu của đau tim, đột quỵ.
Theo nghiên cứu do Đại học Rockefeller (New York) dẫn đầu, việc cơ thể thiếu một loại mô mỡ đặc biệt gọi là mỡ kem beige fat có thể khiến huyết áp tăng vọt. Khám phá này giúp giải thích vì sao béo phì thường đi kèm với tăng huyết áp, đồng thời mở ra triển vọng phát triển các liệu pháp điều trị mới, nhắm trúng đích và hiệu quả hơn.
Từ lâu, giới y học đã biết thừa cân, béo phì có liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp và bệnh tim mạch. Tuy nhiên, cơ chế sinh học phía sau mối liên hệ này vẫn là dấu hỏi lớn. Nghiên cứu mới cho thấy, không chỉ lượng mỡ mà loại mỡ trong cơ thể mới là yếu tố quyết định.
Beige fat – tương tự với mỡ nâu ở người có chức năng đốt năng lượng để sinh nhiệt, giúp cơ thể giữ ấm và điều hòa chuyển hóa. Ở người trưởng thành, mỡ nâu chủ yếu tập trung ở vùng cổ, lưng trên, quanh thận và cột sống. Dù phần lớn mỡ nâu mất đi sau giai đoạn sơ sinh, các nghiên cứu trước đây cho thấy nó có thể được “kích hoạt” trở lại thông qua vận động, ngủ đủ giấc và tiếp xúc với môi trường lạnh.
Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Science, nhóm của Đại học Rockefeller đã tạo ra các mô hình chuột hoàn toàn khỏe mạnh nhưng không thể hình thành mỡ be. Kết quả cho thấy, việc thiếu loại mỡ này khiến mạch máu trở nên nhạy cảm hơn với các tín hiệu làm tăng áp lực máu, từ đó đẩy huyết áp lên cao.
“Chúng tôi nhận ra rằng không phải mỡ nói chung, mà chính beige fat mới là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng mạch máu và khả năng điều hòa huyết áp của toàn cơ thể” – nhóm nghiên cứu cho biết.
Các nhà khoa học phát thấy rằng lớp mỡ bao quanh mạch máu ở những con chuột thiếu beige fat bắt đầu mang đặc điểm của mỡ trắng, trong đó có sự gia tăng của angiotensinogen, tiền chất của một hormone mạnh có tác dụng làm tăng huyết áp. Tất cả những con chuột này đều bị tăng huyết áp và xuất hiện sớm các dấu hiệu tổn thương tim, bao gồm hiện tượng xơ hóa quanh mạch máu.
Xơ hóa khiến thành mạch cứng hơn, giảm khả năng co giãn, buộc tim phải hoạt động mạnh hơn để bơm máu, từ đó làm huyết áp tiếp tục tăng. Phân tích tế bào đơn lẻ còn cho thấy, khi thiếu beige fat, các tế bào mỡ kích hoạt một chương trình gene thúc đẩy hình thành mô xơ.
Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu xác định một enzyme quan trọng mang tên QSOX1 – vốn đã được biết đến trong nghiên cứu ung thư đóng vai trò trung tâm trong quá trình này. Trong điều kiện bình thường, mỡ be giúp ức chế sự sản sinh QSOX1. Nhưng khi beige fat biến mất, enzyme này tăng nhanh, kích hoạt chuỗi phản ứng dẫn đến tăng huyết áp.
Dữ liệu từ các nhóm bệnh nhân hiện có cũng cho thấy, những người mang đột biến ở gene PRDM16 – gene kiểm soát sự xuất hiện của mỡ be thường có huyết áp cao hơn, cho thấy kết quả nghiên cứu trên chuột có khả năng áp dụng cho con người.
Theo bác sĩ Paul Cohen, trưởng nhóm nghiên cứu, việc làm rõ mối liên hệ phân tử này sẽ giúp y học tiến gần hơn tới các liệu pháp cá thể hóa. “Khi hiểu rõ cơ chế ở cấp độ phân tử, chúng ta có thể hướng tới các phương pháp điều trị nhắm đúng vào đặc điểm sinh học riêng của từng bệnh nhân” – ông nói.
Nhật Minh
(Theo Daily Mail)