Sở Thuế và Bạn: Tax Time!

Hải Phong (Nguyễn LC, CGA, M. Fisc.)

Năm nào vào mùa này, Ký tôi cũng chạy vắt giò lên cổ để viết vài giòng, mong nhắc nhở vài điều cần thiết đến độc giả thân thương của Thời Báo. Năm nay cũng không ngoại lệ, ngày Quốc Hận gần kề rồi, Toàn Quốc phải khai thuế!

Trong thời điểm chúng tôi viết bài này đến quý bạn thì theo thống kê, còn tới 44% quý vị chưa nộp tờ khai thuế, trong đó có Ký tôi. Với các bạn trong số 44% này, chúng tôi xin nhắc vài điều dưới hình thức
Hỏi và Đáp.

Tôi có cần phải khai thuế không nếu lợi tức quá thấp?

Thông thường nếu lợi tức của bạn dưới $11,635 (Liên bang) hay dưới $14,890 (Québec) thì bạn không phải trả một đồng tiền thuế nào cả.
Tuy nhiên, nếu vì thế mà không khai thuế thì bạn có thể bị mất một vài tiền bồi hoàn (crédit d’impôt/ tax credit) thí dụ như bồi hoàn thuế tiêu thụ. Nếu là sinh viên học sinh thì tiền bồi hoàn cho học phí sẽ không được tích lũy nếu như bạn không khai thuế.
Do đó, cho dù lợi tức thấp hơn mức phải trả thuế thì bạn cũng nên khai thuế đúng thời hạn, một mặt để thể hiện tinh thần công dân, một mặt để được hưởng các credit nói trên, cũng như những tiền trợ cấp (allocation) của chính phủ. Thí dụ như bạn có con nhỏ thì bạn có thể nhận được trợ cấp của chính phủ Liên bang tối đa là $6,400 cho mỗi đứa con dưới 6 tuổi, hay tối đa $5,400 cho mỗi đứa con từ 6 đến 17 tuổi. Vậy bạn hay người phối ngẫu cần làm tờ khai thuế để nhà nước biết mức lương của gia đình bạn mà tính tiền trợ cấp.

Tôi phải khai những lợi tức nào?

Trên nguyên tắc, bạn phải khai tất cả những lợi tức nhận được trong năm, thông thường dưới hình thức tờ T4. Tuy vậy, có những lợi tức phải khai cho dù là không được ghi trên tờ T4 nào cả. Thí dụ: tiền pourboire/ tip bạn nhận được, tiền cho thuê nhà, tiền sửa chữa nhà cửa hay hốt tuyết cho người khác, v.v…
Khai thuế đúng hạn

Nếu phải trả thuế mà bạn không khai đúng thời hạn thì có thể bị phạt. Tiền phạt là 5% của số tiền thuế phải trả vào ngày 30/4. Ngoài ra, bạn còn phải trả 1% tiền lời hàng tháng, tính trên tiền thuế phải trả, tối đa là 12 tháng.

Tôi là nhân viên được lãnh lương, nhưng được làm việc tại văn phòng tại gia. Tôi có thể khai những chi phí gì liên quan đến văn phòng tại nhà?

Trước hết, khi khai thuế bạn phải kèm tờ khai “T2200 Déclaration des conditions de travail/ Declaration of condition of employment” đã được hãng của bạn ký nhận, đồng thời bạn phải hội đủ các điều kiện sau đây:
– Văn phòng tại nhà là nơi làm việc chính của bạn, có nghĩa là trên 50% thời gian làm việc, bạn làm tại nhà.
– Trong hợp đồng làm việc với công ty, bạn được công ty yêu cầu hay cho phép làm việc tại nhà, hãng không cấp văn phòng cho bạn. Trường hợp này thường xảy ra với các bạn làm trong ngành điện toán, không cần vào sở.

Những chi phí mà bạn được quyền khai để được trừ thuế là:

– Tiền điện, tiền sưởi.
– Tiền bảo trì thông thường trong nhà.
– Tiền thuê nhà, nếu nhà bạn là nhà thuê
Nếu là nhân viên ăn hoa hồng thì ngoài các chi phí vừa kể, bạn còn có thể khai thêm vài chi phí sau đây:
– Tiền bảo hiểm nhà.
– Tiền thuế thổ trạch.

Tất cả các chi phí nói trên, bạn hãy tính theo tỷ lệ diện tích văn phòng tại gia của bạn so với diện tích toàn diện của căn nhà. Thí dụ diện tích văn phòng chiếm 20% diện tích của căn nhà, thì sau khi tính tổng số các chi phí trên, nhân với 20% để khai thuế, và không được khai chi phí cao hơn số lương của bạn. Thí dụ: sau khi tính ra 20% chi phí là $16,000. Nếu lương bạn một năm là $125,000 một năm thì không thành vấn đề, nhưng nếu năm đó lương bạn chỉ có $12,000 thì bạn chỉ được trừ tới mức $12,000 thôi. Số sai biệt không được trừ thuế là $4,000, hãy tích lũy lại, có thể được trừ trong một năm khác, khi lợi tức của bạn cao hơn.

Tôi có thuê một người giữ trẻ tại gia. Tôi có thể đòi họ cấp biên nhận để khai thuế không?

Đương nhiên là được. Nếu muốn khai tiền giữ trẻ để được trừ thuế thì bắt buộc bạn phải có giấy biên nhận của nhà trẻ hay của người giữ trẻ tại gia. Bất kể bạn hay người phối ngẫu của bạn phải trả tiền giữ trẻ, thì người nào trong hai vợ chồng mà có lợi tức thấp hơn thì người đó sẽ được khai tiền giữ trẻ.

Trên tờ biên nhận, cần phải có các chi tiết sau đây:
– Số tiền phải trả cho người giữ trẻ.
– Tên, số an sinh xã hội (NAS/ SIN) và địa chỉ của người giữ trẻ.
– Chữ ký của người giữ trẻ trên giấy biên nhận.
– Liên hệ của người giữ trẻ với bạn, thí dụ: mẹ, chị em của bạn, v.v…
Và một điều quan trọng nữa là nhà trẻ hay người giữ trẻ tại gia sẽ phải khai thuế số tiền nhận được từ bạn. Đây chính là điều khiến bạn khó lòng đòi họ cấp biên nhận, vì họ không muốn khai thuế! Nhưng bạn có thể trấn an họ rằng nếu đó là lợi tức duy nhất của họ, và nếu số tiền dưới $11,635 thì dù có khai, họ cũng không phải trả thuế, trái lại còn được hưởng vài credits mà chính phủ tặng.

Tôi là sinh viên ngành Y hay Nha, và phải trả rất nhiều tiền mua sách vở, dụng cụ Y, Nha. Các tiền này có được khai để giảm thuế không?

Được, nhưng không được khai dưới hình thức tiền học phí, mà bạn phải tích lũy và giữ tất cả các biên nhận mua sách vở và dụng cụ này cho đến khi ra trường và khi bạn bắt đầu hành nghề tự do, bạn có thể gộp các tiền đó vào các tích sản được chiết cựu (actifs amortissables/ depreciable assets) và hàng năm bạn được quyền khai chi phí chiết cựu (dépense pour amortissement/ depreciation expense) trên các tích sản này, nghĩa là các chi phí này được trải ra nhiều năm để khai thuế.

Tôi ở chung nhà với mẹ già bị bệnh ung thư? Tôi có được credit thuế cho việc trông nom mẹ không?
Có. Bạn được một Crédit pour aidant naturel/ Canada caregiver credit. Tối đa bạn có thể được lấy về là 15% của $6,883. Muốn được credit này, bạn phải có giấy bác sĩ chứng nhận bệnh trạng của người bệnh.
Ngoài ra, nếu bạn là người phải cấp dưỡng cho người bệnh thì bạn còn được quyền khai tiền chi phí thuốc men cho người bệnh (mẹ của bạn). Tiền thuốc tối đa bạn được quyền khai là: 15% của tiền thuốc men trong vòng 12 tháng trừ đi số nhỏ nhất của 3% lợi tức của người bệnh, hoặc $2,268. Thí dụ: tiền chi phí thuốc men cho người bệnh là $16,000 trong vòng 12 tháng. Lợi tức hưu bổng của người bệnh là $10,000. Như vậy tiền credit bạn được lấy về là:
15% x ($16,000 – $300) = $2,355 (bạn lấy 16 ngàn trừ đi 3% của 10 ngàn là $300, vì $300 nhỏ hơn $2,268).

Tiền trả cho trung tâm cai nghiện có được khai như tiền thuốc không?
Có, nếu bạn được bác sĩ chứng nhận và gửi bạn vào trung tâm để cai nghiện (ma túy, á phiện, v.v…) và tiền đó không được hãng bảo hiềm bồi hoàn. Bạn cần phải giữ các biên nhận. Tiền credit thuế bạn lấy về được tính như sau:
15% của chi phí thuốc men kể cả tiền trả cho trung tâm cai nghiện trừ đi số nhỏ nhất của $2,268 hay 3% lợi tức của bạn. Thí dụ: tổng số chi phí thuốc men là $18,000. Lợi tức của bạn là $90,000. Vậy credit sẽ là:
15% x ($18,000 – $2,268) = $2,360 (trường hợp này thì 3% của lợi tức 90 ngàn lớn hơn $2,268 vậy ta trừ đi $2,268 là con số nhỏ hơn)

Tôi bán căn nhà nghỉ mát (chalet), tôi có phải trả thuế không?
Dù là bạn bán căn nhà chính hay căn nhà nghỉ mát, thì bạn có thể được miễn trừ thuế trên nhà ở (résidence principale/ principal residence), nếu như bạn thường xuyên ở nhà đó trong năm. Thí dụ như bạn ở căn nhà thành phố trong tuần để đi làm, cuối tuần thì bạn về “căn nhà ngoại ô”; hoặc là trong năm bạn ở căn nhà thành phố, mùa hè thì bạn ở chalet, v.v…

Bạn có thể chọn một trong hai căn nhà để khai là résidence prinipale/ principal residence, và khi bán bạn được miễn trừ thuế một phần hay toàn phần. Trong một năm nào đó, mỗi gia đình chỉ được chọn 1 căn nhà để khai là résidence principale để được miễn trừ thuế trên tiền lời khi bán nhà. Trong câu hỏi của bạn, nếu bạn đã chọn chalet để khai là résidence principal/ principal residence, thí dụ từ năm 2006 (lúc mua) đến năm 2017 (lúc bán) và được miễn trừ thuế hoàn toàn trên tiền lời bán chalet, thì sau này nếu bán căn nhà chính, bạn cũng được miễn trừ thuế trên tiền lời, nhưng bạn phải loại ra những năm từ 2006-2017, vì những năm đó đã dùng để khai cho cái chalet rồi.
Kể từ năm 2006, khi bán nhà ở, phải khai cùng lúc bạn làm tờ khai thuế để được miễn trừ thuế và tránh bị phạt.

Tôi có nhà rồi, con gái tôi thì chưa có nhà. Chúng tôi định mua chung 1 căn Duplex. Con gái tôi có được vay tiền REER/ RRSP để mua nhà không?

Được, nếu trong vòng 5 năm cuối cùng, con gái của bạn cũng như người phối ngẫu của cô ấy chưa sở hữu căn nhà nào thì cô ấy được quyền vay tiền trong Quỹ REER/ RRSP của chính cô ấy để mua nhà (trong chương trình RAP: régime d’accession à la propriété/ HBP: home buyers plan), dù là mua chung với bạn.
Lợi điểm của chương trình RAP/ HBP là tiền rút ra từ quỹ REER/ RRSP để mua nhà không bị đóng thuế, và không bị tiền lời cho ngân hàng, vì bạn vay từ chính Quỹ REER/ RRSP của mình. Nhưng bạn sẽ phải bồi hoàn trong vòng tối đa là 15 năm. Tối đa con gái bạn được vay $25,000, người phối ngẫu của cô ấy nếu có REER/ RRSP thì cũng được vay $25,000, tổng cộng là $50,000 cho hai vợ chồng.

Tôi không hiểu sự khác biệt giữa tiền CELI/ TFSA và REER/ RRSP
– Tiền đóng vào REER/ RRSP bạn được miễn trừ thuế. Thí dụ năm 2017 lợi tức của bạn là $120,000. Nếu bạn đóng vào REER/ RRSP $20,000 thì lợi tức phải khai thuế sẽ được giảm bớt $20,000 tương ứng với tiền mà bạn đóng vào REER/ RRSP. Trong thời gian tiền nằm trong Quỹ REER/ RRSP, lợi tức sinh ra không bị đóng thuế. Khi rút tiền ra khỏi Quỹ thì bạn phải khai thuế và trả thuế.
– CELI/ TFSA thì khi đóng tiền vào Quỹ bạn không được miễn trừ thuế gì cả. Nhưng lợi tức sinh ra, cũng như khi rút tiền ra khỏi Quỹ thì miễn thuế tất tần tật, đúng như cái tên của nó: Quỹ Tiết Kiệm Miễn Thuế!

Kết luận
Còn nhiều, còn nhiều điều lắm, nhưng trong khuôn khổ giới hạn của trang báo, chúng tôi xin giới hạn vào các điểm kể trên mà thôi.

Hiện nay, có nhiều logiciels/ softwares miễn phí cung cấp bởi ARC/ CRA (Agence du revenu du Canada/ Canada revenue agency), để có thể khai thuế miễn phí. Nếu chỉ có một vài lợi tức đơn giản thì bạn còn có thể khai thuế qua điện thoại, miễn phí. Tất cả với mục đích đơn giản hóa thủ tục khai thuế, giúp bạn lấy lại được tiền bồi hoàn trong thời gian ngắn nhất. Về phía chính phủ Liên bang, nếu khai thuế qua internet hay điện thoại thì thời gian nhận được tiền bồi hoàn là khoảng 5 tuần lễ. Nếu bạn khai thuế sớm thì thời gian nhận bồi hoàn có thể ngắn hơn. Ký tôi thì bao giờ cũng gửi tờ khai thuế đúng vào lúc 11h59 phút của ngày 30/4, vì lý do duy nhất là chẳng bao giờ được tiền bồi hoàn thuế cả, mà năm nào cũng phải ký 2 cái ngân phiếu gửi đi cho ông Liên Bang và Tỉnh Bang, thật là… Quốc Hận!
Chúng tôi cũng xin nhắc bạn là thời điểm khai thuế này cũng là thời điểm của các “đại bịp tranh hùng”. Quý đại bịp này có thể dùng danh nghĩa Sở Thuế để gửi email, điện thoại, gửi text message cho bạn để hỏi các chi tiết cá nhân như số an sinh xã hội của bạn, số thẻ tín dụng, số trương mục ngân hàng, số passeport, v.v… với lời hứa hẹn là Sở Thuế sẽ credit cho bạn bao nhiêu ngàn, hay là sẽ trợ cấp thêm cho con bạn bao nhiêu ngàn, mục đích để họ lấy các chi tiết cá nhân của bạn để dùng vào những mục đích gian lận. Bạn phải hết sức đề phòng khi cho các chi tiết nói trên cho họ.

Sở Thuế Liên bang (ARC/ CRA) không bao giờ làm các việc sau đây:

– Không hỏi các chi tiết liên hệ đến cá nhân hay ngân hàng qua email hay qua text message.
– Không bao giờ hỏi số thẻ tín dụng để đòi tiền thuế.
– Không bao giờ để message trong máy điện thoại, nếu trong message đó có những chi tiết cá nhân.
– Không bao giờ hứa hẹn bạn sẽ được tiền nọ, tiền kia nếu bạn cung cấp những chi tiết cá nhân hay ngân hàng.
– Không bao giờ hăm dọa điều gì qua email hay qua điện thoại.
Tất cả những gì chính phủ cần thông báo cho người dân đều được thông tin qua Website chính thức của ARC/ CRA, hay gửi bưu điện đến tận nhà, không bao giờ qua email, text message hay Face book.
Vậy nếu bạn nhận được các cú phone, hay text message, hay email với các nội dung như trên thì phải xóa bỏ ngay và không mở ra để tránh trường hợp bị virus. Cần nhất là không bao giờ mở ra để trả lời các email loại nói trên.

Chúc quý bạn một mùa khai thuế vui vẻ và lấy lại được nhiều tiền bồi hoàn.
Hải Phong

Tin tức khác...