COVID-19: Phải sợ, nhưng đừng hoảng!

Vậy là cuối cùng, sau bao nhiêu ngần ngại, do dự, đắn đo, Tổ chức Y tế thế giới đã phải công bố bệnh Covid -19 do SARS2 Corovirus gây ra là một đại dịch.
Thực ra thì khỏi cần đến việc WHO công bố, các chuyên gia dịch tễ và đã khẳng định coronavirus là pandemic – đại dịch, từ cách đây cả tháng.
Việc WHO chần chừ đã bị chỉ trích là “bao che” cho Tàu cộng, làm chậm chạp quyết định và hành động đối phó của các nước. Người đứng đầu WHO, Bác sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus đã bị mắng mỏ nặng lời vì việc chần chừ này.
WHO cũng có lý của họ. Họ bị ràng buộc bởi những điều kiện ắt có và đủ phải thỏa mãn khi một trận dịch được tuyên bố là đại dịch. Bên cạnh đó, họ không muốn trông thấy nhân loại hoảng hốt quá sớm, vì sự hoảng hốt đôi khi đem lại thiệt hại lớn hơn chính biến cố.
Và họ cũng tin rằng mặc dù giấu diếm lúc đầu, Bắc Kinh đã có những biện pháp mạnh, những biện pháp mà chỉ các chế độ độc tài mới có thể thực hiện được, để ngăn cản sự lan tràn của trận dịch.
Thế nhưng sự chậm chạp đó cũng là nguyên nhân khiến cho nhiều quốc gia không kịp trở tay khi con siêu vi vào đến đất nước họ, như Iran, Ý đại lợi, và nay là cả Âu châu.
Con số ghi nhận hôm Chủ nhật giữa Tháng Ba là 169.000 trường hợp nhiễm bệnh, hơn 6.500 người chết. Có tất cả 156 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới báo cáo có trường hợp Covid-19. Trên quả đất này, chỉ còn có một đại lục chưa thấy mặt con virus SARS-CoV-2, đó là Châu Nam cực.
Ý nay trở thành quốc gia bị thiệt hại về nhân mạng nặng nhất bởi Covid-19 sau Trung hoa Đại lục, với 1,809 trường hợp tử vong, gần 25 ngàn ca bệnh. Chỉ trong một ngày Chủ nhật 15/03, Ý có thêm 3,590 trường hợp nhiễm bệnh, 368 người chết. Đứng sau Ý là Iran (724/13.938), Tây ban nha (197/6.392) và Pháp (91/4,499). Đức mặc dầu có nhiều ca bệnh hơn, nhưng số người chết ít hơn (9/5.142).
Phải nhìn vào tỷ lệ dân số mới hình dung được mức độ nghiêm trọng của Covid-19 ở các quốc gia Âu châu. Mặc dù con số rất lớn – 80.849 ca bệnh và 3.199 người chết, nhưng dân số Trung cộng là 1 tỷ 386 triệu người, trong lúc dân số của Ý là 64 triệu rưởi, Tây ban nha hơn 47 triệu, Pháp gần 67 triệu và Đức gần 83 triệu (Số liệu 2019).
Dĩ nhiên bên cạnh các thiệt hại về nhân mạng là những thiệt hại khổng lồ khác: tài chánh, mậu dịch, các ngành kinh doanh, sản xuất, du lịch, vận tải…
Thế giới đang mấp mé bên bờ của một cuộc khủng hoảng kinh tế.

Canada và Bắc Mỹ
Trên bảng phong thần cập nhật về corovinavirus của worldometers.info, trang mạng có những con số thống kê của thế giới, mà bài viết này dẫn số liệu, Canada được xếp hạng 22, với 252 trường hợp bệnh và 1 trường hợp tử vong.
Số liệu được giới thông tấn trong nước cập nhật lúc 11:30 sáng hôm 16/03: 370 trường hợp, 11 trường hợp đã hồi phục, 1 tử vong và 10 đang chờ kết quả.
Ca bệnh Covid-19 đầu tiên ở Canada được xác nhận vào ngày 25 Tháng 1, sau khi một người đàn ông trở về từ Vũ Hán. Đến ngày 15 Tháng 3, con virus hiểm ác này đã có mặt ở đủ 10 tỉnh bang, với Ontario, – 142 ca. Sắp hạng nhì sau Ontario là British Columbia với 73 trường hợp. Chuyện Ontario và B.C. có nhiều người bệnh rất dễ hiểu. Ontario là tỉnh bang đông dân nhất, chiếm 40% tổng dân số Canada và tỉnh này cùng với B.C. là cửa chính ra vào Canada của người trong nước và thế giới.
Phân tích của giới thông tấn xác nhận điều đó. Phần lớn các trường hợp Covid-19 ở Canada là những người du hành hoặc người đã tiếp xúc gần gũi với những người gần đây đã ở / từng đến: Áo, Anh, Hoa lục, Costa Rica, Ai Cập, Pháp, Đức, Hồng Kông, Ấn Độ, Iran, Ý, Jordan, Malaysia, Mexico, Hà Lan, Panama, Philippines, Tây Ban Nha, Đài Loan, Trinidad và Tobago, Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraine, Hoa Kỳ (Florida, Las Vegas, Oregon, Puerto Rico, Seattle, Tiểu bang Washington), tàu du lịch (Diamond Princess, Grand Princess, MS Braemar).

Các biện pháp đối phó với Covid-19 của Canada
Canada đã công bố một loạt các biện pháp mới bao gồm đóng cửa Quốc hội trong năm tuần lễ và chuyển hướng các chuyến bay quốc tế đến một số ít sân bay – một trong các các biện pháp tăng cường sàng lọc. Chính phủ Canada cũng tuyên bố sẽ cấm các tàu du lịch – cruise ship, có từ 500 người trở lên cập vào các cảng đất nước cho đến ngày 1 tháng 7.
Liên bang sẽ đầu tư thêm 275 triệu đô la vào các nghiên cứu tìm vaccine và thuốc chống siêu vi cùng các thử nghiệm lâm sàng. Thêm vào đó, 500 triệu sẽ được chi cho các tỉnh bang và vùng lãnh thổ để giúp hệ thống chăm sóc y tế sẵn sàng với đại dịch.
Chính phủ Liên bang cũng công bố khoản kinh phí 1.1 tỷ đô la – gọi là “economic package” để đối phó với Covid -19.
Trong số các biện pháp ngăn và chống dịch không có việc đóng cửa biên giới, mặc dù ông Trudeau đã nói sẽ không loại trừ một chọn lựa nào.
Tổng trưởng Y tế Patty Hajdu, nói, “Biên giới không ngăn được người du hành. Những người du hành tìm ra những cách khác để vào các quốc gia. Họ trở nên ít thực thà hơn. Biện pháp của Canada ngay từ đầu đã là sử dụng khoa học và bằng chứng.
Thay vào đó, chính phủ yêu cầu người Canada tránh đi ra ngoài đất nước nếu không cần thiết và hạn chế tiếp xúc với đám đông. Canada cũng nhắc nhở các công dân hiện đang ở bên ngoài nước hãy nhanh chóng tìm phương tiện để trở về trước khi các quốc gia siết chặt việc xuất nhập.
Bà Theresa Tam, y sĩ trưởng (Chief Public Health Officer) của chính phủ Liên bang nói, “Tránh tiếp xúc xã hội (social distancing) là một đóng góp quan trọng mà mọi người có thể làm cho các nỗ lực kiểm soát của chúng ta. Điều này có nghĩa là tránh những nơi đông người và những cuộc tụ họp không cần thiết, sắp xếp việc mua sắm hoặc dùng phương tiện giao thông công cộng vào giờ cao điểm và chào nhau bằng cách vẫy tay, hoặc chạm khuỷu tay thay vì bắt tay, hôn hoặc ôm lấy nhau”.
Phản ứng của chính phủ Liên bang và Tỉnh bang trong những ngày gần đây được coi là nhanh chóng, tuy nhiên, hữu hiệu hay không còn phải chờ mới biết.
British Columbia, Alberta và Quebec đều đã có lệnh cấm các sự kiện đông tụ tập hơn 250 người.
Ontario và Quebec đóng cửa các trường trung tiểu học thêm hai tuần nữa sau kỳ nghỉ mùa xuân (March break hoặc spring break) trong khi các đại học hoạt động online.
Toronto, đã công bố đóng cửa tất cả các cơ sở giữ trẻ, thư viện công cộng và trung tâm cộng đồng. Thành phố cũng hủy bỏ tất cả các trại spring break – thường được tổ chức cho học sinh trong đợt nghỉ này, và kêu gọi cư dân xem xét lại việc sử dụng phương tiện công cộng.

BRA200258_local_728x90_A

Tránh tiếp xúc xã hội và làm thẳng đường cong
Nếu không có coronavirus, ít người sẽ biết đến những từ ngữ kiểu như social –distancing vừa được bà Theresa Tam sử dụng, và cũng sẽ chẳng sử dụng đến biện pháp này.
Social distancing được dùng trong dịp này để chỉ việc tránh tiếp xúc trong sinh hoạt hàng ngày trong xã hội, và cả giữ một khoảng cách thân thể, trong trường hợp này dĩ nhiên là để giảm bớt sự lây nhiễm cộng đồng.
Con người là một sinh vật xã hội (ông Trudeau vừa nhắc “Tất cả chúng ta đều là những sinh vật xã hội”!) và các sinh vật xã hội có khuynh hướng xích lại gần nhau, tụ tập, chia sẻ. Những hành động, cử chỉ của các sinh vật xã hội để thể hiện sự thân mật, chăm sóc, yêu thương là ôm ấp, hôn, đụng chạm thân thể hoặc chí ít, bắt tay.
Biện pháp tránh tiếp xúc xã hội được cho là sẽ giúp “làm thẳng đường cong” (flatten the curves – lại thêm một từ ngữ ít quen thuộc.)
Như tất cả các trận dịch, theo thời gian dịch Covid-19 sẽ lên dần đến đỉnh điểm (peak) để rồi sẽ giảm xuống. Đường biểu diễn của diễn tiến này là một đường cong (curve). Các biện pháp để làm giảm sự lây nhiễm đó nếu hữu hiệu sẽ khiến cho đường cong không có độ dốc lớn và đỉnh điểm thấp đi, giẹp xuống.
Nhật báo The New Yoek Times tính rằng con số đỉnh (peak number) của các ca lây nhiễm có thể lên đến khoàng 9.4 triệu nếu không có biện pháp can thiệp, và nếu có các biện pháp can thiệp mạnh, đỉnh có thể chỉ đến mức 3 triệu.
Trên tạp chí mạng Medium, nhà thiết kế Tomas Pueyo đăng một mô hình – sử dụng dữ liệu ở Hồ Bắc, cho thấy chỉ một ngày tránh tiếp xúc xã hội có thể làm giảm mức độ lây truyền, và làm thẳng đường cong, đến cỡ nào, và biện pháp này càng sớm, độ giảm càng cao. (xem hình).

Hốt hoảng người mua tớ cũng mua…
Bắt đầu từ cách đây gần hai tuần lễ, hiện tượng đổ xô đi mua hàng đã diễn ra ở Canada.
Đầu tiên là các sản phẩm diệt khuẩn và sát khuẩn, như gel sát trùng tay (hand sanitizer), xà phòng rửa tay, mặt nạ phẫu thuật (surgery mask), mặt nạ N95, Clorox, Lysol…
Kế đó là thực phẩm để lâu được, đặc biệt là giấy vệ sinh (toilet paper).
Hôm thứ Sáu tuần qua, sau khi Tổ chức Y tế thế giới công bố Covid-19 là đại dịch thì nhiều người Canada hoảng, đi… hốt nên không khí mua sắm căng tới cực điểm. Cho đến cuối tuần thì kệ hàng của các cửa hàng lớn nhỏ đều hết sạch những thứ mà người ta tìm kiếm.
Việc đổ xô đi mua sắm các vật phẩm kể trên đã bắt đầu trước ở Hoa kỳ, và trước đó nữa ở các nước Châu Á.

Điên cuồng mua sắm. Ảnh: Supplied

Trong số những người đi mua hàng để trữ – từ trong tiếng Anh là hoarder, có những kẻ đầu cơ tích trữ.
Họ chợp ngay lấy cơ hội làm ăn, mua để bán lại ở những tiệm bán lẻ, ở nhà riêng, bằng các xe chở đi bán lưu động và qua hệ thống của Amazon và ebay.
Giá cả dĩ nhiên là trên trời.
Việc đi mua hàng để dự trữ phòng trường hợp khẩn cấp, thiên tai, hoặc biến cố bất ngờ là cần thiết và được chính phủ khuyến cáo. Theo đánh giá, một gia đình bình thường chỉ có đủ thực phẩm và đồ nhu yếu dùng trong 4 ngày. Nhưng số đông những người dân đi mua thực phẩm và những thứ nhu yếu là những người thấy người khác mua mình cũng mua. Thậm chí, khi vào cửa hàng để mua một món này, thấy người ta tranh giành nhau một món khác, mặc dù mình không/chưa cần, thế là vội vã vơ lấy một mớ.
Giấy vệ sinh nằm trong số các món hàng mua vì thấy … “hốt hoảng người mua tớ cũng mua” – panic buying!
Những kệ hàng trống hoác đã làm nhiều người tự hỏi liệu sẽ có khan hiếm? Thế là họ lùng mua, thậm chí vơ bèo nhặt tép, dẫn đến có thêm các kệ hàng trống hoác.
Hoạt động này diễn ra nhanh chóng đến mức chỉ trong một hai ngày, các cửa hàng hết lượng hàng hóa họ kéo về để bán trong một tuần. Và thế là cái cảm giác “hết hàng” lại mạnh hơn, mặc dầu nếu tỉnh trí một chút, người ta sẽ thấy ngay rằng tuần sau sẽ có hàng mới.
Ở những quốc gia như Canada và Hoa kỳ, chuyện khan hiếm mặt nạ có thể có, vì số cầu tăng lên bất ngờ so với kế hoạch sản xuất, nhưng với thực phẩm thì không thể.
Bà Diane Brisebois, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Hội đồng bán lẻ Canada (Retail Council of Canada) cho biết, “không có bằng chứng về sự thiếu hụt”.
Bà Brisebois giải thích rằng khi người ta nhìn thấy các kệ trống rồi cho rằng đã hết hàng là cách suy luận rất thường thấy, nhưng “99% các trường hợp, hiện tượng đó chỉ đơn giản là vì nhà bán lẻ đã bán hết số lượng mà cửa hàng có tại thời điểm đó.”
Sáng hôm Thứ Bảy 14 tháng 3, bà Christine Elliott Bộ trưởng Y tế và ông Ernie Hardeman Bộ trưởng Nông nghiệp của tỉnh bang Ontario đã công bố một tuyên bố chung, cho biết nguồn cung cấp thực phẩm của Ontario rất mạnh và việc phân phối “sẽ tiếp tục hoạt động và vẫn đáp ứng nhu cầu của người dân Ontario”..
Bản văn khẳng định: “Hãy yên tâm, chúng ta có rất nhiều thực phẩm và (số thực phẩm này) sẽ tiếp tục đến các cửa hàng tạp hóa một cách thường xuyên.”
“Chuỗi cung cấp thực phẩm của chúng ta là một trong số mạnh nhất trên thế giới và chính phủ của chúng tôi vẫn cam kết bảo đảm rằng người dân Ontario có thể hưởng dụng các thực phẩm lành mạnh và bổ dưỡng sản xuất tại Ontario.”
Nhưng còn …giấy vệ sinh thì sao?
Lại càng dồi dào hơn.
Kruger Products, nhà sản xuất giấy vệ sinh lớn nhất nước, sản phẩm chiếm 1 phần ba lượng mặt hàng này ở Canada, đã quả quyết sẽ không có nguy cơ hết sạch giấy vệ sinh.
Ông Dino Bianco, CEO của Kruger, nói với thông tấn CTVNews rằng có một số yếu tố đang góp phần vào sự tăng đột biến của nhu cầu này. Một là người ta chuẩn bị nếu phải tự cô lập kiểm dịch, hai là người ta ở nhà nhiều hơn vì ít đi ra ngoài nên sẽ sử dụng nhiều hơn; và ba là hoảng hốt mà mua (panic buying). “Những người này khi nhìn thấy một cái kệ trống, nỗi sợ hãi không có giấy vệ sinh nữa nởi lên, thế là họ bắt đầu tích trữ nhiều hơn.
Ông Bianco cho biết công ty của ông đang cố gắng bắt kịp nhu cầu với các hoạt động sản xuất thêm. Hiện bảy cơ sở của Kruger trên khắp Canada đã làm việc 24/7 để sản xuất các nhãn hiệu giấy vệ sinh, gồm cả Cashmere và Purex, và các sản phẩm khác bao gồm khăn giấy (tissue) và giấy lau (towel) nhãn Scotties.
Để cho dân chúng yên tâm hơn, Brian Bianco nói thêm rằng từ đầu nguyên liệu đến sản xuất và phân phối, chúng ta đều chủ động: “Chúng ta có bột giấy ở Canada, chúng ta có nguyên liệu thô để sản xuất sản phẩm. Chúng ta không nhập tissue từ một quốc gia khác phải qua biên giới và mất nhiều thời gian để vận chuyển đến…”
Và “Việc sử dụng giấy vệ sinh sẽ không thay đổi dù có một đại dịch hay không…”
Đỗ Quân (tổng hợp)

More Stories...