Trung Mỹ căng thẳng, Tàu trải thảm đỏ đón Nhật

Lý Anh

Trong dịp đến Trung Quốc tham dự lễ kỷ niệm 40 năm ký kết Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị Nhật – Trung(The Treaty of Peace and Friendship between Japan and the People’s Republic of China)theo lời mời của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường, ngày 25/10/2018, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abeđã được Tập Cận Bình, Lý Khắc Cường … niềm nở đón tiếp với những lễ nghichưa từng có.

Nhiều học giả, nhà bình luận thời sựđặt câu hỏi: “Phải chăng, cuộc chiến thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ ngày càng căng thẳng, Bắc Kinh trải thảm đỏ đón Thủ tướng Nhật Bản Shizo Abe, lôi kéo đồng minh của Mỹ về phía họ?”.
Tàu trải thảm đỏ đón Shinzo Abe

Ông Yoshihiko Noda là vị Thủ tướng Nhật Bản thăm Trung Quốc từ25 đến 27/12/2011, bảy năm sau mới có một vị Thủ tướng khác đến thăm. Đó là ông Shinzo Abe.

Mười hai năm trước (2006), sau nửa tháng nhậm chức Thủ tướng Nhật Bản lần thứ nhất vào ngày 05/10,ông Shinzo Abe lập tức đi thăm Trung Quốc với mục đích“phá tan tảng băng”Trung Nhật“đông lạnh” từ thời cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi.

Năm 2012, Nhật Bản quốc hữu hóa đảo Senkaku(Trung Quốc gọi là quần đảo Điếu Ngư Đài)quan hệ Trung Nhật lại vô cùng căng thẳng. Bởi vậy, sau khi đắc cử Thủ tướng lần thứ hai (2012), ông Shinzo Abe không hề đến Trung Quốc. Vài năm gần đây, chủ trương “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump khiến quan hệ đồng minh giữa Hoa Kỳ và Nhật Bản ngày càng xa nhau, ngày 25/10/2018, ông Shinzo Abe mới công du Bắc Kinh theo lời mời của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường trong dịp ông Lý đến thăm Nhật Bản vào tháng 05/2018.

Đến Bắc Kinh lần này, Thủ tướng Shinzo Abe được đón tiếp long trọng. Ngày 25/10, sau khi cùng Thủ tướng Lý Khắc Cường duyệt hàng quân danh dự, các vị lãnh đạo Trung Quốc như Chủ tịch Tập Cận Bình, Thủ tướng Lý Khắc Cường, Lật Chiến Thư, Ủy viên trưởng Ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn Quốc (Chủ tịch Quốc hội) nồng nhiệt đón tiếp và hội đàm.Không những thế, Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Khắc Cườngcòn tổ chức quốc yến đón tiếp. Ngoài quốc yến, Lý Khắc Cường còn đi ăn sáng và ăn trưa cùng ông Shinzo Abe. Đó là điều hiếm thấy khi Trung Quốc tiếp nguyên thủ ngoại quốcđến thăm.

Nhân dịp Thủ tướng Shinzo Abe thăm Trung Quốc, quốc kỳ hainước Trung Nhật lại phất phới bay trước hình Mao Trạch Đông phía ngoài Thiên An Môn. Báo chí Nhật Bản bình luận, mặc dù đây là thông lệ khi có nguyên thủ nước ngoài tới thăm, nhưng trước đây, khi quan hệ Trung-Nhật xuống dốc trầm trọng, Trung Quốc không hề treo quốc kỳ Nhật Bản. Điều này chứng tỏ Bắc Kinh muốn cải thiện quan hệvới Nhật Bản.

Theo tin củaNHK (Hiệp hội Truyền thông Nhật Bản), trước khi lên đường đi Bắc Kinh, Thủ tướng Shinzo Abe cho biết, Nhật Bản và Trung Quốc có trách nhiệm lớn lao đối với hòa bình cũng như thịnh vượng khu vực và thế giới. Ông Abe mong muốn thông qua chuyến thăm này đưa mối quan hệ song phương lên tầm cao.
Thời gian ở Trung Quốc, Thủ tướng Shinzo Abe đã hội đàm với Tập Cận Bình và Lý Khắc Cường. bàn vềhợp tác Trung Nhật hướng tới phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên và các nỗ lực song phương nhằm thúc đẩy hệ thống thương mại tự do và công bằng.Ngày 26/10, hai bên đã ký kết các dự án hợp tác quan trọng trong lĩnh vực kinh tế và cơ sở hạ tầng.
Ngoài ra,ông Abe còn tham dự lễ kỷ niệm và tiệc chiêu đãi nhân 40 năm ngày Hiệp ước Hòa bình và Hữu nghị giữa hai nước.

Cũng trong dịp này, khi tàu khu trục Lan Châu của Trung Quốc gặp tàu chở trực thăng Kaga của Nhật đang hoạt động ở Biển Đông, đã gửi điện tínchào mừng …

Vì lợi ích quốc gia
Trong dịp Thủ tướng Nhật Bản đi thăm Trung Quốc, ông Yoshikazu Katō, nhà nghiên cứu về Nhật Bản, đã viết bình luận đăng trên New York Times:

Với tình hình thế giới, Trung Quốc và Nhật Bản hiện nay, Bắc Kinh có 4 lý do để cải thiện và thúc đẩy quan hệ với Tokyo:
Thứ nhất là yếu tố Mỹ. Trong cuộc họp nội bộđầu năm 2018, khi bàn về chiến lược đầu tư bên ngoài của Trung Quốc, Phó Chủ tịch Trung Quốc Vương Kỳ Sơn đã phát biểu: “Giữa lúc quan hệ kinh tế và thương mại Trung-Mỹ tiếp tục xuống dốc và bùng nổcuộc chiến thương mại, chúng ta nên giữ quan hệ gần gũi với Nhật Bản và Ấn Độ”.
Trong cuộc chiếnthương mại, Trung Mỹngày càng mâu thuẫn và gia tăng đả kích lẫn nhau,Bắc Kinh cố gắng lôi kéo Nhật Bản, nước đang có những bất mãn tương tự đối với chính sách thương mại của Mỹ, nhằm ly gián quan hệđồng minh giữa Hoa Kỳvà Nhật Bản.

Thứ hai, Bắc Kinh lợi dụng chính phủ Tổng thống Donald Trump coi thường tự do thương mại, chủ nghĩa đa phương và toàn cầu hóa nhằm nâng cao địa vị của mình trên trường quốc tế.
Nhật Bản vốn là đồng minh của Mỹ, không tham gia vào dự án Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (The Asian Infrastructure Investment Bank – AIIB) do Trung Quốc sáng lập. Tuy nhiên, nếu Tokyo ủng hộ sáng kiến “Vành đai và Con đường”, có thể coi là thắng lợi ngoại giao của Trung Quốc.
Thứ ba, năm naykỷ niệm 40 năm Đặng Tiểu Bình công du Nhật Bản(10/1978 – 10/2018). Đến Nhật Bản, ngoài các cuộc tiếp xúc chính trị, họp báo và dự tiệc chiêu đãi, Đặng còn đến thăm các doanh nghiệp mang tính đại diện của Nhật Bản là Nippon Steel & Sumitomo Meta, Nissan và Panasonic. Khi ngồi trên tuyến tàu cao tốc Shinkansen chạy từ Tokyo tới Kyoto, Đặng nói với ký giả đi theo: “Đến đây, tôi mới hiểu thế nào là hiện đại hóa qua từ “mau lẹ”, như có người nào đó đang đẩy chúng tôi chạy, chúng tôi bây giờ cần phải chạy”.

Chuyến thăm Nhật Bản năm đó của Đặng Tiểu Bình đánh dấu Trung Quốc bắt đầu cải cách mở cửa. Nói đếncải cách mở cửa sâu rộng, Trung Quốc cần học hỏi kinh nghiệm hiện đại hóa thời hậu chiến của Nhật Bản, đặc biệt với “tinh thần thợ thủ công” (yêu nghề, chăm chỉ làm việc),là niềm tự hào của các doanh nghiệp Nhật Bản.
Thứ tư, năm nay kỷ niệm 40 năm hai nước ký kết Hiệp ước Hữu nghị và Hòa bình Trung Quốc – Nhật Bản, là tiên đề cơ bản để thúc đẩy quan hệ hai bên. Một quan chức Bộ Ngoại giao Trung Quốc chia sẻ về chuyện này: “Nên kỷ niệm thì phải kỷ niệm. Trung Quốc vốn là quốc gia coi trọng nghi thức, ngay cả khi quan hệ Trung-Mỹ đang xuống dốc như hiện nay, đến ngày 01/01/2019, kỷ niệm 40 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao Trung-Mỹ, Bắc Kinh vẫn cố gắng tổ chức kỷ niệm”.

Ngày 12/10, Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshihide Sugabình luận về chuyến thăm Trung Quốc sau 7 nămgián đoạn của nguyên thủ Nhật Bản: “Tokyo coi đây là cơ hội quan trọng để đưa mối quan hệ Trung – Nhật lên tầm cao mới”…
Trong khi đó, ngày 26/10, BBCbình luận: Quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc đang được cải thiện bằng chuyến thăm của ông Abe từ 25 đến 27/10. Theo Consumer News and Business Channel (CNBC), đây là chuyến thăm chính thức đầu tiên của một nhà lãnh đạo Nhật Bản tới Trung Quốc trong gần bảy năm qua. Tuy nhiên, cũng trong chuyến thăm này, ông Abe sẽ phải đối diện với thách thức giữ cân bằng một bên là mối quan hệ với Trung Quốc, bên kia là Hoa Kỳ.Đúng là Shinzo Abe gặp Tập Cận Bình dưới cái bóng của DonaldTrump…

Trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Abe, hàng ngàn doanh nhân và giới chức ngành thương mạiNhật Bản đã tham dự diễn đàn hợp tác thị trường của bên thứ ba.

Nikon Keizai Shimbun, tạp chí kinh tế Nhật Bản, cho biết, hơn 30 thỏa thuận hợp tác được ký kết tại diễn đàn, bao gồm hợp tác song phương xây dựng đường sắt Thái Lan, hậu cần cho dự án xây dựng đường sắt Trung Quốc – Châu Âu, và tài chính của chính phủ …

Cuộc chiến thương mại giúp Nhật – Trung xích lại gần nhau

Trong bài As Trade War Persists, Japan’s Abe Heads for First Visit to China(Chiến tranh thương mại kéo dài, nguyên thủ Nhật Bản Abe đến thăm Trung Quốc lần đầu tiên)của Bill Ide, ký giả Đài tiếng nói Hoa Kỳthường trú ở Bắc Kinh, từng nhận định về chuyến công du Bắc Kinh của Thủ tướng Nhật Shinzo Abe như sau:
Cuộc chiến thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đang giúp Bắc Kinh và Tokyo xích lại gần nhau. Việc này trở nên rõ ràng hơn khi Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đi thăm Trung Quốc lần đầu tiên kể từ khi nhậm chức vào năm 2012.
Các nhà phân tích cho rằng, chuyến đi kéo dài ba ngày không thể giải quyết các tranh chấp lãnh thổ hay lịch sử giữa hai bên, nhưng tạo cho Abe và Tập Cận Bình cơ hội hiếm có để sưởi ấm mối quan hệ Nhật Trung, cùng nhauthúc đẩy các chương trình và chính sách quan trọng…

Khi quan hệBắc Kinh và Hoa Thịnh Đốn tồi tệ hơn, Trung Quốc đang tìm cách xây dựng mối quan hệ chặt chẽ hơn với Thủ tướng Shinzo Abe, người thường xuyên đến thăm Hoa Kỳxây dựng mối quan hệ thân thiện với Tổng thốngDonald Trump.
Ông Hà Tư Thận (Ho Szu-shen), giáo sư văn hóa và ngôn ngữ Nhật Bản tại Đại học Phổ Nhân, Đài Loan, cho biết: “Đây là cơ hội Tổng thống Trump tạo ra cho ông Shinzo Abethực hiện điều phù hợp với lợi ích ngoại giao của Nhật Bản… Nếu các công ty Nhật Bản hợp tác vớisáng kiến“Vành đai và Con đường” có thể giúp Trung Quốc giảm bớt những lời chỉ trích của quốc tế đối với các nước tham gia sáng kiến“Vành đai, Con đường” đang vướng vào bẫy nợ, ảnh hưởng đến ngoại giao.

Thời gian gần đây, một số ít các quốc gia đã hủy bỏ hoặc thu hồi hàng tỷ đô la trong các dự án “Vành đai Con đường” do lo ngại về các khoản nợ. Trung Quốc phủ nhận nó đang cố gắng tạo ra các bẫy nợ và tận dụng lợi thế của các nước đang phát triển. NhậtBản tham gia vào các dự án “Vành đai, Con đường”có thể giúp giảm bớt những lo ngại đó. Trong chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Shinzo Abe, hàng chục tin về đầu tư đã xuất hiện, một số người tìm hiểu xem Trung Nhật sẽ cộng tác như thế nào?

Ông Khương Dược Xuân (Jiang Yuechun), nhà nghiên cứu cấp cao của Viện Nghiên cứu Quốc tế Trung Quốc,cho biết: “Khi các nước thế giới thứ ba đạt được hiệp nghị thương mại, Trung Quốc và Nhật Bản cạnh tranh kịch liệt, cả hai đều tổn thương. Nếu hai nước hợp tác bổ sung lẫn nhau,hai bên đều có lợi, cũng có lợi cho các nước thế giới thứ ba” …
Dịp này, một số người đặt câu hỏi: “Chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Shinzo Abe từ 25 đến 27/10 có tạo điều kiện cho Bắc Kinh và Tokyo mở ra trang sử mới trong quan hệ ngoại giao hay không?”.
Muốn trả lời câu hỏi này phải chờ thời gian tìm hiểu quan hệ giữa hai nước vốn coi nhau là kẻ thù không đội trời chung từ nay trở đi ra sao?

Lý Anh

Tin tức khác...