THOÁT ÁCH SỚM

Nguyễn Thơ Sinh

Cuối cùng Thủ tướng Theresa May của Anh đã từ chức. Trò chơi “cái vòng danh lợi cong cong” đã chấm dứt đối với bà. Nói nôm na: Bà đã thoát ách sớm khỏi cái vòng cong cong ấy. Tuy có buồn, có hụt hẫng, nhưng lấy điển tích Tái Ông Mất Ngựa làm dẫn chứng, sự ra đi của bà chưa hẳn hoàn toàn là chuyện xấu mà có khi đó là chuyện may cho bà không biết chừng.

Vâng. Bả quyền lực, bất luận xét ở góc độ nào đều có những tác động lớn đến người đã trót gian díu với nó. Với Cựu thủ tướng Theresa May cũng thế. Ra đi nào nỡ cam lòng. Bởi bà đã cố gắng hết sức để được phục vụ! Brexit là tâm huyết của bà. Ba lần bị Quốc hội Anh từ chối chứ đâu ít. Bà lăn như mõ, vật nài, xin xỏ, viện hết cớ nọ đến cớ kia, nào là referendum 2016 là lòng dân, nào là trách nhiệm của bà phải thực hiện sự ủy thác của dân chúng Anh. Nhưng rồi mọi chuyện không đơn giản như bà nghĩ bởi mối quan hệ giữa Anh và Khối EU rất đặc biệt. Nên Anh muốn li dị với Khối EU, mọi chuyện ắt phải sòng phẳng, tình cạn thì nghĩa kiệt, chẳng bên nào có trách nhiệm phải tôn trọng đối phương bởi sớm muộn gì cũng đường ai nấy đi.

Rùm beng một dạo Brexit là cái nôi của biết bao tin nóng hổi. Với những công dân Anh muốn Britain chia tay Khối EU đây là dịp Anh khôi phục lại hình ảnh vàng son một thuở. Tuy không hẳn là chiêu bài Make Britain Great Again như phiên bản MAGA của Tổng thống Trump tại Mỹ, song ai cũng biết rõ tên cúng cơm của Brexit (rõ mồn một) chính là “chủ nghĩa quốc gia”.

Rồi chẳng đi đến đâu cả. Hóa ra Brexit có khác nào bứt dây động rừng. Ban đầu cứ tưởng nó đơn giản. Nhưng khi động vào mới thấy nó đẻ ra muôn vàn giống tội. Mà cũng phải thế thôi, Khối EU đâu dễ qua mặt. Họ tập trung nhiều chính khách lão luyện già đời. Nên một Theresa May và cái referendum 2016 của dân Anh làm sao đủ công lực đối đầu với Khối EU. Thế mới có chuyện dù cố gắng bao nhiêu bà vẫn không tranh thủ được tình cảm của khối EU.
Đã thế dân Anh đâu phải ai cũng thích Brexit. Khổ lắm. Lợi ích cá nhân thường là động cơ quan trọng ảnh hưởng đến những hành vi phản ứng, nó là thứ giấy quỳ tím thử thách lòng người giữa những “được và mất”. Thế là sau vài tháng dân Anh nô nức đi bầu, Brexit dần dần có những dấu hiệu bất ổn. Mặt khác nó là một hàn-thử-biểu phản ánh rõ phân rẽ sâu sắc giữa các tầng lớp Anh. Tương tự như ở Mỹ, phe thân Trump và phe tẩy chay Trump là hai thái cực đối chọi dễ dàng nhận ra. Thành ra người ủng hộ Brexit với tâm nguyện không muốn thấy Anh “tan biến” trong Khối EU sẽ ủng hộ bà, còn người nghĩ đến bản thân, đến công ăn việc làm, hay muốn sở hữu visa Châu Âu miễn phí họ không muốn Brexit chút nào.

Theo lịch, ngày 7 tháng 06 năm 2019 Theresa May chính thức từ nhiệm. Có tin cho rằng bà nấn ná ở lại vì muốn được tiếp đón Tổng thống Trump. Quả nhiên hai người họ (chẳng cần nói toạc ra mới hiểu) có nhiều tư tưởng khái niệm tương đồng. Tổng thống Trump tỏ ra buồn hộ cho thủ tướng Theresa May. Hay ông buồn vì sách lược của ông và sách lược của bà có phần giống nhau? Cả hai cùng sử dụng một phương thuốc chung với các “căn bệnh kinh tế xã hội” có triệu chứng na ná. Nên một người phải bỏ nghề vì mình không phải thày lang “mát tay”, người còn lại nhất định sẽ chột dạ lo lắng người khác nhìn mình với ánh mắt hàm ý: Bao giờ thì tới lượt ông giải nghệ đây!
Điểm lại, sách lược của Tổng thống Trump và Cựu thủ tướng Anh Theresa May có nhiều nét giống nhau trong đó chủ nghĩa quốc gia là cột sống dễ nhận ra. Có điều tại Anh vị trí của Theresa May khác hẳn vị trí Tổng thống Trump tại Mỹ. Vẫn biết kinh tế Anh mạnh, nhưng vị trí của Anh không thể so sánh với Mỹ được. Hơn nữa hệ thống chính trị hai bên cũng khác; phân rẽ xã hội giữa các tầng lớp dân chúng cũng khác, bởi tại Anh dù sao yếu tố thuần chủng vẫn cao hơn, còn tại Mỹ Tổng thống Trump muốn quậy bùn, đục nước béo cò xem ra chẳng mấy khó khăn gì.

Hơn nữa cách làm việc của Cựu thủ tướng Theresa May khác hẳn Tổng thống Trump. Bà không sử dụng những chiêu lật lọng, sấp mặt. Bà không đổ thừa hoặc đơm điều, càng không vu khống chụp mũ hoặc có những hành vi hàng tôm hàng cá. Bà kêu gọi trách nhiệm chung nhiều hơn là làm càn, ủi bừa; vốn khác hẳn ông bạn già họ Trump, sai nhẹ thì phớt lờ, sai nặng thì đổ thừa tại bị, sai nặng hơn nữa thì la làng và đánh tháo. Theresa May có mỗi thế mạnh duy nhất là lòng dân Anh qua kết quả bầu cử referendum 2016 (khít khao: 52% ủng hộ Brexit và 48% chống đối Brexit). Song Quốc hội Anh mới thực sự có nhiều ảnh hưởng. Tại sao? Bởi referendum 2016 chỉ là điểm xuất phát, nhưng để đi đến đích an toàn Brexit cần đến những kế hoạch cụ thể, nên Quốc hội Anh không ủng hộ bà thì lòng dân vẫn chỉ là lòng dân, không ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả Brexit như ta đã thấy.

Với mùa phiếu 2016 bạn đọc có cơ hội hiểu thêm về bộ máy hành chánh và luật bầu cử của Mỹ. Trên nguyên tắc quyền bầu cử rất thiêng liêng đối với công dân Mỹ, song đâu phải mọi lá phiếu đều phản ánh tiếng nói của cử tri (đa số thắng thiểu số). Cụ thể, Tổng thống Trump đã thắng cử nhờ phiếu cử tri đoàn nên 65,853,514 phiếu bầu cho Hillary Clinton phải thua 62,984,828 phiếu bầu cho Donald Trump (gần 3 triệu chứ đâu ít). Brexit referendum 2016 là phiếu phổ thông, nhưng tại Quốc hội Anh, Cựu thủ tướng Theresa May đã phải cay đắng nhận ra bà không có đủ số phiếu hậu thuẫn cần thiết giúp Brexit hạ cánh an toàn.
Đảng Bảo thủ Anh (do thủ tướng Theresa May cầm cương) hiện đang khiến nhiều fans ủng hộ cảm thấy bế tắc. Tuy không cần bầu cử để chọn thủ tướng song chưa bao giờ tại Anh tình trạng chia rẽ ý thức hệ chính trị dâng cao như hiện nay. Cuộc đối chọi nảy lửa giữa thủ tướng Theresa May và Quốc hội Anh là một bằng chứng dễ nhận ra. Người được coi có nhiều cơ hội thay thế Theresa May là Boris Johnson, hiện đang là con cưng của Đảng Bảo thủ Anh.
Cuối cùng thì… có người làm chính trị và coi đó như một cuộc chơi. Vui thì tiếp tục, không vui thì bỏ cuộc. Theo nhiều chính khách Theresa May là người không dễ dàng bỏ cuộc. Bà kiên định. Tận lực. Chỉ khi nào hết nước bà mới ngừng tát. Nhưng bà rơi vào cảnh trên đe dưới búa. Khối EU thì lạnh máu. Quốc hội Anh thì khó tiên liệu, mạnh ai nấy thủ. Cuối cùng bà đành nghẹn ngào chia tay ghế thủ tướng, đọc bài diễn văn từ chức ngắn gọn ướp đẫm những giọt nước mắt không mấy “cam tâm” của bà.

Trong khi đó trên lý thuyết Brexit vẫn trong tình trạng “đánh rắn giữa khúc” bởi tiến trình đàm phán (deal or no deal) vẫn trong giai đoạn giằng co. Tất nhiên Khối EU không nỡ “ly dị” Anh, còn Anh lại không muốn ly dị Khối EU với quá nhiều thiệt thòi. Vì thế tương lai Brexit phụ thuộc vào (a) tài cán của tân thủ tướng Anh và (b) lực cản của Quốc hội Châu Âu (European Parliament) bầu lại khóa mới vào ngày 26 tháng 05 và nhóm họp lần đầu vào ngày 02 tháng 07. Nếu như đàm phán thành công, khả năng Brexit có thể xảy ra, vấn đề còn lại dân Anh sẽ phải hứng chịu bao nhiêu thiệt thòi.

Hoặc khả năng một referendum mới sẽ xảy ra? Không ai dám nói chắc. Nếu có, lỗi do ai khiến referendum 2016 rơi vào tình trạng trầy truột, èo uột xanh xao? Hay kết quả referendum 2016 chỉ là phản ứng “bỏ phiếu cho đã nư” của dân Anh bị giật dây bởi tư tưởng chủ nghĩa quốc gia? Để rồi khi hiểu rõ tính nghiêm trọng của vấn đề, “giá phải trả” cho Brexit không rẻ, chứ biết trước rất có thể họ không nghĩ đến chuyện “bỏ phiếu cho đã nư”.
Về chuyện này, Tổng thống Trump đã nghĩ gì? Thủ tướng Theresa May từ chức liệu có ảnh hưởng nhiều đến cảm xúc của ông? Hay ông cóc thèm quan tâm đến. Anh là Anh. Mỹ là Mỹ. Tuy vậy những phát biểu mang tính “kẻ cả” của ông đối với Châu Âu nhất định bị ảnh hưởng. Bởi Brexit thành công, Anh và Mỹ sẽ bắt tay hợp tác, sẽ có một mặt trận chung (tạo thành thế chân vạc đối đầu với Khối EU), thành ra khi Theresa May từ chức, xét về mặt tinh thần, Tổng thống Trump khó tránh những xốn xang, hụt hẫng.

Được biết Boris Johnson cổ xúy Brexit, thậm chí có lần ông cao hứng tuyên bố 31 tháng 10 năm nay Anh sẽ chia tay Khối EU, bất kể Anh và Khối EU có deal hay không có deal. Trong khi đó Jean-Claude Juncker, Chủ tịch ủy ban Liên minh Châu Âu (E.U. Commission President) nay mai cũng ra đi. Ai là người thay thế ông? Và người này có mềm mỏng uyển chuyển hơn không? Liệu người đó có nhẹ tay với Anh trong quyết định Brexit?
Già néo đứt dây, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron muốn Anh phải làm rõ các điều khoản và phải làm thật nhanh. Phát ngôn viên của Tây Ban Nha, Isabel Celaa cho biết khả năng no deal với Anh là cầm chắc. Còn Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte cho biết sẽ không đàm phán đàm phiếc gì ngoài những thỏa thuận đã có trước đây với Anh.

Và rồi Theresa May đã từ giã cuộc chơi. Bà mệt mỏi. Miễn cưỡng. Hay đó là dịp may để bà thoát ách sớm khỏi cái vòng danh lợi cong cong vốn rất hại óc. Sáu mươi hai tuổi đời, rong ruổi sự nghiệp chính trị, bả quyền lực vẫn biết có một hấp lực khủng khiếp, nhưng bà sẽ quên (hoặc sẽ quen). Ít nhất ngày hai buổi bà sẽ có bình an, thong thả. Như Cựu ngoại trưởng Hillary Clinton năm 2016, tuy thất cử (số phiếu cử tri đoàn) không thể dọn vào Bạch Cung lần II, nhưng biết đâu lại tốt hơn đắc cử sau đó phải đương đầu với bao nhiêu gian nan vất vả, hại óc, hại tim.
Thế mới biết được ngựa chưa hẳn chuyện tốt và mất ngựa chưa hẳn là điều xui xẻo, phải không, thưa quý vị.

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...