SANTA MUERTA

Santa-muerte

Nguyễn Thơ Sinh

 

Halloween lại về. Trẻ lại đi xin kẹo. Một năm lại sắp qua. Khí trời chuyển lạnh. Là thế, ba trăm sáu mươi lăm ngày có vẻ trôi đi nhanh hơn giữa bao xô bồ tất bật thời hiện đại.

Tản mạn một chút, tình hình thời sự tại Mỹ vẫn thế. Năm nay bão hơi nhiều. Bên nhà cũng vậy. Cơn áp thấp mới nhất đổ vào miền trung Việt Nam khiến hơn 60 đồng bào thiệt mạng. Hơn mười sáu ngàn căn nhà bị hủy hoại nặng. Nhiều người lâm vào cảnh màn trời chiếu đất. Chợt nhớ đến câu hát thời nhạc vàng năm nào: Trời hành cơn lụt mỗi năm

Puerto Rico sau siêu bão Maria tình hình vẫn ngổn ngang chưa từng thấy. Ba tuần lễ đã qua 40% dân vẫn thiếu nước sạch và 70% dân chưa có điện xài. Giữa lúc đó Bạch cung tỏ ra thất vọng vì tự nhiên “đứa con nuôi” gặp đại nạn cần cứu tế. Gói viện trợ hơn 35 tỷ Mỹ kim dành cho Puerto Rico bề ngoài to tát nhưng về đến tay dân chẳng còn là bao, bởi phần lớn kinh phí của gói cứu trợ rót vào tái thiết hạ tầng cơ sở, nhưng nhu cầu đời sống tối thiểu như: xăng, sữa, nước uống, thực phẩm, thuốc men… khan hiếm vẫn hoàn khan hiếm.

Giữa lúc tình hình chính trị Mỹ vẫn ping-pong như muôn thuở. Tổng thống Trump hăng hái với nhiều nỗ lực giải quyết dứt khúc các chiến dịch cải tổ (dù gặp phải không ít lực cản). Mới đây ông ký một đạo luật cho phép các hãng xưởng cỡ nhỏ có quyền hợp tác nhằm có thêm lợi thế thương lượng bảo hiểm giá ưu đãi cho nhân viên của mình. Có lẽ do không khai tử được Obamcare nên ông sẽ tìm mọi cách để thuyết phục mọi người Obamacare rất vô lý. Thậm chí ông còn đưa ra quyết định cắt giảm chương trình hỗ trợ của liên bang cho người nghèo với hy vọng Obamacare sẽ tự động chết dần chết mòn vì premium tăng vọt hoặc các công ty bảo hiểm sẽ rút lui.

Còn bài toán Puerto Rico vẫn như cái gai đâm vào lòng bàn tay. Ông muốn tiết kiệm ngân sách để lập thành tích với dân Mỹ, nhưng tự nhiên phải móc ví cho Puerto Rico, đúng là rất phiền. Thậm chí ông muốn rút hết nhân viên cứu trợ liên bang ra khỏi Puerto Rico vì quá tốn kém.

Quay sang Hollywood thì… Chuyện lùm xùm của ông trùm sản xuất điện ảnh lừng danh thế giới Harvey Weinstein gần đây bị tố cáo có những hành vi sàm sỡ với phụ nữ khiến thế giới và showbiz tốn thêm khá bộn bạc cho các tờ báo lá cải. Đúng là bứt dây động rừng, cứ tưởng chỉ có vua hài Bill Cosby bị bêu riếu, giờ đến lượt Mr. Weinstein bị ném đá. Thiên hạ có dịp nhìn nhau: Đấy, đừng tưởng mình là siêu sao, là sếp, đầy quyền lực, đầy ảnh hưởng… rồi thì muốn gì thì muốn.

Nhiều lắm, những cái tin giật gân, hoa cả mắt lên, chủ yếu toàn chuyện nực cười. Thiên hạ theo dõi thời sự chưa kịp tiêu hóa sự kiện này đã bị ép tiêu hóa các sự kiện mới khác. Không hẳn là bội thực, song cái thú nghiền ngẫm một sự kiện (thói quen đọc báo trước đây) đã mất. Tin tức nhiều quá, nhanh quá, chuyện nọ giẫm chân lên chuyện kia, giao thoa, cộng hưởng lung tung, cuối cùng chỉ đọc để mà đọc, chưa kịp phản ứng hoặc có những nhận định riêng đã bị tấn công bởi những sự kiện khác.

Thôi… Không bàn đến chuyện thời sự nữa.

Nói chuyện Halloween để thay đổi bầu không khí vậy. Vâng. Cuối tháng mười rồi. Những quả bí ngô xếp cạnh nhau. Mạng nhện chăng mắc khắp nơi. Sân cỏ còn xanh bỗng mọc lên đầy bia mộ. Sân nhà nọ xương xẩu và đầu sọ lăn lóc lổn nhổn. Nhà kia mụ phù thủy cưỡi chổi bay lên trời, mũi mụ khoằm, tóc mụ dài, hai con mắt thao láo đỏ ngầu. Không lâu nữa trời sẽ sập tối nhanh hơn. Lũ trẻ nhóng nhảy trong những bộ costume làm từ Trung quốc, hồi hộp háo hức đi xin kẹo.

Nói đến xương sọ và xác người bê bết máu la liệt trước sân nhà, có người nghĩ đến hình ảnh Santa Muerte (Thánh nữ Tử thần) của văn hóa Mexico. Có lẽ bạn đã từng nhìn thấy vị thánh này mô phỏng bằng một đầu sọ đội khăn, tay cầm lưỡi hái khi có dịp ghé mấy tiệm bán đồ lưu liệm của người Mễ. Bạn dễ lầm tưởng bà là hiện thân của tử thần. Nhưng không hẳn, Santa Muerte được khá đông dân Mexico (hiện nay cả ở Mỹ nữa) sùng bái như một vị thánh thực sự. Họ tin Santa Muerte có khả năng bênh vực cho họ trước mặt Thượng đế.

Thoạt nhìn Santa Muerte rất gây sốc vốn phù hợp với lễ hội Halloween song bà là một Thánh nữ giống bao Thánh nữ khác của đạo Công giáo như Santa Barbara, Santa Anna, Santa Maria, hay Santa Lucia… Có giải thích cho rằng Santa Mueter là kết hợp tâm linh giữa đạo Công giáo (Catholic) và ảnh hưởng tín ngưỡng bản xứ trước khi người Tây Ban Nha đặt chân lên Châu Mỹ La tinh. Cần biết thêm đầu sọ là một biểu tượng rất ý nghĩa đối với dân Nam Mỹ nói chung (và dân Mexico nói riêng) nên không lạ gì khi Santa Muerte không làm cho người ta sợ hãi vì bà chỉ là một bộ xương trắng hếu.

Đạo Công giáo không thờ các thánh mà chỉ tôn kính họ. Các thánh trong niềm tin Công giáo có vai trò giống một người bảo hộ hay trạng sư (là nhịp cầu trung gian) mỗi khi con chiên muốn các thánh “chuyển lời cầu nguyện” của họ đến Thượng đế. Tại sao? Một giải thích cho rằng các tín đồ Công giáo có cảm thấy bất xứng, không đạo đức đủ nên họ cần đến các thánh là những vị sống đẹp lòng Chúa, như vậy sẽ dễ dàng hơn. Giữa lúc đó một số tôn giáo cơ đốc khác như Tin lành lại cổ xúy con người nên đến với Thượng đế một cách trực tiếp, thay vì đi qua một vị thánh trung gian.

Santa Muerte là một vị thánh có nhiều tín đồ sùng bái. Tuy vậy Santa Muerte không hề có bất cứ vị trí nào trong đạo Công giáo. Thậm chí Santa Muerte được coi là hiện thân của sùng bái tà thần, hoàn toàn không lành mạnh chút nào, rất nên tránh.

Có thờ có thiêng, phải chăng vì thế nhiều thiện nam, tín nữ thời hiện đại rất tin tưởng Santa Muerte. Trong quá khứ Santa Muerte là vị thánh được thờ kính lén lút (underground folklore) nhưng gần đây sự hiện diện của bà càng trở nên phổ biến hơn. Khá thú vị, Santa Muerte đang gây nhiều tranh cãi bởi khá đông thuộc tầng lớp lao động Mễ tôn kính bà, cùng lúc nhiều băng đảng bạo lực chọn bà làm thần hộ mạng (patron saint) bảo vệ các hoạt động tội phạm của họ, đặc biệt là vận chuyển ma túy, buôn lậu, buôn người…

Gần đây khá nhiều di dân Mễ nhập lậu vào Mỹ không còn tin tưởng nơi San Jude (vốn là vị thánh cai quản những tổn thất) quay sang sùng bái Santa Muerte. Lý do? Khá dễ hiểu, bà là vị Thánh của Cõi chết nên có thực quyền lấy đi mạng sống của họ. Hiển nhiên sùng bái Santa Muerte sẽ có lý hơn sùng bái San Jude vì cầu xin Santa Muerte có vẻ trực tiếp hơn. Có câu: Có bệnh nên vái tứ phương, người sắp gặp nguy hiểm sẽ dễ tín thác vào sự bảo vệ của một đấng siêu hình có nhiều quyền lực nhất.

Không ít phụ nữ tìm đến Santa Muerte vì bị chồng hay bạn tình bỏ rơi. Họ tin tưởng Santa Muerte có thể khiến chồng hay bạn tình của họ quay về. Còn cánh buôn lậu ma túy và buôn người thì tin bà sẽ bảo vệ các thương vụ của họ an toàn! Trong khi đó nhiều người tin rằng Santa Muerte không chỉ bảo vệ tính mạng của họ mà còn đem lại cho họ sức khỏe, cơ may thành đạt, hay thuận lợi tình cảm. Tất nhiên nhiều tín đồ Công giáo chính thống tẩy chay Santa Muerte. Song khá đông các tín đồ Công giáo “mở rộng địa bàn” đến với Santa Muerte (thử coi bà có linh nghiệm lắm không).

Về mặt này, Vatican đã cực lực phản đối sự hiện diện lan rộng của Santa Muerte ảnh hưởng đến các cộng đồng công giáo. Đức hồng y Gianfranco Ravasi phụ trách Hội đồng Giáo hoàng về Văn hóa cảnh báo sùng bái Santa Muerte là sùng bái sự hủy diệt của địa ngục.

Mexico không ngăn cản tự do tôn giáo. Công dân Mexico có thể hành đạo tự do tại tư gia hay tại đền thờ, miễn đừng làm ảnh hưởng đến các khu vực công cộng.

Vâng. Halloween năm nay lại về. Tình hình chính sự tại Mỹ vẫn ì xèo như muôn thuở. Nhiều di dân lậu vẫn tìm cách nhập vào Mỹ dù tình hình hiện nay nghiêm ngặt hơn nhiều. Đáng buồn thay, người nghèo đâu đâu thời nào cũng có. Mơ ước đổi đời là một khát khao rất chính đáng. Rất nhiều người trong chúng ta từng đánh đổi tất cả để có một tương lai tốt đẹp hơn. Trước khi quyết định dấn thân vào một hành trình đầy nguy hiểm chúng ta buộc phải cậy dựa vào niềm tin tôn giáo, như phó thác vào Chúa, vào Đức Mẹ, vào Phật Quan Âm, vong linh tiên tổ… giống như nhiều người Mễ đã trông cậy vào Đức Mẹ, vào Santa Muerte.

Vâng. Happy Halloween…

Halloween Puerto Rico năm nay sẽ ít kẹo hẳn đi. Trời sẽ tối như bưng. Lũ trẻ đi xin kẹo chắc chắn sẽ đi qua nhiều ngôi nhà tối tăm vì mất điện. Là thế, ảnh hưởng của siêu bão Maria nhất định đã để lại một dấu ấn đau thương đậm nét lên hòn đảo một thời trù phú, hấp dẫn này. Còn tại Mễ, nhiều đứa trẻ theo cha mẹ quay về cố hương vì ngán cảnh nơm nớp lo lắng nhân viên ICE (Immigration and Customs Enforcement) khám nhà, trục xuất. Các em sẽ nhớ cảnh đi xin kẹo ở Mỹ. Biết làm sao được, cuộc sống này có bao giờ bình yên suôn sẻ. Tuy nhiên về quê chưa hẳn là điều đáng sợ nhất. Ở đâu cũng phải lo làm ăn, phải cố gắng thật nhiều mới có một cuộc sống ổn định, bình yên, bất luận là ở Mễ hay ở Mỹ…

 

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...