PROXY WAR

Nguyễn Thơ Sinh

 

Thời gian gần đây tin tức trên các mặt báo nhan nhản những điều lạ, những cái tít gây sốc, những biến cố vốn trước đây hiếm khi xuất hiện nay bỗng bung lên như nấm dại. Phải chăng thời đại chúng ta đang sống có những đổi thay lớn lao? Những cuộc bầu cử đặc biệt, những vụ tấn công, những cái chết (oan có, đúng có, vô nghĩa có), những thông tin loan báo động trời…

Sau cuộc bầu cử tổng thống Mỹ đầu tháng 11 năm ngoái, không chỉ Mỹ mà cả thế giới liên tục chứng kiến những sự kiện độc đáo. Gần như mọi tiên đoán và công thức cũ đã bị đảo lộn hoàn toàn. Nhiều hành tinh lạ xuất hiện trong thái dương hệ chính trị thế giới, trong đó các quỹ đạo cũ đang thay đổi khắp nơi. Dân tình gần như chỉ biết tròn xoe mắt, dáo dác nhìn. Giữa lúc đó nhiều chuyện đau đầu xảy ra với các chính khách trước bối cảnh kinh tế chính trị xã hội quốc tế luôn trong giai đoạn sôi sục. Nhưng vì là nghiệp quả đã trót đeo đuổi, họ không thể không lao vào để cố đấm ăn xôi.

Kết quả: Các diễn biến chính trị nhanh chóng trở thành nhiệt kế đo nhiệt độ tình hình thời sự. Các cuộc bầu cử, nhất là bầu cử đặc biệt (special election) tại các tiểu bang có nghị viên rời nhiệm (để tham gia nội các của Tổng thống Trump như) Georgia hay South Carolina; một lần nữa mang chức năng một nhiệt kế rõ hơn, khả dĩ tương đối đáng tin cậy xem coi Đảng Con Lừa có thức tỉnh lòng dân sau khi Đảng Con Voi thắng cử mùa phiếu năm 2016.

Trong tiếng Anh thuật ngữ Proxy War – Nếu cắt đôi thành proxy và war, bạn đọc hiểu ngay nghĩa của từ war – đó là chiến tranh. Còn chữ proxy – bản thân nó trong các văn kiện hồ sơ thường mang nghĩa người đại diện được ủy nhiệm, có toàn quyền đưa ra các quyết định thay cho người sở hữu tư cách pháp nhân vắng mặt. Nhưng khi ráp với chữ war vào chữ proxy, nghĩa của từ proxy sẽ thay đổi ít nhiều. Nó không còn mang nghĩa người đại diện một cách thuần túy trong nghĩa cũ. Thay vào đó, nó trở thành đối tượng bề nổi (tương tự như đại diện) cho một đối tượng khác ẩn mình, đứng phía sau. Nói khác đi, proxy war dịch thoát nghĩa là cuộc chiến đại diện cho những thế lực đứng sau, một cuộc chiến được giật dây bởi những thế lực ngầm, hiểu theo nghĩa luật bất thành văn.

Muốn hiểu kỹ hơn, bạn có thể gõ cụm từ khóa proxy war là gì vào Google sẽ đọc được một vài giải thích từ nhiều ý kiến khác nhau, qua đó định nghĩa của proxy war (được một số người cho là chiến tranh ủy nhiệm). Hiểu theo nghĩa này, proxy war có thể áp dụng vào bối cảnh cuộc chiến tại Việt Nam trong quá khứ – khi Da vàng hai bên tương tàn lẫn nhau, nồi da xáo thịt, song đứng sau hai bên Bắc – Nam là hai thế lực đại diện hai hệ tư tưởng đối đầu nhau thời đó: Chủ nghĩa Cộng sản và Chủ nghĩa Tư bản.

Nói tới nói lui, đây vẫn là chuyện ngữ nghĩa cãi chày cãi cối. Nếu tạm đồng ý với nhau về khái niệm proxy war là một cuộc chiến có chức năng phiên bản thu nhỏ của một cuộc chiến khác to lớn hơn, âm ỉ nhưng không lộ ra mặt; cuộc bầu cử đặc biệt lần này tại Georgia được coi là một proxy war giữa hai chính đảng lớn của Mỹ: Đảng Dân chủ và Đảng Cộng Hòa.

Nhân đây xin kể thêm lai lịch câu chuyện tại sao con lừa được chọn là biểu tượng của Đảng Dân chủ. Hồi đó nhà họa sĩ biếm họa lừng danh Thomas Nast đã nghĩ ra biểu tượng con lừa cho Đảng Dân chủ khi ông phụ trách góc biếm họa cho tờ Harper Weekly năm 1874. Như vậy con lừa đã được chọn đại diện cho Đảng Dân chủ cách đây 143 năm. Ngày đó Đảng Dân chủ còn non yếu nên phải hô hoán và giương oai diễu võ. Thomas Nast đã mô tả về Đảng Dân chủ như một con lừa đội lốt sư tử để hù dọa những con thú khác trong sở thú vì nó vốn chỉ là một con vật không có nhiều sức mạnh. Đây là cách nói ví von ẩn dụ: (a) Đảng Dân chủ nhỏ bé nhưng có thể làm chuyện lớn vì biết xoay sở, giương đông kích tây. (b) Đảng Cộng hòa tuy bề thế nhưng xem ra cái xác thực sự bên trong không to như cái mã bên ngoài!

Trở lại câu chuyện special election tại tiểu bang Georgia. Với không ít người cuộc bầu cử này được coi là một proxy war đúng nghĩa giữa hai đảng Dân chủ và Cộng Hòa. Đây là cuộc bầu cử vô tiền khoáng hậu bởi sự thu hút hấp dẫn của nó. Thông thường một cuộc bầu cử đặc biệt diễn ra khi một nghị viên của Hạ viện hay một thượng nghị sĩ của Thượng viện từ chức, thuyên chuyển, hoặc từ trần. Khi tiểu bang có một ghế trống (khi nghị viên hay thượng nghị sĩ của tiểu bang đó từ chức, thuyên chuyển, hay từ trần); tiểu bang đó sẽ tổ chức một cuộc bầu cử đặc biệt special election để chọn ra người mới trám vào ghế trống của nghị viên hay thượng nghị sĩ vừa từ chức, thuyên chuyển, hay từ trần đó.

Cuộc bầu cử tại Georgia hồi cuối tháng 6 giữa hai ứng cử viên Karen Handel của Đảng Cộng hòa và ứng cử viên Jon Ossoff của Đảng Dân chủ là cuộc bầu cử đặc biệt. Nhiệm vụ của nó nhằm tìm ra người thay thế cho ghế nghị viên đại diện Hạt số 6 của tiểu bang Georgia (từng do nghị viên Tom Price ngồi) nhưng ông này đã rời nhiệm để tham gia nội các Tổng thống Trump.

Trước đó cuộc bầu cử giữa hai ứng viên Karen Handel và Jon Ossoff đã diễn ra lần một vào ngày 18 tháng 04 năm 2017 với kết quả bất phân thắng bại. Vì vậy lần bầu cử thứ hai tại Georgia hôm 20 tháng 06 năm 2017 là để bầu lại. Lần này ứng viên Karen Hendel đã thắng cử với vinh quang khít khao với số phiếu đạt được 51.9%, còn ứng viên Jon Ossoff thất cử với số phiếu 48.1%. Một cuộc đua bên tám lạng, bên nửa cân; một cuộc đua được cả tiểu bang Georgia chăm chú theo dõi nhiều tháng trời.

Không chỉ có Georgia là sốt ruột. Cả nước Mỹ cũng thế. Thiên hạ khắp nơi quan tâm đến cuộc bầu cử lần này vì ý nghĩa thắng lợi tinh thần của nó. Không thế mà, vâng, chỉ có một ghế trống tại Hạ viện thôi, thậm chí nhiệm kỳ của ghế này chỉ kéo dài hơn một năm vì đến ngày 06 tháng 11 năm 2018, tất cả 435 ghế tại Hạ viện và 33 ghế tại Thượng viện sẽ được dân Mỹ chính thức bỏ phiếu lại.

Xin nhắc thêm, nhiệm kỳ của các nghị viên Hạ viện Mỹ kéo dài 2 năm. Vì vậy cứ mỗi năm bầu cử tổng thống ta sẽ thấy toàn bộ số ghế của Hạ viện được bầu lại. Rồi xen kẽ giữa hai cuộc bầu cử Tổng thống (còn gọi là Tổng tuyển cử – general election) sẽ có các cuộc bầu cử giữa mùa (mid-term election), chẳng hạn như mùa phiếu 2018 hay mùa phiếu 2020, mùa phiếu general election kế tới sẽ diễn ra vào năm 2020. Tổng thống Trump sẽ nghiễm nhiên đại diện Đảng Cộng hòa mùa phiếu này nếu như ông vượt qua được những nỗ lực truất phế do Đảng Dân chủ khởi xướng.

Trong khi đó nhiệm kỳ của thượng nghị sĩ tại Thượng viện kéo dài sáu năm. Vì có sự so le giữa general election bầu tổng thống nhiệm kỳ 4 năm và mid-term election bầu thượng nghị sĩ (nhiệm kỳ sáu năm) nên số ghế thượng nghị sĩ được bầu mỗi mùa phiếu mid-term sẽ khác nhau. Ví dụ mùa phiếu mid-term election 2018 sẽ có 33 ghế thượng nghị sĩ được bầu. Còn mùa phiếu general election 2020 (bầu cử tổng thống kỳ tới) sẽ có 33 ghế thượng nghị sĩ nữa ra tranh cử. Còn số ghế 435 của các nghị viên tại Hạ viện (nhiệm kỳ hai năm đã mãn) sẽ được bầu lại.

Quăng lên quật xuống, chả mấy mà hết thời gian. Là dân thường như chúng ta đã thấy thời gian vèo đưa như bóng câu qua cửa sổ. Mới đó mà đã đó. Tám năm nhiệm kỳ của Tổng thống Obama trôi đi lặng như ru. Tổng thống Trump cũng đã dọn vào Bạch Cung được gần nửa năm. Bao nhiêu cái tweet ông đã gởi đi. Bao nhiêu chuyện đôi co cãi vã đã xảy ra. Sân khấu chính trị Mỹ gần đây chẳng khác nào một vở chèo với những pha thọc lét của đám con hát qua những vai hề gây cười đến nôn ruột. Giữa lúc đó tình hình thế giới vẫn loạn cào cào, không ít cho rằng sự kiện Tổng thống Trump đắc cử ắt đã có những ảnh hưởng tác động mang tính khơi mào nhất định.

Khi Karen Handel và Jon Ossoff chạy đua giành vị trí ghế dân biểu của Georgia, cả nước Mỹ đổ dồn tâm trí vào vị trí bờ Tây bản đồ Hoa Kỳ. Chỉ có một ghế dân biểu thôi, nhiều nhặn gì, nhưng xin thưa, đảng nào thắng cử ghế này sẽ nghiễm nhiên chiếm ưu thế về mặt ăn nói. Tóm lại, cuộc bầu cử giữa Karen Handel Jon Ossoff là một hàn thử biểu, một proxy war không hơn không kém. Xin nhắc thêm, Georgia hiện có 14 dân biểu. Khá đông đấy. Dĩ nhiên so với California thì khỏi nói, số nghị viên tại Hạ viện Mỹ của họ lên đến 53 người. Tại Texas con số này là 36. Còn tại New York con số này thấp hơn, chỉ có 27 ghế. Tại Florida số nghị viên hiện nay cũng đang là 27.

Nếu bạn không quan tâm đến các sự kiện chính trị, càng không quan tâm đến chuyện Đảng Con voi hay Đảng Con lừa sẽ lãnh đạo nước Mỹ thời gian tới, chuyện tranh nhau cái ghế Hạt số 6 của Georgia giữa tân nghị viên Karen Handel và ứng cử viên Jon Ossoff (đã thất cử) có lẽ chẳng ăn nhập gì. Nhưng nếu bạn thực sự quan tâm, tuy không đi bầu bạn vẫn thấy sốt ruột, vẫn theo dõi, nôn nóng… Điều này vô tình kết luận cuộc bầu cử đặc biệt tại Georgia lần này càng đúng nghĩa một proxy war hơn.

Báo chí và các nhà quan sát khẳng định cuộc bầu cử đặc biệt tại Georgia lần này tốn kém nhất trong lịch sử vận động chạy đua vào Hạ viện Mỹ. Hai ứng cử viên dân biểu của Georgia lần này quyết tâm dốc sức vào cuộc đọ sức một mất một còn. Một kỷ lục vung ra số tiền khổng lồ cho các hoạt động tranh cử vô tiền khoáng hậu. Thống kê cho thấy tại hai lần bầu cử, hai bên đã dốc ra một khoản tiền khổng lồ, tổng cộng hơn 50 triệu Mỹ kim cho quảng cáo, vừa để đánh bóng mình, vừa để bôi nhọ đối thủ. Số tiền này đã phá kỷ lục chi phí cho một ghế nghị viên Hạ viện Mỹ từ xưa đến nay.

Kết quả cuộc bầu phiếu đã có. Ms. Karen Handel đã đánh bại đối thủ của bà là Mr. Jon Ossoff. Kết quả này không mấy ngạc nhiên lắm, tuy nhiên nhiều người thầm hy vọng Mr. Jon Ossoff sẽ thắng cử để Đảng Dân chủ có cơ hội tặng Tổng thống Trump một cú vả nảy lửa. Thậm chí Mrs. Karen Handel vì lo ngại sự vạ lây tai tiếng với Tổng thống Trump đã không dám mạnh miệng xum xoe về mối quan hệ giữa mình với Tổng thống Trump. Nói thì nói vậy, với Hạt số 6, nơi xưa nay chưa ứng viên Đảng Dân chủ nào thắng cử tại đây, tỷ số thắng cử giữa 51.9% của Ms. Karen Handel và 48.1% của Mr. Jon Ossoff (chênh lệch sít soát 4%) khẳng định rõ một điều: Cử tri hai bên đã dốc toàn lực mong muốn ứng viên của mình thắng cử. Được biết trong nhiều thập niên liền, đến tên của các ứng cử viên Dân chủ tranh cử tại đây thiên hạ còn chẳng biết đến nữa là.

Vâng. Special election lần này tại Hạt số 6 của Georgia rất đáng được coi là một proxy war đúng nghĩa. Về mặt từ ngữ, có thể nó là cuộc bầu cử được giật dây (do tiền bạc cả nước Mỹ đổ dồn về đây ủng hộ cho gà nhà thắng cử). Có thể nó là cuộc bầu cử đại diện của hai chính đảng lớn tại Mỹ. Mà gọi là bầu cử ủy nhiệm cũng đúng (nếu chúng ta tạm đồng ý với nhau hai Đảng Cộng hòa và Dân chủ tìm mọi cách cổ võ cho ứng cử viên đại diện của đảng mình). Thậm chí nếu muốn, bạn có thể cho đây là cuộc bầu cử mặt nổi, ẩn chìm sau lưng nó là sự thách đố ngấm ngầm giữa Đảng Con voi và Đảng Con lừa.

Nếu vậy, cuộc bầu cử tại Georgia lần này sẽ là đòn giáo đầu giữa Đảng dân chủ (Democrat Party) và Đảng Cộng hòa (Republican Party) với mục tiêu gởi đi những thông điệp, khả dĩ đáng tin cậy rằng mùa phiếu mid-term năm 2018 sẽ rất gay cấn. Và như vậy, mùa phiếu mid-term năm tới sẽ rất nhộn nhịp huyên náo, không phải vì 435 ghế của Hạ viện và 33 ghế Thượng viện được bầu lại; mà có lẽ vì kết quả mùa phiếu năm 2016 đã ít nhiều thức tỉnh dân Mỹ, nhắc nhở họ phải có chút trách nhiệm tối thiểu nào đó với tương lai của nước Mỹ.

 

Nguyễn Thơ Sinh

 

Tin tức khác...