Những bài học chuẩn bị cho kỳ bầu cử 2020

Mai Loan

Nếu như quý bạn đọc nào có lên tiếng than phiền về chuyện thời sự bầu cử tại Hoa Kỳ đã kéo dài quá lâu trong thời gian 2 năm vừa qua, ắt hẳn quý vị có thể lại tiếp tục thở dài khi vừa đọc qua cái tựa đề kể trên.
Cuộc bầu cử sôi động vào đầu tháng này chỉ mới vừa kết thúc, với kết quả tổng quát được mọi người thấy rõ, dù rằng tại khoảng gần một chục đơn vị hay địa hạt mà kết quả chung cuộc vẫn chưa được chính thức loan báo vì kết quả ban đầu quá ngang ngửa khít khao; và các nhân viên vẫn còn phải đếm thêm những lá phiếu khiếm diện hoặc phiếu tạm thời vì chưa được chứng nhận trong ngày bầu cử.

Vì thế nên nó mới dẫn đến những kết quả bất ngờ thuộc loại “cười đau khóc hận” cho nhiều người “tưởng rằng đã thắng, nào ngờ lại thua” vì kết quả đếm phiếu sau hơn một tuần lễ cho thấy là đối thủ của họ đã lội ngược dòng để giành lấy chiến thắng sau cùng.

Những kết quả bất ngờ

Đó là những thí dụ điển hình như cuộc bầu cử nghị sĩ liên bang tại Arizona. Trong đêm đếm phiếu, ứng viên phe Cộng Hoà là bà Martha McSally về đầu trước đối thủ của phe Dân Chủ là bà Kyrsten Sinema khoảng 13,000 phiếu, coi như có nhiều triển vọng giữ được chiếc ghế này cho phe bảo thủ. Thế nhưng đến vài ngày đếm phiếu tiếp tục sau đó, bà Sinema đã vượt lên trên và sau cùng đã vượt qua bà McSally để giành lại chiếc ghế nghị sĩ tại tiểu bang bảo thủ này về phe Dân Chủ, một thành tích chưa hề có được trong 30 năm qua.

Cả hai vị nữ lưu này đều là đương kim dân biểu liên bang tại Arizona, nhảy ra tranh cử lần này vì đương kim nghị sĩ Jeff Flake đã rút lui khi biết rằng mình khó lòng thắng cử trong nội bộ phe Cộng Hoà. Bà McSally là một ứng viên sáng giá, phụ nữ đầu tiên là sĩ quan lái chiến đấu cơ và lên đến cấp Phi đoàn trưởng, và giải ngũ vào năm 2010 với cấp bậc Đại tá của Không quân Hoa Kỳ.

Bà McSally đã từng lên tiếng chống đối với những lời lẽ và hành vi của TT Trump, nhưng trong cuộc bầu cử sơ bộ trong đảng Cộng Hoà trước hai đối thủ “cuồng Trump” khác, bà đã phải thay đổi luận điệu theo khuynh hướng bảo thủ mạnh mẽ hơn để không mất lá phiếu của khối cử tri bảo thủ ủng hộ cuồng nhiệt cho TT Trump. Thế nhưng cuối cùng số phiếu đó cũng không đủ để vượt qua đa số, khiến cho phe Cộng Hoà phải thất bại tại Arizona, từ mấy thập niên qua vẫn luôn được đánh giá là vùng đất vững chắc của phe bảo thủ.

Tuy TT Trump và nhiều người ủng hộ ông thường hay nêu lên kết quả phe Cộng Hoà đã giành được thắng lợi khi hất cẳng được 3 vị nghị sĩ phe Dân Chủ tại 3 tiểu bang Indiana, Missouri và North Dakota vì nhờ “công lao” của ông đã đến vận động tại đó, nhưng thực tế cho thấy đó là những tiểu bang vốn đã mang mầu đỏ đậm với tỉ lệ ủng hộ ông Trump năm 2016 rất cao, và 3 nghị sĩ đó của phe Dân Chủ cũng chỉ thua khít khao các đối thủ, chứng tỏ kết quả thất cử cũng không hẳn là một thất bại.

[Đó là tình trạng đã xảy ra tại Texas khi nhiều người không hiểu rõ nội tình nên có thể chê bai việc ông Beto O’Rourke tuy đã gây quỹ được con số kỷ lục 70 triệu Mỹ-kim nhưng cuối cùng cũng thất bại trước đương kim nghị sĩ Ted Cruz. Trong thực tế, hồi năm ngoái, Texas được xem là tiểu bang bảo thủ mầu đỏ đậm, và ông Cruz được đánh giá là sẽ đánh bại bất cứ đối thủ nào của phe Dân Chủ với ít nhất là cách biệt 15%.
Ấy vậy mà một nhân vật ít được biết tiếng là Beto đã nhảy ra và tạo nên một làn sóng thôi thúc khiến cả nước phải chú ý, khiến cho cuộc tranh cử này trở nên ngang ngửa được theo dõi sát sao. Dù rằng cuối cùng ông Beto đã thất cử, nhưng việc ông chỉ thua đối thủ có 2.8% tự nó đã nói lên một sự thay đổi rất lớn trong não trạng của cử tri tại Texas. Và điều này (hiện tượng thu hút cử tri của Beto) cũng giúp cho nhiều ứng viên phe Dân Chủ thành công lớn đế hất cẳng các vị đương quyền phe Cộng Hoà lần này tại một số thành phố lớn như Houston, Dallas và Fort Worth, một điều cũng chưa hề xảy ra từ 30 năm qua.

Một vài thí dụ khác về tình trạng “lội ngược dòng” khiến những người tưởng chừng như chiến thắng trong đêm bầu cử, nhưng sau đó đã phải “cười đau khóc hận” là trường hợp xảy ra tại hai đơn vị ở tỉnh hạt Orange County của California, vùng đất có đông người Việt tỵ nạn cư ngụ nhất.
Đó là trường hợp của bà Mimi Walters, đương kim dân biểu địa hạt số 45, trong đêm bầu cử cũng dẫn trước đối thủ Katie Porter của phe Dân Chủ. Nhưng chỉ vài ngày sau đó, số phiếu dẫn trước của bà Walters cũng tan thành mây khói để rồi cuồi cùng phải chịu thảm bại.

Và vài ngày sau đó, đến phiên bà Young Kim của phe Cộng Hoà cũng chịu chung số phận đau đớn này khi mấy ngàn lá phiếu dẫn trước của bà trong đêm bầu cử cũng tiêu tan dần mỗi ngày khi các nhân viên bắt đầu đếm thêm những lá phiếu khiếm diện. Để rồi cuối cùng chiếc ghế dân biểu của người sếp cũ của bà là dân biểu Ed Royce tại địa hạt số 39 cũng rơi vào tay ông Gil Cisneros phe Dân Chủ, lần đầu tiên ra tranh cử cũng tại một địa hạt từ lâu được xem như là thành trì của phe Cộng Hoà.

Với những kết quả kể trên, các chuyên gia thuộc cả hai đảng đều đồng thanh nhận định rằng quả tình là “làn sóng xanh” đã đổ tràn lên tiểu bang California, và đặc biệt là Orange County, để quét sạch hết tất cả những vị dân biểu đương quyền của phe Cộng Hoà.

Một nhân vật cao cấp và kỳ cựu trong đảng Cộng Hoà khác là Kristin Olsen, cựu chủ tịch khối Cộng Hoà tại Hạ viện California, cũng không che giấu sự thực não nề này với lời nhận định: “Đảng Cộng Hoà tại California giờ đây coi như đã hết thuốc chữa. Cái Đảng Vĩ Đại Lâu Đời này (Grand Old Party) đã chết”. Bà dân biểu Olsen cũng đã gây sửng sốt cho những người cùng đảng khi viết một bài xã luận trên diễn đàn CALmatters (Những vấn đề của Cali) để nói thẳng thừng rằng những người phe Cộng Hoà phải chấp nhận một “khó khăn nghiêm trọng” cho họ tại California.
Trong một bài phân tích ngay sau kết quả bầu cử, nhà báo Niall Stanage của diễn đàn truyền thông The Hill đã đưa ra một số những bài học cần thiết cho cuộc bầu cử năm 2020 được rút ra từ những cuộc thăm dò dân ý bên ngoài phòng phiếu trong kỳ bầu cử năm 2018 vừa qua. Lý do là vì dựa trên những câu trả lời của những cử tri đã vừa bỏ xong lá phiếu lựa chọn lần này, người ta có thể rút ra những nhận định để hiểu rõ hơn phần nào những suy nghĩ hướng dẫn sự quyết định của họ, và có lẽ sẽ tiếp tục lần tới trong 2 năm nữa nếu như các vị dân cử không chịu làm theo đúng ý họ.

Kết quả bầu cử vừa qua cho thấy là phe Dân Chủ đã chiến thắng thêm khoảng 35 ghế dân biểu từ phe Cộng Hoà, tức là cao hơn con số cần thiết là 23 để có thể nắm quyền tại Hạ Viện. Quy luật của Hạ Viện cho phép phe đa số, dù là chỉ hơn 1 ghế mong manh so với đối thủ, cũng có toàn quyền tuyệt đối nắm giữ các chức vụ chủ tịch các ủy ban và tiểu ban để thảo luận hay thông qua các dự luật. Sự kiện họ đã bị phe Cộng Hoà chèn ép mạnh mẽ từ sau năm 2010 đến nay sẽ khiến nhiều người nghĩ rằng phe Dân Chủ lần này khó lòng sẵn sàng nhân nhượng hoặc thoả hiệp với đối phương.
Trong khi đó phe Cộng Hoà tiếp tục củng cố vị thế đa số của mình với tỉ lệ 53/47, lại càng giúp cho TT Trump có thể dễ dàng hơn nữa để tiếp tục bổ nhiệm những vị thẩm phán liên bang có lập trường bảo thủ để mong giữ ảnh hưởng lâu dài trong ngành tư pháp. Điều này là một lợi thế không thể phủ nhận, nhưng nó cũng có thể kích động khối cử tri cấp tiến tiếp tục hăng hái hơn nữa trong kỳ bầu cử năm 2020 để có thể giành lại quyền đa số tại Thượng Viện.
Trong kỳ bầu cử năm 2020, sẽ có 34 nghị sĩ ra tái tranh cử, trong đó có 20 người phe Cộng Hoà và 12 nghị sĩ phe Dân Chủ. Với nhiều nghị sĩ Cộng Hoà phải bảo vệ chiếc ghế của mình, coi như họ sẽ có nhiều xác suất để thất bại hơn, điển hình là trường hợp của Arizona vừa qua.

Theo nhà báo Stanage, có 5 điều chính yếu sau đây đáng chú ý khi người ta bắt đầu thảo luận đến chuyện bầu cử năm 2020 và viễn tượng TT Trump có hy vọng được tái đắc cử hay không. Nói gì thì nói, việc một tổng thống không được tái đắc cử thường được người dân tại Hoa Kỳ đánh giá như là một thất bại, bởi vì cử tri đã không còn tin tưởng như họ đã bỏ phiếu 4 năm về trước.

Đảng Cộng Hoà không được lòng cử tri nữ giới

Những viên chức và chiến lược gia của phe Cộng Hoà có thể cảm thấy an ủi phần nào khi thấy “làn sóng xanh” đã không mạnh mẽ dữ tợn như tiên đoán từ lâu để quét sạch hết tất cả những viên chức đương quyền phe mình. Bởi vì cho dù là họ đã thất bại và để Hạ Viện lọt tay về phe Dân Chủ, nhưng thất bại này cũng chỉ ở mức độ bình thường như đã xảy ra trong quá khứ khi mà đảng cầm quyền với tổng thống bao giờ cũng thua một số ghế đáng kể. Bù lại phe Cộng Hoà còn được lợi thế khi giữ vững đa số ở Thượng Viện có phần khá hơn lúc trước.
Tuy nhiên khi đi vào chi tiết, người ta sẽ thấy là những khó khăn cho đảng Cộng Hoà sẽ to lớn và nhức nhối hơn nhiều, đặc biệt là vị thế của mình trong lòng khối cử tri nữ giới, vốn gần như lúc nào cũng chiếm đa số cử tri đi bầu.

Kết quả lần này cho thấy phe Dân Chủ đã thu hút được cử tri nữ giới đến hơn 19 % so với đối phương, một chiến thắng lớn nhất trong vòng hơn một thập niên qua. Trước đó, TT Obama đã thắng các đối thủ khoảng 13% (trong năm 2008) và 11% (trong năm 2012) lá phiếu của phụ nữ. Còn trong năm 2016, bà Hillary Clinton, ứng viên nữ đầu tiên cho chức vụ tổng thống trong lịch sử, cũng chỉ hơn đối thủ Donald Trump khoảng 13% phiếu của phụ nữ.
Đáng ngại hơn nữa cho phe Cộng Hoà là lá phiếu của phụ nữ da trắng đã chia hai đồng đều lần này. Chỉ cần so với những kết quả trước đây, người ta sẽ thấy rõ việc phe Cộng Hoà đã bị mất phiếu khá lớn trong khối này. Ngay cả trong kỳ đại thắng năm 2008, ông Obama cũng thua đối thủ John McCain khoảng 7% lá phiếu của phụ nữ da trắng. Còn bà Hillary Clinton thì thua nặng hơn nữa, đến 9%, và điều này giải thích phần nào việc bà bị thất cử trước ông Trump.
Nhiều chuyên gia phe Cộng Hoà nói rằng vụ tranh cãi ồn ào về việc bổ nhiệm ông Brett Kavanaugh làm thẩm phán Tối Cao Pháp Viện Hoa Kỳ hồi tháng 9 vừa qua đã khích động giới cử tri bảo thủ ồ ạt đến thùng phiếu để bầy tỏ sự bất mãn với phe cấp tiến. Ngay cả nếu như điều này có thực sự xảy ra, nó cũng không đủ mạnh để vượt qua cái lỗ hổng to lớn về việc đa số cử tri nữ giới đã không hài lòng với phe Cộng Hoà dưới triều của TT Trump.
Lá phiếu của khối cử tri gốc Mễ vẫn chưa thay đổi lớn
Quả tình là các ứng viên phe Dân Chủ đã thắng lớn kỳ này trong lòng những khối cử tri thường được xem là rất thân thiện với họ: đó là giới trẻ, phụ nữ và dân thiểu số. Nhưng có thể nói là họ đã không đạt được như ý với một khối cử tri đặc biệt: đó là thành phần di dân gốc Mễ. Tuy phe Dân Chủ thắng lớn đối phương đến 40% lá phiếu của cử tri gốc Latino, nhưng con số này cũng chỉ tăng cao có 2 điểm so với lợi thế 38% của năm 2016.
Điều này rất đáng chú ý và có phần kỳ lạ, đặc biệt là khi TT Trump có những chính sách khó lòng khiến cử tri gốc Mễ ưa thích được.

Ấy vậy mà phe Cộng Hoà vẫn chiếm được số phiếu khoảng 29% của khối cử tri gốc Latino này, so với 69% giành cho phe Dân Chủ, gần giống như tỉ lệ đã bỏ cho ông Trump năm 2016. Nên nhớ là những tỉ lệ ủng hộ này cho hai năm 2016 và 2018 đều khá hơn nhiều so với tỉ lệ mà ông Mitt Romney đã giành được từ phía cử tri gốc Latino trong kỳ bầu cử năm 2012.

Những con số kể trên cho thấy đó là nỗi lo ngại sắp tới cho phe Dân Chủ. Bởi vì nếu như họ không cải thiện những con số này, viễn tượng thành công cho năm 2020 sẽ có phần rắc rối thêm nữa.
Một dấu hiệu cảnh cáo lớn đối với phe Cộng Hoà

Nói chung, những cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống thường là đem lại kết quả khả quan hơn cho phe Cộng Hoà, dù rằng thỉnh thoảng cũng có những trường hợp ngoại lệ như đã xảy ra vào năm 2006 khi họ cũng để mất đa số về tay phe Dân Chủ và giúp cho bà Nancy Pelosi trở thành vị nữ Chủ tịch Hạ Viện Hoa Kỳ.
Lý do đơn giản là vì trong những kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ, thành phần dân Mỹ trắng và cao niên đi bỏ phiếu siêng năng hơn, và đó lại là thành phần nghiêng nhiều hơn về phe bảo thủ và đảng Cộng Hoà. Lần này, con số các cử tri Mỹ trắng và cao niên chịu khó đi bỏ phiếu cũng cao tương tự nhưng kết quả tốt đẹp lại không xảy ra như những lần trước.

Kỳ này, số cử tri trên 65 tuổi đi bỏ phiếu đã chiếm đến 26% tổng số phiếu, trong khi giới trẻ dưới 30 tuổi chỉ chiếm có 13% tổng số phiếu. Thế nhưng cuối cùng phe Cộng Hoà cũng thua đối phương đến hơn 4 điểm trong các cuộc bầu cử cho Hạ Viện. Kết quả này chắc chắn sẽ là một mối lo cho phe Cộng Hoà, bởi vì trong 2 hay 4 năm sắp tới, và sẽ kéo dài trong nhiều năm nữa, số cử tri giới trẻ sẽ càng đông và nhiều hơn nữa, và thành phần này đa số lại không thân thiện với các ứng viên bảo thủ.

Khối cử tri Mỹ trắng có học vấn thấp là thành phần cứu giúp TT Trump

Trong một kỳ bầu cử sơ bộ tại tiểu bang Nevada vào tháng 2/2016, người thắng cuộc kỳ đó là ông Donald Trump đã đưa ra một lời phát biểu gây chấn động và được nhiều người nhớ đến: “Tôi rất yêu thích những thành phần học thức kém.”
Nhiều người có thể chê bai hay chế giễu lời khen của ông Trump đối với thành phần cử tri có trình độ học vấn kém lại là thành phần ủng hộ ông cuồng nhiệt nhất. Nhưng họ quên đi một sự thật diễn ra trên chính trường. Đó là khối cử tri này, chưa có bằng đại học, luôn luôn góp phần quan trọng nhất để giúp ông thắng cử trong năm 2016.
Và lần này họ cũng hăng hái đến thùng phiếu để ủng hộ cho những ứng viên Cộng Hoà có lập trường ủng hộ mạnh mẽ cho TT Trump với tỉ lệ khoảng 41%, tức là còn cao hơn số 34% trong năm 2016.
Sự ủng hộ nồng nhiệt của khối cử tri có trình độ học vấn bình dân này coi như cũng bị hoá giải bởi khối cử tri có bằng đại học trở lên khi đa số khối này bỏ phiếu ủng hộ cho phe Dân Chủ đến hơn 20% trong kỳ này, được xem như là một sự gia tăng vượt bực từ hơn 10 năm qua.

Vì thế nên nếu như nhiều chuyên gia của phe Dân Chủ có thể xem thường khối cử tri có trình độ học vấn thấp, và cho rằng đó là lý do mà họ mới thích ủng hộ ông Trump vì thiếu hiểu biết đầy đủ, nhưng từ nay có thể sẽ phải trả giá đắt cho việc không biết đánh giá đúng mức vì sao mà ông Trump lại có thể lôi cuốn đa số khối cử tri này.
Làn sóng của khối cử tri cao niên?

Người ta nói nhiều đền “làn sóng xanh” của khối cử tri cấp tiến kỳ này có thể tràn vào quét sạch tất cả những vị dân cử phe bảo thủ. Nhưng nhiều người lại ít chú ý đến tầm quan trọng về lá phiếu của giới cao niên, dù rằng họ là một trong số những thành phần cử tri đáng tin tưởng nhất.

Khối cử tri cao niên từ trước tới nay thường xuyên bỏ phiếu ủng hộ cho phe Cộng Hoà nhiều hơn. Nhưng kết quả đáng ngạc nhiên nhất trong kỳ bầu cử vừa qua là điều đó dường như đã không còn đứng vững nữa. Bởi vì lợi thế của phe Cộng Hoà đã bị rút ngắn xuống chỉ còn có 2 điểm so với phe Dân Chủ.

Sự tụt giảm này rất đáng kể, nếu so với kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2014, khối cử tri cao niên đã bỏ phiếu cho phe Cộng Hoà với lợi thế đến 16% so với phe Dân Chủ. Tương tự như vậy, trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2010, khối cử tri cao niên cũng bỏ phiếu nghiêng hẳn về phe Cộng Hoà đến hơn 16 điểm.
Cho đến nay, vẫn chưa có những cuộc nghiên cứu hay phân tích để tìm hiểu vì sao lại có sự thay đổi khá lớn lần này.
Mai Loan
Houston, Texas, ngày 19/11/2018

Tin tức khác...