Mùa thu và biến đổi khí hậu

Huy Lâm

Bây giờ thì một nửa trái đất thuộc phần bắc bán cầu đã bước hẳn sang mùa thu. Học trò đã trở lại trường cả tháng nay. Ngày bắt đầu ngắn hơn và thời tiết trở nên mát mẻ dịu dàng chứ không còn oi bức như khi còn mùa hè nữa.

Tại nhiều khu vực thuộc Bắc Mỹ, cây cối trở nên rực rỡ vì lá trên cành bắt đầu chuyển từ màu xanh lục sang những màu vàng, cam và đỏ. Từ vùng Tây Bắc sang đến vùng Đông Bắc nước Mỹ tới tận những tiểu bang nằm trong rặng núi Appalachian, những cảnh sắc mùa thu với lá đang đổi màu đẹp đến nín thở.

Mùa thu nơi đây còn có tên là “mùa rơi” (fall), có lẽ là vì vào đúng thời điểm khi cây bắt đầu rũ lá, những chiếc lá úa nối tiếp nhau rơi xuống mặt đất làm thành cả một thảm lá vàng trên các lối đi.

Mùa thu đẹp thật và không gì thú bằng nhìn cảnh lá rơi: đều đặn, từ tốn và nhẫn nại. Nhưng sau khi ngắm lá rơi xong rồi thì đến lúc phải đi dọn và hốt lá, sau đó dồn vào từng bao rác chất lên thành đống, với đủ thứ lá từ những cây như mộc lan, bạch dương, hồng đào và sồi. Và trong nhiều thứ lá của mùa thu đó, lá cây sồi làm khổ tâm người dọn vườn nhiều nhất.

Sồi là loại cây lớn, có những cây thân cao tới 30 mét, gốc lớn một người ôm không hết, cành xoè rộng nên có rất nhiều lá. Theo các nhà khoa học, lá sồi và quả của nó chứa rất nhiều hoá chất tannins, có màu nâu, rất dễ để lại những vết dơ bám trên những lối đi bộ, lối đậu xe, sân xi măng hay gạch, và nếu như ai đó lười không chịu dọn dẹp sớm ngay sau khi lá và quả của nó rụng xuống mà chờ cho đến khi rã mục ra thì có thể đã quá trễ.

Với những ai có nhà nằm dưới những tàn cây sồi và đã có nhiều kinh nghiệm thì biết sẽ phài lo cào, quét, thổi, dọn dẹp sân trước sân sau càng sớm càng tốt. Nhưng cho dù có chăm chỉ đến đâu thì cũng khó có thể theo kịp với thiên nhiên. Nhất là khi lá rơi cùng với cơn mưa đầu mùa và gió thổi làm cho lá rơi còn dữ dội hơn nữa thì việc có muốn dọn dẹp ngay cũng là điều không thể.

Tệ hơn nữa, nước mưa còn làm cho chất tannins dễ thấm ra ngoài lá, và nhất là quả, tạo thành những vết dơ bám chặt vào nền xi măng, rửa mãi không ra. Người ta nói trong rượu vang đỏ cũng có chứa chất tannins và đó là lý do vì sao nếu chẳng may bị rượu đỏ vấy bẩn vào quần áo, nhất là áo trắng, thì bó tay chịu thua, khó có thể giặt cho sạch được.

Nhưng cho dù là thế nào thì mùa thu vẫn được cho là thời gian đẹp nhất trong năm ở những vùng ôn đới như Bắc Mỹ: màu thiên nhiên rực sáng khắp không gian và thời tiết mát mẻ dịu dàng. Tuy nhiên, màu của những chiếc lá thu đó đang dần thay đổi, dường như rực rỡ hơn, nhưng thời gian của mùa thu thì cũng đang dần ngắn lại, làm cho cái khoảng thời gian đẹp nhất trong năm cứ mỗi ngày mỗi co lại không còn bao nhiêu. Lý do là vì hiện tượng biến đổi khí hậu.

Không cần phải nhìn vào cuốn lịch nhưng mỗi khi nhận thấy dấu hiệu lá đổi màu thì người ta biết mùa thu đang về, rồi không lâu sau đó, những chiếc lá vàng và đỏ đó như đắp mền cho tất cả những cánh rừng ở khu vực Bắc Mỹ. Những chuyến du lịch được tổ chức để đưa khách đi ngắm lá thu ở những nơi có khung cảnh đẹp nhất, từ lâu nay đã trở thành một ngành kinh doanh lớn, góp phần cho nền kinh tế chỉ riêng khu vực đông bắc nước Mỹ mỗi năm khoảng $3 tỉ.

Tuy nhiên, thời gian của những tháng mùa thu đẹp đẽ đó có lẽ không còn bao nhiêu nữa nếu như hiện tượng biến đổi khí hậu cứ tiếp tục theo đà tiến nhanh tiến mạnh như hiện nay. Theo giáo sư Howard Neufeld, dạy môn sinh thái học thực vật tại Đại học Appalachian State, cho biết khí carbon dioxide càng ngày càng tăng cao trong bầu khí quyển có thể làm tăng độ màu sắc của lá thu hơn, làm cho màu của lá rực rỡ hơn, nhưng đồng thời cũng sẽ làm cho thời gian của mùa hè dài ra và mùa thu ngắn đi, điều này có nghĩa là những người yêu mùa thu, thích ngắm lá thu sẽ không còn nhiều thời gian để hưởng thụ như trước nữa.

Những thay đổi ở nhiệt độ toàn cầu cũng có thể ảnh hưởng đến sự thay đổi của lá do nó gây xáo trộn đến sự đồng bộ trong tiến trình tuần hoàn giữa các giống cây khác nhau trong một khu rừng. Hiện nay, hầu hết các giống cây thay sắc lá gần như cùng thời gian – nhưng với nhiệt độ tiếp tục tăng cao, những giống cây nhạy cảm hơn có thể sẽ phản ứng khác hơn so với những giống cây khác, và do đó làm cho hiện tượng thay đổi màu sắc của lá cây có thể trở nên vá víu, có những cây bắt đầu thay sắc trong khi những cây khác thì vẫn cố chấp níu giữ màu xanh nguyên thủy, và như thế, lẽ đương nhiên, sẽ làm kém đi cái nét đẹp độc đáo của mùa thu. Hơn nữa, trong trường hợp nhiệt độ tăng dần, vi khuẩn, nấm bệnh và bọ thường khi chỉ phát triển ở những khu vực nhiệt đới có thể sẽ lần mò lên hướng bắc, gây thêm tai họa cho cây cối ở những khu vực ôn đới như Bắc Mỹ.

Trong khi hiện tượng khí carbon dioxide tăng cao có thể làm tăng độ màu sắc của lá thì những hậu quả khác của biến đổi khí hậu toàn cầu có thể làm cho màu sắc nhợt nhạt đi do thời tiết không được điều hoà. Một mặt, mưa sẽ nhiều hơn. Theo cơ quan Ước định Khí hậu Quốc gia (NCA) của chính phủ Mỹ, mưa sẽ xảy ra nhiều hơn ở khắp vùng đông bắc và phần lớn vùng trung tây Hoa Kỳ nếu lượng khí thải nhà kính không được giảm bớt đi trong tương lai, và khi lượng nước mưa đổ xuống nhiều thì màu sắc của lá thu cũng sẽ bớt rực rỡ hơn. Mây nhiều trên bầu trời sẽ ngăn bớt lượng ánh sáng mặt trời phủ xuống lá, và do đó làm lá cây không sản xuất đủ lượng hoá chất anthocyanins, là chất sắc có nhiệm vụ tạo nên những màu vàng, đỏ của lá thu. Mặt khác, những cơn hạn hán – mà khu vực đông bắc Hoa Kỳ đã phải chịu đựng trong suốt mùa hè vừa qua – có thể làm cho lá cây bị khô và rụng sớm hơn trước kỳ hạn, kết quả là những cuộc du ngoạn ngắm mùa thu có thể sẽ phải hủy bỏ vì mùa thu đâu còn là thu nếu như không có lá vàng làm cảnh.

Ở khu vực đông nam Hoa Kỳ, hiện tượng biến đổi khí hậu cũng có nghĩa là những ngày thu nắng vàng trong vắt thủy tinh có thể sẽ bị thay thế bằng những ngày thu sương khói u ám. Đó là kết quả của một cuộc nghiên cứu bởi Viện hàn lâm Khoa học Quốc gia (NAS), cho thấy những ngày thu ấm và khô hơn – mà các nhà khoa học ước tính sẽ xảy ra thường xuyên hơn trong khu vực thuộc đông nam Hoa Kỳ do biến đổi khí hậu – sẽ làm số ngày sương khói “mờ nhân ảnh” sẽ tăng nhiều hơn trước.

Theo các nhà nghiên cứu, là vì những ngày nóng và khô, các loài thực vật, trong đó có những loại cây lớn, sẽ “thả” những phân tử isoprene vào không khí để giúp bảo vệ lá cây tránh tình trạng bị khô cằn. Khi chất isoprene tiếp xúc với ánh sáng và phản ứng với khí nitrogen oxides do từ hoạt động của con người – như từ khí thải của xe máy hoặc từ những nhà máy chạy bằng nguyên liệu than – thì nó biến thành những hạt nhỏ li ti gọi là smog (sương khói quang hóa). Và vì số ngày khô, nóng ngày càng tăng và trở nên thông thường hơn trong mùa thu, nghĩa là trong tương lai, thời tiết mùa thu ở nhiều nơi trên nước Mỹ có thể sẽ mờ mờ sương khói với smog vương đầy trong không gian chứ không còn là những vạt nắng trong vắt nữa. Tình trạng như trên sẽ làm cho nhà nông gặp vấn đề, hoa quả sẽ khó trồng trong điều kiện smog, và nó cũng ảnh hưởng tới sức khỏe của lớp người lớn tuổi và trẻ em, những người này có thể sẽ mắc một số bệnh liên quan đến không khí ô nhiễm smog.

Trước đây vào thời kỳ đầu khi Hoa Kỳ mới lập quốc, mùa thu là thời gian để chuẩn bị cho những tháng mùa đông bằng cách dự trữ và bảo quản thực phẩm. Người ta lo gói ghém, thu cất những quả, củ, và hạt. Người ta cũng lo phơi khô và ướp muối những thức ăn tươi như thịt và một vài loại rau quả để có cái mà ăn để sống cho qua mùa đông lạnh và dài. Bận bịu như thế thì chắc chẳng có mấy ai có dư thì giờ để ngắm mùa thu đến rồi đi. Hạnh phúc của họ không đến từ giây phút bất ngờ bắt gặp hình ảnh chiếc lá vàng lặng lẽ rời cành rơi nhẹ chạm xuống mặt đất, mà là trông thấy kho dự trữ thực phẩm đầy ắp đến tận trần nhà.

Nay trong thời hiện đại, chúng ta có tủ lạnh, có các siêu thị thực phẩm cung cấp thức ăn tươi cho chúng ta mỗi ngày trong suốt năm, không cần biết đó là mùa nào. Còn không thì chỉ cần nhấc điện thoại lên bấm số và chỉ nửa tiếng sau là có người đưa thức ăn đến tận cửa cho chúng ta. Vậy thì người thời nay không còn phải bận tâm lo đến cái ăn cái uống để sống cho qua hết mùa đông như những thế hệ đi trước và chắc hẳn sẽ có dư thì giờ để ngắm lá vàng rơi trải lối đợi mùa đông đến. Nhưng không! Mùa thu đang tàn lụi trước mắt chúng ta đấy. Và nếu như con người không tìm cách ngăn chặn tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng trầm trọng thì không bao lâu nữa những hình ảnh đẹp đẽ của mùa thu chỉ còn là hoài niệm. Đến lúc đó cũng sẽ chẳng còn “con nai vàng ngơ ngác/đạp trên lá vàng khô” nữa đâu.

Huy Lâm

Tin tức khác...