Lễ Giáng sinh và những câu hỏi

Huy Lâm

Giáng sinh là ngày lễ được nhiều người đón mừng nhất trên thế giới, ở Mỹ. Với những người có đạo, người ta đi xem lễ tại nhà thờ trong đêm Vọng Giáng sinh hay trong ngày Giáng sinh để nghe các vị linh mục hay mục sư giảng về ý nghĩa của Lễ Giáng sinh là mang lại bình an và cảm thông cho nhân loại. Tuy nhiên, cũng có nhiều người Mỹ không có đạo nhưng vẫn mừng và xem nó như một ngày lễ nghỉ quan trọng trong năm.

Đây cũng là dịp để người Mỹ mua quà tặng nhau, đặc biệt là trong gia đình và bằng hữu. Họ trang hoàng nhà cửa với cây thông và những ánh đèn xanh đỏ rực rỡ. Rồi dự tiệc tùng do bạn bè hay nơi sở làm tổ chức, và đương nhiên ngay trong nhiều gia đình cũng có những bữa tiệc thân mật với nhiều món ăn truyền thống.
Tuy nhiên, có một câu hỏi cho đến nay vẫn chưa ai có thể trả lời một cách chính xác: Lễ Giáng sinh đầu tiên tại Hoa Kỳ được tổ chức ở đâu?

Phần đông có lẽ cho rằng Lễ Giáng sinh đầu tiên ấy chắc được tổ chức ở một trong những khu vực thuộc địa của người Anh, như Jamestown hay Plymouthg, nhưng nay có một số sử gia tin rằng Lễ Giáng sinh đầu tiên thật sự xảy ra ở Tallahassee, Florida.

Mặc dù cho tới nay vẫn chưa tìm thấy một tài liệu xác thực nói rõ về ngày Lễ Giáng sinh đầu tiên thật sự được tổ chức ở đâu, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng các vị linh mục tháp tùng theo nhà thám hiểm Hernando de Soto người Tây Ban Nha đã cắm trại tại một làng của người da đỏ Anhaica – vị trí này nay là Tallahassee – vào mùa đông năm 1539 chắc là đã phải tuân phục theo luật giáo hội và đã mừng thánh lễ Giáng sinh tại đây.
De Soto đã chỉ huy đoàn thám hiểm và làm một cuộc hành trình dong buồm từ Cuba, sau đó cặp bến tại khu vực Tampa Bay và đi bộ xuyên qua vùng Bắc Florida kéo dài trong bốn năm, cuộc hành trình dài 4,000 dặm toả ra khắp một vùng rộng lớn từ bờ biển Carolina cho tới dòng sông Mississippi – cuộc thám hiểm đường bộ đầu tiên và đáng nể nhất tại Hoa Kỳ cho đến ngày nay.

Tài liệu lưu trữ có ghi rõ là de Soto và thuộc hạ của ông đã phải chiến đấu với người da đỏ Apalachee trong suốt thời gian từ Tháng 10 năm 1539 cho đến Tháng 3 năm 1540, và cuối cùng đã chiếm được ngôi làng của họ trước khi tiếp tục cuộc thám hiểm khu vực đông nam nước Mỹ.

Những người thuộc địa gốc Anh Quốc định cư tại Massachusetts và Virginia là người theo giáo phái Puritan mà phần đông chống lại việc mừng Giáng sinh vì cho là sự vui chơi của những người ngoại đạo. Trên thực tế, việc đón mừng Giáng sinh chính thức bị cấm đoán tại Massachusetts từ năm 1659 đến 1681. Tuy nhiên, có bằng chứng cho thấy những người định cư tới Jamestown, Virginia, trong năm 1607 có mừng Lễ Giáng sinh từ 25 Tháng 12 cho tới 6 Tháng 1 (12 ngày) với buổi cầu nguyện và nhiều sinh hoạt khác.

Trở lại khu vực Tallahassee – nhiều tang vật cổ từ doanh trại mùa đông 1539-1540 của de Soto đã được khai quật vào năm 1987 tại nơi chỉ cách một đoạn đường ngắn từ toà nhà quốc hội của tiểu bang. Các cuộc khai quật tìm được hơn 40,000 món đồ cổ, trong đó có một đồng tiền Tây Ban Nha được đúc năm 1517, một số áo giáp, lọ đựng trái ô lưu, và những hạt thuỷ tinh.

Hiện đang có một số dự án để khai quật thêm khu vực này với hy vọng có thể tìm được thêm tang vật để chứng minh rằng ngày Lễ Giáng sinh đầu tiên được tổ chức tại Mỹ là ở ngay khu vực Tallahassee này chứ không ở đâu khác.
Tuy nhiên, trong một thời gian dài, người Mỹ thực sự không coi trọng Giáng sinh như một ngày lễ lớn như bây giờ. Lịch sử còn ghi lại việc George Washington dẫn quân vượt sông Delaware trong ngày Giáng sinh để đạt được chiến thắng quan trọng trong cuộc cách mạng dành độc lập là vì ông biết ông nếu đánh gấp có thể gây bất ngờ cho quân địch trong khi họ đang ăn mừng ngày lễ. Trong thời kỳ lập quốc, quốc hội vẫn họp hành và làm việc ngay trong ngày Giáng sinh. Thậm chí sau khi George Washington qua đời vào năm 1799, quốc hội đã tổ chức buổi lễ tưởng niệm một ngày sau Lễ Giáng sinh tại Philadelphia là vì tất cả thành viên của quốc hội vẫn còn hiện diện ở đó chứ chưa trở về nhà.
Mãi đến nửa đầu của thế kỷ 19 người Mỹ mới bắt đầu mừng Lễ Giáng sinh như ta thấy ngày nay. Họ kết hợp giữa những tập tục Giáng sinh thời cổ với những sinh hoạt của xã hội thời hiện đại.

Trong cuốn “Christmas in America: A History”, tác giả Penne Restad đã giải thích người Mỹ bắt đầu từ từ hình thành ngày Lễ Giáng sinh như thế nào và sau đó biến nó thành một ngày lễ nghỉ quốc gia đồng nhất. Tác giả Restad đã mô tả những ý nghĩa khác nhau của Lễ Giáng sinh ra sao đối với những người Mỹ đến từ những nền văn hoá và tôn giáo khác nhau. Nhiều di dân đã mang theo những tập quán mừng Lễ Giáng sinh từ quê hương cũ của họ và du nhập vào với quê hương mới.

Tôn giáo đóng một vai trò thiết yếu trong cách người Mỹ mừng ngày lễ. Người Ki Tô hữu theo giáo phái Calvinist cấm mừng Giáng sinh. Nhưng những giáo phái như Episcopal và Moravia thì vinh danh ngày lễ với những lễ nghi tôn giáo và trang hoàng nhà cửa theo chủ đề Giáng sinh.

Đến giữa thế kỷ 19, các nhóm Ki Tô giáo bắt đầu bỏ qua những dị biệt tôn giáo và cùng chung quan điểm về ý nghĩa của Lễ Giáng sinh và vinh danh ngày lễ này một cách hết sức đặc biệt. Và dịp Lễ Giáng sinh trở thành thời điểm quan trọng để các thành viên trong gia đình cùng mừng lễ với nhau. Và người theo Ki Tô giáo ở Mỹ cũng ngày càng bắt đầu bắt chước theo một số phong tục của người Âu châu như trang hoàng cây Noel và tặng quà cho nhau. Các Ki Tô hữu tin trằng cây Noel tượng trưng cho Chúa Jesus và cũng là dấu nhiệu của những bắt đầu mới. Di dân gốc Đức du nhập tập tục của họ vào Mỹ với việc treo đèn, kẹo và đồ chơi lên trên các cành cây thông được đặt trong nhà của họ.
Tập tục trang hoàng cây Giáng sinh sau đó lan ra nhanh chóng tới nhiều gia đình người Mỹ. Kể cả tập tục tặng quà cho người khác.Trong khi những tập tục mừng Lễ Giáng sinh như trên ngày càng được phổ biến thì các ngành kinh doanh có liên quan tới Giáng sinh nhờ đó cũng phát triển theo.

Trong khi Lễ Giáng sinh ngày càng trở nên phổ biến với người Mỹ, một số tiểu bang đã tuyên bố lấy ngày này làm ngày lễ nghỉ của tiểu bang. Louisiana là tiểu bang đầu tiên tuyên bố Lễ Giáng sinh là ngày lễ nghỉ vào năm 1837. Đến năm 1860, 14 tiểu bang khác cũng đã làm theo. Tuy nhiên, mãi đến năm 1870 Tổng thống Ulysses Grant mới lấy Lễ Giáng sinh làm ngày lễ nghỉ cho toàn liên bang.

Và lẽ đương nhiên, câu chuyện Giáng sinh sẽ không hoàn toàn đầy đủ nếu không nói đến một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của ngày lễ: ông già Noel.
Như nhiều người đã biết, nhân vật này được lấy từ câu chuyện của thánh Nicolas, một vị thánh của người Ki Tô hữu được biết sống vào thế kỷ thứ ba. Thánh Nicolas được người đời sau xưng tụng là vị thánh bảo hộ của trẻ em. Trong vai trò là biểu tượng của Lễ Giáng sinh, vị thánh của trẻ em được người đời đặt cho nhiều tên gọi khác nhau tuỳ ở mỗi nền văn hoá. Trong số những tên gọi đó có thể kể đến như Sinterklaas, Kris Kringle, Father Christmas, nhưng có lẽ cái tên được nhiều người trên thế giới biết đến, đặc biệt là những dân tộc nói tiếng Anh: Santa Claus.Riêng với người Việt Nam chúng ta, ông già đáng yêu đó được biết đến là ông già Noel.

Hình ảnh ông già Noel thường được miêu tả qua hình vẽ một ông già có hàm râu quai nón màu trắng, bụng phệ, tính tình vui vẻ, mặc chiếc áo choàng màu đỏ, chân đeo đôi giày ủng màu đen, trên vai vác một chiếc túi lớn đầy những quà cho trẻ em, ngồi trên chiếc xe trượt tuyết và được một bầy tuần lộc kéo đi. Hình ông già Noel này là sự sáng tạo của hoạ sĩ biếm hoạ Thomas Nast, người đã từng nổi tiếng với hình vẽ con lừa (tượng trưng cho đảng Dân chủ) và con voi (tượng trưng cho đảng Cộng hoà), do tạp chí Harper mướn để vẽ theo những gì mô tả trong bài thơ “A night before Christmas” (Một ngày trước Giáng sinh). Hình vẽ của Thomas Nast được trở nên nổi tiếng tại Mỹ và Canada trong thế kỷ 19, và khi cuộc nội chiến Hoa Kỳ nổ ra, ông già Noel đã được Abraham Lincoln khoác cho bộ binh phục của lính miền bắc trong những chiến dịch tuyên truyền, và cho tới tận ngày nay, mỗi khi nhắc tới ông già Noel thì hầu như ai cũng chỉ nhớ tới hình ảnh một ông già râu trắng áo đỏ.

Trong một cuộc thăm dò gần đây của Pew cho biết có tới 56 phần trăm người Mỹ nói rằng ngày Lễ Giáng sinh nay đã không còn mang nhiều tính cách tôn giáo như trước nữa. Điều này cho thấy chính ngày Lễ Giáng sinh tự nó đã vượt ra ngoài ranh giới tôn giáo để ngày càng trở thành ngày lễ chung cho tất cả mọi dân tộc, cho dù có theo Ki Tô giáo hay không. Vì vậy ta có thể nói Lễ Giáng sinh là ngày lễ được đón mừng lớn nhất trên thế giới.

Huy Lâm

Tin tức khác...