KHÔNG ĐỦ THÔNG MINH

Nguyễn Thơ Sinh

Mùa thuế 2019 đã qua. Điều đó đồng nghĩa với nhận định thời gian vù vù trôi đi là đúng. Mới hôm nào còn ì xèo ăn mừng Noel và Tết Tây, giờ đã gần hết tháng tư. Mùa đông qua nhanh hơn bạn nghĩ, mùa xuân đã bắt đầu được một tháng, những ai từng khổ sở với phấn hoa mùa xuân cuối cùng có thể thở phào nhẹ nhõm: Mùa dị ứng cuối cùng cũng đã qua đi.
Đó là chuyện chung của xã hội. Mùa thuế đã xong. Tiệm tùng rút cục có dịp trở lại sinh hoạt bình thường. Tiệm nails chủ yếu lấy tiền của khách bằng thẻ credit cards ngán đến tận cổ mỗi mùa khai thuế. Nay mùa thuế cuối cùng đã qua! Nhớ nửa đầu của tháng tư tiệm nails khách khứa chậm hẳn lại. Dân Mỹ khá đông phải dồn tiền đóng thuế. Quả nhiên thế. Mùa thuế năm 2019 Chú Sam ước tính thu về khoản tiền 3.4 ngàn tỷ Mỹ kim, là một con số khổng lồ. Nếu cộng thêm luôn khoản thuế một số tiểu bang của Mỹ thu, cùng với thuế địa phương, con số sẽ lên đến 6.6 ngàn tỷ Mỹ kim.
Vâng. Dân Mỹ đi làm ai cũng đóng thuế và khai thuế (nếu thu nhập của họ nhiều đủ theo luật thuế). Họ được xã hội Mỹ ưu ái gọi là người thọ thuế – taxpayers. Thuế họ nộp một số được trích ra giúp chính phủ chi tiêu cho các chương trình xã hội và vận hành quỹ hưu bổng. Tức người trẻ, người còn khỏe phải đi làm để chính phủ có nguồn thuế lo cho xã hội và chăm sóc người già thông qua các chương trình phúc lợi xã hội, giáo dục, hưu trí. Trên lý thuyết là thế, nhưng với đà lạm phát nợ công vô phương cứu vãn, cộng với tình hình thị trường lao động khó tiên liệu, lượng người già lại mỗi lúc một đông thêm; thành ra nhiều người trẻ ngao ngán ngân quỹ An sinh Xã hội Social Security chẳng còn lại bao nhiêu khi họ về hưu.
Trở lại chuyện mùa thuế. Vâng. Năm nay có vẻ nhộn nhịp khác thường vì lần đầu tiên dân Mỹ có cơ hội kiểm chứng xem khung thuế và luật thuế của Tổng thống Trump có lợi lộc gì cho họ. Với dân nghèo, dân lửng lửng kiểu chân không đến đất, cật không đến trời chương trình cải tổ thuế ảnh hưởng chẳng thấm tháp gì. Thậm chí một số không nhận ra bất cứ đổi thay nào đáng kể, khác hẳn với hứa hẹn của Tổng thống Trump: Mùa thuế 2019 sẽ khiến dân Mỹ vui vẻ, khoái chí vì họ sẽ bất ngờ được lợi. Còn giới giàu, giới tập đoàn, chu choa ơi, họ mới là kẻ lủ khủ bưng về những bổng lộc ngon lành. Tổng thống Trump cắt giảm rất nhiều thuế giúp họ (từ 35% xuống 21%) với hy vọng họ ưu ái “lại quả”, giúp ông tạo thật nhiều việc làm cho dân Mỹ, uy tín của ông sẽ phất lên, dân Mỹ tha hồ lựa chọn việc làm như lựa tôm, lựa cá, còn giới đầu tư tha hồ hốt bạc, tất cả đều có lợi; đã thế tại sao không giảm thuế để người người hưởng lợi, nhà nhà hưởng lợi, đúng không!
Lại nói chuyện thuế má, một tuần trước cột mốc hạn chót khai thuế (15 tháng 04) thiên hạ râm ran hỏi nhau: Khai thuế chưa? Lấy về bao nhiêu? Đóng ra hả? Nhiều, ít? Tôi hả, chưa đụng tới. Phải đóng ra. Ngán quá. Thông thường người làm hãng khai thuế lấy tiền về nên khai sớm, bởi tiền Chú Sam nợ mình nên lấy về càng sớm càng tốt, xanh trong nhà hơn già ngoài đồng. Còn người thu nhập cao hoặc thợ Nail khai form 1099 (phải đóng ra) nên thường đủng đỉnh, ngán ngẩm, lần lựa mãi. Dĩ nhiên Sở thuế IRS khôn không ai bằng. Với IRS, người lấy thuế về (refund) muốn làm biếng khai bao lâu cũng được, trên lý thuyết IRS ôm càng nhiều tiền càng tốt. Còn người phải đóng ra (tax owed) IRS muốn họ khai cho lẹ, nên chỉ cần khai chậm là họ phạt, họ bắt đóng tiền lời – interest khá nặng; thành ra cực chẳng đã người ta mới để mình bị phạt, bị nợ thuế, vừa tốn kém, vừa lôi thôi, vướng víu.
Luật thuế Mỹ áp dụng khá công bằng. Tuy nhiên giống như bao lĩnh vực khác, vỏ quýt dày móng tay nhọn, IRS hàng năm chứng kiến dân Mỹ lách thuế rất ngoạn mục nhưng không làm gì được. Có quá nhiều kẽ hở chính sách giúp người nộp thuế “thiết kế” khung thuế lý tưởng nhất cho mình. Khá nhiều văn phòng khai thuế nghĩ cách giúp thân chủ lấy về càng nhiều hoặc đóng ra càng ít càng tốt. Một số làm việc nghiêm túc, không vẽ vời quá đáng, tránh cám dỗ mối lợi trước mắt sợ sau này xui xẻo bị kiểm toán (audit) sẽ gặp nhiều lôi thôi vì những con số kê khai không thuyết phục! Thậm chí họ khuyên thân chủ nên khai đúng để nhẹ cái đầu, bởi cây kim bọc giẻ lâu ngày cũng ra, tới chừng bị audit mới té ngửa IRS đâu phải trẻ nít lên ba thiên hạ tự ý làm gì cũng được. Tuy vậy vẫn có những văn phòng khai thuế chẳng ngại gì trong việc chiều khách tối đa. Anh chị muốn làm như vậy hả, hừm, kể ra cũng có chút mạo hiểm, nhưng thây kệ, tới đâu hay tới đó, mục tiêu mình né thuế càng nhiều càng tốt, tận dụng mọi thủ thuật luồn lách để đồng tiền xương máu của mình đổ mồ hôi làm ra không bị IRS xà xẻo hết!
Phải chăng vì vậy nhiều bộ hồ sơ thuế không thể minh bạch được, chủ nhân của chúng giữ kỹ như giữ mả tổ. Chẳng có gì khó hiểu cả. Một hồ sơ thuế minh bạch, không vòng vo, không chằng chịt những chi tiết dây mơ rễ má phức tạp đâu ai quỡn hiếu kỳ xem đến. Đằng này những hồ sơ khai thuế treo dê, bán chó của các nhà kinh doanh cỡ bự, đường đường là thông minh hoạt bát “rách trời rơi xuống”, thế mà khi khai thuế hết lỗ lã chỗ này đến chi phí quá lớn chỗ kia, rồi còn quyên tặng hào phóng cho các tổ chức phi lợi nhuận (trong khi miệng ra rả than lỗ, than chi phí nặng). Họ làm vậy để thu hẹp khung “thuế biểu” của mình sao cho có lợi nhất. Rồi vì không nỡ nhìn thấy đồng tiền xương máu của mình bị thất thoát, người ta tận dụng mọi cơ hội luồn lách, bộ hồ sơ cuối cùng “vá chằng, vá đụp”như khuôn mặt giải phẫu thẩm mỹ “quá hớp”, cắt đi cắt lại, bơm tới bơm lui… cuối cùng nhìn không giống con giáp nào. Trong khi đó IRS rất thính mũi. Khả nghi, có mùi tanh là họ rờ gáy những bộ hồ sơ khai thuế kiểu này ngay lập tức.
Bộ hồ sơ thuế thu nhập cá nhân của Tổng thống Trump nổi tiếng tại Mỹ hiện nay. Vâng. Dưới sức ép của các đối thủ, ông từng hứa (tưởng nói suông cho qua) sẽ công bố hồ sơ khai thuế của mình. Nhưng sau đó ông tìm cách lẩn tránh, lời lẽ trơn như da lươn bôi mỡ, viện dẫn hết lý do này tới lý do khác. Người ưa ông thì bào chữa hết mực cho ông: Các vị ấu trĩ thật, hồ sơ thuế của Tổng thống Trump xấu tốt thế nào mặc kệ ông ấy. Việc gì quý vị giãy nãy như gái ngồi phải cọc. Còn thành phần chống đối ông lại ra rả tố cáo: Nếu không có gì mờ ám, ngay thẳng, đi không đổi họ, ngồi không đổi tên, việc gì phải giấu kín hồ sơ khai thuế của mình. Tại sao không làm như bao nhiêu Tổng thống khác, hẳn là có tật giật mình, làm sai mới nhảy dựng như đỉa phải vôi mỗi khi người ta nhắc đến hồ sơ khai thuế của mình!
Cứ thế. Giằng co mãi. Đảng Cộng hòa lớn tiếng cho rằng nếu ép Tổng thống Trump công khai hồ sơ thuế là chuyện không cần thiết. Luật pháp Mỹ không hề thúc ép công dân công khai hồ sơ khai thuế cá nhân. Nếu tiếp tục ép người quá đáng, vô tình tạo ra những tiền lệ “chẳng ra làm sao”, ảnh hưởng đến đường lối chính sách luật lệ hành chánh trong tương lai. Còn Đảng Dân chủ lại nghĩ khác. Họ đinh ninh từ những bộ hồ sơ khai thuế cá nhân (sáu năm gần đây nhất của Tổng thống Trump) công chúng sẽ nhìn thấy nhiều chi tiết làm ăn thậm thụt của ông với các tập đoàn kinh tế Nga thân Tổng thống Putin. Theo Đảng Dân chủ, nếu các chi tiết hồ sơ thuế khớp với các thông tin mật họ có trong tay, Tổng thống Trump chính là kẻ phản quốc, bán đứng lợi ích của Mỹ, sẵn sàng bắt tay với lãnh tụ độc tài Vladimir Putin với bao lần “bật đèn xanh” cho thấy ông sẵn sàng hai tay dâng lên mâm lễ thịnh soạn cho gã độc tài họ Putin!
Rát mặt lắm. Bất cứ ai bênh vực hồ sơ thuế cá nhân của Tổng thống Trump da mặt phải dày mới có thể làm ngơ trước yêu cầu của Đảng Dân chủ. (Tạm không bàn yêu cầu này có chính đáng hay không.) Đa số dân Mỹ nhìn thấy thái độ quanh co của Tổng thống Trump nên khó chịu lây. Khổ cho Bộ trưởng Bộ Ngân khố Mỹ Steven Mnuchin bị Quốc hội mắng nhiếc là kẻ bán rẻ lương tâm. Nhiều ông nghị Đảng Cộng hòa (chẳng biết đãi bôi hay thực bụng) a dua cho rằng hồ sơ thuế của Tổng thống Trump không phải văn kiện để mấy tờ báo lá cải hay hệ thống truyền thông fake news (như lời Tổng thống Trump) đem ra làm trò cười. Mới đây phát ngôn viên báo chí của Bạch ốc, cô Sarah Sanders, tuyên bố một câu khá trung ngôn (nguyên văn) trả lời phỏng vấn chương trình Fox News Sunday (hôm 14 tháng tư): I don’t think Congress, particularly not this group of congressmen and women, are smart enough to look through the thousands of pages that I would assume that President Trump’s taxes will be. Dịch thoát nghĩa: Tôi không nghĩ Quốc hội, đặc biệt các dân biểu khóa này đủ thông minh đọc hàng ngàn trang giấy trong các bộ hồ sơ thuế của Tổng thống Trump.
Từ phát biểu của cô Sarah Sanders bạn nghĩ gì? Lý do cô đưa ra có chính đáng? Chẳng lẽ mấy trăm ông nghị bà nghị, đường đường đa phần họ là những người có kiến thức về luật, mỗi người lại có ban nhân viên chuyên môn làm việc giúp họ (lại) không đủ thông minh hiểu hết hồ sơ thuế của Tổng thống Trump?
Hay bên trong và đằng sau những hồ sơ thuế gần đây của ông che giấu những chi tiết bí mật động trời, đủ để chứng minh ông là kẻ sẵn lòng bán đứng Mỹ cho Nga (thế lực đối đầu nguy hiểm của Mỹ từ thời Liên Xô cũ, thời kỳ chiến tranh lạnh cho đến hôm nay) nhất là ông chẳng bị ai ngăn cản, muốn tự do làm gì thì làm.

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...