Đảo quốc lầm than…

Nguyễn Thơ Sinh

 

Nếu thế giới từng biết Puerto Rico qua nhạc khúc Despasito lừng danh với gần 4 tỷ lượt người xem tại youtube.com, phá vỡ kỷ lục nhiều ca khúc tầm cỡ khác (như Gangnam Style của ca sĩ Nam Hàn Psy), lần này người ta biết đến một Puerto Rico với hai trận bão kinh hoàng là Irma và Maria.

Puerto Rico đã làm gì nên tội khiến Thượng đế có phần quá tay trừng phạt đến thế? Không phải vậy đâu! Thượng đế không hề có trái tim lạnh lẽo, ngài luôn đoái thương muôn loài thụ tạo, như người Việt mình thường nói: Ông Trời vốn có đức hiếu sanh. Nhưng chuyện thiên tai thì biết nói sao cho cùng. Bão tố và hạn hán còn đổ thừa cho thay đổi khí hậu, nhưng chuyện động đất 7.1 độ Richter tại Mexico City – Thủ đô của Mexico giết hại hơn ba trăm người lấy đâu ra lý do đổ thừa. Chuyện thiên tai xảy ra do con người làm cho khí hậu thay đổi, tin hay không là chuyện cá nhân. Chỉ biết tổn thất mạng người do thiên tai gây ra là điều không thể nói đùa được.

Con người có số, chạy trời không khỏi nắng. Chị H. cho biết khi siêu bão Irma sắp đổ vào Florida, vợ chồng chị đã quyết định lấy ba tuần nghỉ hè đi Mexico City chơi xả xui. Tưởng sao, chị đặt khách sạn tại phía nam Mexico City, khi cơn động đất xảy ra chị đã giật mình: Xui thiệt. Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa, phải một phen hú vía, y như nằm ác mộng vậy! Nhiều tòa nhà gần khách sạn chị đặt phòng sụp đổ, không ít tòa nhà rạn nứt, con số thiệt mạng cứ tăng dần, trong đó có nhiều trẻ em.

Khác với siêu bão vùng Đại tây dương và Đông Thái bình dương có tên như Katrina, Jose, Harvey, hay Sandy… được tiên báo tương đối sớm để cư dân lánh nạn. Động đất không có tên. Ngoài ra động đất xảy ra bất thình lình, khó tiên liệu nên chuyện lánh nạn rất khó tính trước. Cho dù được thông báo trước đó nhiều giờ, số nạn nhân tử vong do siêu bão gây ra vẫn khiến người ta giật mình. Chẳng hạn như siêu bão Maria lần này đã tàn phá kinh hoàng Puerto Rico, vừa mới bị Irma vùi dập giờ lại bị Maria càn qua lượt nữa.

Siêu bãoMaria đổ vào Puerto Rico lần này không hiền lành như cái tên của nó. Cái tên trừng với tên Thánh nữ Maria – Người phụ nữ sinh ra Chúa Jesus, đồng thời là người luôn bảo vệ cho những ai cầu xin bà. Với tín đồ Thiên chúa giáo, Đức Mẹ hằng cứu giúp là hình ảnh của sự che chở và lòng nhân ái. Mẹ Maria luôn là chỗ dựa của biết bao tâm hồn nương dựa vào bà. Nhưng bão Maria hoàn toàn khác. Nó trùng tên với Mẹ song bản tánh nó trái ngược với Mẹ hoàn toàn: không che chở ai cả, lạnh lùng và tàn nhẫn. Dù không cố tình ác độc, song bản chất nó là bão tố; một cơn bão được sinh ra là để tàn phá, nặng hay nhẹ tùy vùng trực diện hay me mé trên đường đi của bão.

Với sức bão cấp IV đổ vào Puerto Rico sáng sớm thứ tư (ngày 20 tháng 09 năm 2017), siêu bão Maria đâu màng chuyện nơi đây đã bị tàn phá trước đó! Toàn bộ hòn đảo này (thuộc địa của Mỹ) mất điện hoàn toàn. Ai may mắn lắm mới có máy phát điện xài. Hệ thống liên lạc viễn thông hoàn toàn không sử dụng được nữa. Giám đốc điều hành văn phòng khẩn cấp Puerto Rico Abner Gomez Cortes đã cho Thông tấn xã ABC News biết.

Khi bão Maria tiếp theo sau bão Irma đổ vào Puerto Rico là lúc cơn bão đang hồi mạnh nhất, tàn phá Puerto Rico đến không còn gì. Sau đó tràn qua Dominican Republic mới nguôi cơn thịnh nộ xuống cấp II, tuy nhiên sức gió vẫn còn 110 mph. Được biết một siêu bão sẽ yếu dần khi nó càn quét vào đất liền, còn nếu có dịp quay ra biển tiếp xúc mặt nước biển ấm nóng, nó sẽ phục hồi sức mạnh trở lại. Dự báo thời tiết cho biết sau khi rời Dominican Republic, quay ra biển, siêu bão Maria có thể mạnh trở lại cấp III. Rất may cho Hoa Kỳ, bão Maria cuối cùng đã lắng xuống khi nó tiến ra khơi hướng về phía bắc nước biển lạnh.

Khổ cho nền kinh tế Puerto Rico vốn đã èo uột nhiều năm qua. Bất động sản gần như tuột dốc không phanh, Nợ công phi mã. Hệ thống phục vụ công cộng hoạt động cầm chừng trong tình trạng kiệt quệ. Nhân viên chính phủ nghỉ hưu sống trong cảnh lo âu phập phồng. Trẻ em đến trường vì còn nhỏ nên vô tư chơi đùa nhưng hiệu trưởng và các thày cô giáo rất lo lắng. Họ không dám hy vọng tình hình sẽ sáng sủa hơn, nếu không nói sẽ càng tệ hại hơn. Còn nạn chảy máu lao động (vì người trẻ bỏ xứ vào đất liền kiếm việc) càng lúc càng tăng. Những cảnh đẹp bạn nhìn thấy trong video của ca khúc Despasito do hai nghệ sĩ Fonsi Luis và DY – Daddy Yankee thực hiện rất khác đời sống thực tế hiện nay tại Puerto Rico.

Hơn 12.000 người lâm cảnh màn trời chiếu đất vì siêu bão Maria. Bệnh viện phải chạy máy phát điện riêng vì lưới điện quốc gia bị vô hiệu hóa. Hai bệnh viện lớn của Puerto Rico là Caguas và Bayamon bị tàn phá nặng nên tiến độ cấp cứu nạn nhân bão Maria càng khó khăn hơn. Rất may, không có tử vong, tuy nhiên chẳng ai dám nói mạnh điều gì về nạn lụt sau cơn bão, nhiều chỗ lượng mưa trút xuống 18-24 inch, có chỗ lên đến 30 inch, nội trong 24 giờ. Theo lời giám đốc điều hành văn phòng khẩn cấp Cortes nạn lụt có thể dẫn đến những tử vong sắp tới vì nước lũ. Tại các bãi biển, sóng triều dâng cao khoảng 6-9 feet, sẽ cuốn phăng mọi thứ trong vòng xoáy điên cuồng của nó!

Bị ảnh hưởng nặng nhất là thị trấn Guaynabo, cách San Juan chừng 10 dặm. Nhà cửa nơi đây bị tàn phá nặng nề bởi bão. Sau đó là nạn lụt cuốn đi tất cả khi những con đê mỏng manh bị vỡ. Lệnh di tản được ban ra, nhưng người dân ngơ ngác… Biết đi đâu bây giờ!

Puerto Rico lần này đúng là gặp đại nạn. Quỹ cứu trợ của Mẫu quốc và của chính quyền địa phương chẳng thấm tháp gì so với tàn phá của Irma và Maria. Người dân phải tự lực cánh sinh, tự mình cứu mình trước. Thị trấn Catano (cách San Juan 7 dặm về hướng Tây nam) hàng ngàn người phải lánh nạn, hàng ngàn căn nhà bị hư hại hoặc bị hủy hoại hoàn toàn, đặc biệt tại ba khu dân cư Juana Matos, La Puntilla và Puente Blanco. Đa số nhà cửa nơi đây bị ngập lụt, mất nóc, hoặc sập tường… Riêng khu Juana Matos bị nặng nhất, nhà nào cũng bị ngập sâu đến 4 feet nước.

Puerto Rico tiếng Spanish có nghĩa là Cảng biển Trù phú, nhưng trải qua nhiều biến đổi kinh tế văn hóa chính trị xã hội, càng ngày nó càng mất đi sức hấp dẫn. Nay gặp phải thiên tai thay phiên vùi dập, Puerto Rico không còn gì với tên gọi là là Cảng biền trù phú nữa.

Puerto Rico là thuộc địa của Hoa Kỳ, dân số 3.5 triệu đều có quốc tịch Mỹ. Thế mà họ chỉ có một đại diện (ít quyền hạn hơn một dân biểu của các tiểu bang tại Hạ viện), càng không có đại diện nào tại Thượng viện. Có người nói vận tốc cứu nạn của Mẫu quốc quá chậm, đến nỗi họ nghĩ Puerto Rico là con nuôi, chẳng được coi nặng như con đẻ như Texas hay Florida!

So với Mexico, cùng đối diện với thiên tai nhưng Puerto Rico gặp nhiều khó khăn hơn. Mexico vốn là một quốc gia hẳn hoi, nền kinh tế tương đối khá, đủ để Tổng thống Trump cảm thấy NAFTA cần chấm dứt vì nó có lợi cho Mexico. Ông còn nhấn mạnh quan hệ mậu dịch Mỹ-Mễ phải cân nhắc lại. GPD của Mexico năm 2016 tuy giảm vẫn đạt mức 1.040 tỷ Mỹ kim. Trong khi đó Puerto Rico chỉ là một thuộc địa của Mỹ, tiền ít, lại lệ thuộc vào quan hệ kinh tế với đất liền, nên động đất tại Mexico City gây nhiều tổn thất vật chất và cướp đi hơn 300 mạng người nhưng họ vẫn xoay sở được. Puerto Rico không có ai chết vì bão Maria nhưng phải gánh chịu nhiều thiệt hại kinh tế hơn Mexico.

Giậu đổ bìm leo, kỹ nghệ du lịch Puerto Rico rồi đây sẽ gặp nhiều khó khăn. Kinh tế Puerto Rico với khoản nợ công lên đến 70 tỷ Mỹ kim ảnh hưởng đến không khí trong lành nơi đây. Dịch muỗi Zika gần đây biến Puerto Rico trở nên kém hấp dẫn. Nay gặp phải thiên tai, hạ tầng cơ sở bị ảnh hưởng nặng, du khách sẽ e dè với một Puerto Rico đang hồi vận xấu. Xăng đổ từng lít. Xe xếp hàng tại cây xăng dài cả dặm. Ngân hàng quá tải vì không đủ tiền mặt cung cấp cho nền kinh tế cúp điện 100% chỉ biết trông vào tiền mặt. Nước uống sạch trở thành nỗi ám ảnh ray rứt. Máy phát điện chỉ để xạc pin điện thoại…

Mùa bão tại khu vực biển Caribbean và Đại Tây Dương bắt đầu từ tháng 06 đến cuối tháng 11, mạnh nhất trong khoảng tháng 08-09. Hy vọng sau bão Maria không còn cơn bão nào kéo đến hành hạ Puerto Rico nữa, thì mới mong Puerto Rico sẽ vực lại được sau những vùi dập không thương tiếc của thiên tai.

 

Nguyễn Thơ Sinh

Tin tức khác...