Civic Holiday, Ngày lễ Dân Chính Ontario

Phan Hạnh

Ngày Thứ Hai đầu tiên của Tháng 8 là một ngày lễ của nhiều tỉnh bang của Canada, nhưng không phải là tất cả. Hơn nữa, lý do để ăn mừng và tên gọi cũng khác nhau tùy theo từng tỉnh hay thành phố. Các tỉnh bang miền đông như Quebec, Newfoundland & Labrador không nghỉ ngày này.

Đối với Ontario, Saskatchewan, Yukon, Prince Edwards Island, Manitoba, Northwest Territories, ngày lễ này đơn thuần được gọi là Civic Holiday. Với tỉnh bang Alberta là Alberta Heritage Day, để tôn vinh nền văn hóa đa diện của Canada. Với Nova Scotia, ngày này là Natal Day, để mừng sự chào đời của thị trấn Halifax năm 1749. Manitoba: Terry Fox Day.

Tỉnh bang British Columbia gọi ngày này là… B.C. Day. Với New Brunswick, ngày này là New Brunswick Day.
Thứ Hai đầu tiên của Tháng Tám mỗi năm là ngày lễ gì, ý nghĩa ra sao? Nếu bạn trả lời không rõ, bạn không lẻ loi đâu; nhiều người khác cũng không rõ, hay chỉ biết một cách đại khái như tôi. Người dễ tính thì nói “Có thêm một ngày nghỉ trong dịp cuối tuần vào mùa hè thì cứ hưởng cái đã; ý nghĩa gì để tìm hiểu sau.” Thuở còn đi cày, tôi cũng vậy. Được nghỉ làm việc một ngày có hưởng lương ai cũng thích, chỉ có chủ hãng mới không thích vì bị mất một ngày sản xuất.

Nhưng rắc rối ở chỗ là ngày lễ này không phải là một ngày lễ theo luật định của Ontario. Như vậy nghĩa là sao? Nghĩa là mọi hãng xưởng hay hiệu buôn không bắt buộc phải đóng cửa trong ngày này; họ có quyền tùy chọn.
Tại sao ngày này lại gọi là Civic Holiday? Và tại sao mỗi thành phố trong tỉnh bang Ontario gọi ngày này bằng một cái tên khác nhau? Ví dụ với Toronto, ngày này gọi là Simcoe Day, với Ottawa là Colonel By Day, Hamilton là George Hamilton Day, Burlington là Joseph Brant Day, Brantford gọi là Founders’ Day, Oshawa là McLaughlin Day, Sarnia là Alexander Mackenzie Day, Cobourg là James Cockburn Day, Peterborough là Peter Robinson Day, Guelph là John Galt Day, v.v…

Chữ “civic” có nghĩa liên quan đến công việc cơ quan hành chánh cấp địa phương thành phố, hoặc liên quan đến công dân. Ví dụ: civic leader = lãnh đạo thành phố, civic duty = bổn phận công dân, Civic Holiday có thể tạm dịch là Ngày lễ Dân Chính để diễn đạt sự tương quan giữa thành phố và người dân.

Ngày lễ Dân Chính Civic Holiday được khởi xướng ở Thành phố Toronto năm 1869. Đến năm 1965, Hội đồng Thành phố Toronto đồng ý gọi ngày này là Simcoe Day để vinh danh ông John Graves Simcoe (1752-1806), vị Phó Thống Đốc hay còn được gọi là Phó Toàn Quyền (Lieutenant Governor) đầu tiên của Ontario trong khoảng thời gian từ năm 1791 đến năm 1796 (thời đó Ontario còn gọi là Upper Canada). Ông là người có công lập ra quân trại Fort York, thành phố York năm 1793, tiền thân của thành phố Toronto bây giờ. Dần dần các thành phố khác khắp cả nước noi gương, chọn ngày Thứ Hai đầu tiên của Tháng Tám làm Ngày lễ vinh danh một nhân vật nổi tiếng nào đó đã đóng góp công lao cho địa phương.
Bạn cứ lật quyển lịch nào ra cũng sẽ thấy ngày lễ đó ghi là Civic Holiday trong khi thực tế bên ngoài mỗi địa phương gọi tên mỗi khác. Vì lý do đó, để cho dễ hiểu, nhiều người thắc mắc nêu câu hỏi tại sao không gọi đó là Ngày Thứ Hai đầu tiên của Tháng Tám hoặc Cuối tuần dài của Tháng Tám hay là Ngày Lễ Trung Hạ cho xong vì thật ra, mục đích nguyên thủy của nó là tạo ra một ngày nghỉ giữa mùa hè cho dân chúng nghỉ ngơi. Có người khôi hài gọi đó là Ngày lễ không tên hoặc Ngày lễ để trống điền tên gì vào cũng được.

Các Hội đồng Thành phố trong tỉnh bang Ontario tỏ ra mạnh dạn hơn so với các thành phố các tỉnh bang khác khi dùng ngày lễ này để tôn vinh nhân vật nổi tiếng nào đó của địa phương mình, ví dụ John By ở Ottawa hay Benjamin Vaughan ở Vaughan. Chủ nghĩa địa phương (parochialism) có vẻ hơi quá đáng và chưa chắc được mọi người dân tán đồng, nhưng đồng thời họ cũng không quá bận tâm, miễn là có thêm được một ngày để nghỉ. John Graves Simcoe, Đại tá John By, Benjamin Vaughan, Joseph Brant là những nhân vật nào, có công trạng gì, may ra học trò mới biết rành.

Toronto vinh danh ông Simcoe vì, ngoài lý do ông là người lập ra “pháo đài” Fort York để phòng thủ chống lại “quân Mỹ xâm lược”, ông còn là người cổ súy và ban hành đạo luật chống buôn bán nô lệ và chống kỳ thị chủng tộc. Thời đó, hơn 220 năm về trước, các gia tộc quyền thế và giàu có vẫn còn sở hữu nô lệ, một sự thật diễn ra tràn lan trên khắp các nước thuộc địa của đế quốcAnh. Ông Simcoe phải khéo léo thuyết phục để nhận được sự ủng hộ của những người chủ nô lệ. Đạo luật chống chủ nghĩa nô lệ do ông Simcoe khởi xướng được xem là một điểm son làm gương cho cả thế giới. Đó là một thành tựu lịch sử.

Năm 1807, phong trào chống chế độ nô lệ cuối cùng đã thành công. Bước cuối cùng được thực hiện với việc thông qua Đạo luật Xóa bỏ Chế độ Nô lệ (Slavery Abolition Act) năm 1833, giải phóng nô lệ trên khắp Đế quốc Anh khi nó có hiệu lực một năm sau đó. Kể từ đó, ngày lịch sử 1 tháng Tám năm 1834 được kỷ niệm hàng năm và gọi là Ngày Giải Phóng hay Ngày Trao Trả Tự Do (Emancipation Day). Ba mươi năm sau, Tổng thống Abraham Lincoln mới tuyên bố ngày này ở Hoa Kỳ. Ông Simcoe được Toronto tôn vinh cũng xứng đáng.
Đối với thủ đô Ottawa, Civic Holiday là Colonel By Day, Ngày Trung tá By, và Ottawa có nặc danh là Bytown. Ông Trung tá By này là ai, có công trạng gì mà được thành phố thủ đô vinh danh? Theo Bách khoa Từ điển Mở, vị siêu giáo sư Quý Kỳ thân kính của tôi, Trung tá (Lieutenant-Colonel) John By (1779-1836), thuộc binh chủng Công binh Quân đội Hoàng gia Anh, là người giám sát việc xây dựng Kênh đào Rideau dài 202 km, khởi công từ mùa thu năm 1826 và kéo dài trong suốt 5 năm mới xong.

Kênh Rideau nối thủ đô Ottawa với Kingston, nơi có một căn cứ quân sự quan trọng trên bờ hồ Ontario ở phía nam. Chính quyền nước Anh cho đào con kinh này với ý định ban đầu là để phục vụ mục đích quân sự, nhằm kiểm soát khu vực, bảo vệ thuộc địa chống lại Hoa Kỳ. Kênh Rideau còn được gọi một cách không chính thức là Rideau Waterway (Thủy lộ Rideau). Con kênh được đặt tên Rideau, tiếng Pháp là “bức màn”, bắt nguồn từ hình dạng giống như bức màn của hai thác nước nơi sông Rideau hòa vào sông Ottawa.
Kênh Rideau được khánh thành vào mùa xuân năm 1832. Ngày nay nó vẫn được sử dụng, chủ yếu là cho ghe thuyền du ngoạn. Đây là hệ thống kênh đào hoạt động liên tục lâu đời nhất ở Bắc Mỹ. Vào năm 2007, Kênh Rideau được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới. Vào mùa đông, một phần của kênh đào Rideau đi qua trung tâm Ottawa trở thành sân trượt băng dài gần 8 km, một điểm thu hút khách du lịch và khu vực giải trí nổi tiếng và cũng là trọng tâm của lễ hội Winterlude ở Ottawa.

Nếu bạn ở Vaughan, bạn ăn mừng Benjamin Vaughan Day thay vì Civic Holiday. Thành phố mang tên ông Benjamin Vaughan (1751 – 1835), một bác sĩ y khoa người Anh nhưng hoạt động chính trị và khoa học. Ông được biết đến nhiều nhất trong vai trò ủy viên người Anh đã ký hiệp ước hòa bình với Hoa Kỳ vào năm 1783. Như vậy, ông không có gốc rễ gì với Canada hay thành phố mang tên ông cả.

Nếu bạn là cư dân của thành phố Oshawa thì Civic Holiday của bạn là McLaughlin Day, vinh danh ông Robert McLaughlin (1836 – 1921), một nhà kỹ nghệ và kinh doanh thành lập Công ty xe hơi McLaughlin ở Oshawa, sau này trở thành một phần của General Motors Canada. Ông có công phát triển Oshawa thành một trung tâm sản xuất xe hơi ở Canada. Ông làm thị trưởng Oshawa trong năm 1899.
Nếu bạn là cư dân của thành phố Guelph thì ngày lễ dân chính của bạn là John Galt Day, tôn vinh ông John Galt (1779 – 1839), người được cho là có công lao sáng lập ra thành phố Guelph. Ông là một nhà văn, nhà kinh doanh, giúp chính quyền Anh mua lại đất đai của người thổ dân bản địa Canada để phát triển làm nơi định cư cho di dân da trắng.
Còn thành phố Hamilton gọi ngày dân chính của họ là George Hamilton Day để vinh danh George Hamilton (1788–1836), một thương gia và chính trị gia đã có công thành lập ra thành phố Hamilton. Với cấp bậc Đại úy, ông cũng từng tham dự cuộc chiến tranh “War of 1812” giữa Hoa Kỳ và Canada thuộc Anh. Ông là dân biểu trong Quốc Hội Upper Canada (Ontario ngày nay) từ năm 1821 đến năm 1830.

Đối với thành phố Peterborough, ngày dân chính của họ là Peter Robinson Day để vinh danh Peter Robinson (1785-1838), một doanh thương gia, quân nhân và chính trị gia. Ông cũng từng tham dự các trận đánh trong Chiến Tranh 1812, với chức vụ đại đội trưởng khinh binh. Sau chiến tranh, ông buôn bán da thú. Tiếp đó, ông làm chính trị, đắc cử dân biểu Quốc Hội Ontario năm 1817. Từ năm 1823 đến 1825, ông có công lớn trong việc giúp 2500 di dân Công giáo Ái nhĩ lan nghèo sang Canada định cư ở hai quận hạt Carleton (Ottawa ngày nay) và Lanark (Peterborough ngày nay, thành phố mang tên ông).
Có một trường hợp hơi lạ là thành phố Burlington gọi Ngày lễ Dân Chính là Joseph Brant Day trong khi thành phố Brantford (mang tên Joseph Brant) gọi ngày đó là Founders’ Day. Tại sao?
Ngày dân chính của thành phố Burlington là Joseph Brant Day, vinh danh Joseph Brant (1743 – 1807), một người Da Đỏ gốc bộ tộc Mohawk có học thức, nói được nhiều ngôn ngữ, một thủ lãnh quân sự can trường tài giỏi và một nhà chính trị khôn ngoan, đóng góp nhiều công trạng cho Đế quốc Anh bảo vệ Canada khỏi bị Hoa Kỳ xâm chiếm. Burlington xưa kia nguyên thuộc quyền sở hữu của Đại úy Joseph Brant và dân tộc ông. Năm 1784, chính quyền Đế quốc Anh ký thỏa hiệp đất đai nhượng vùng đất rộng 810.000 mẫu tây dọc hai bên suốt chiều dài con sông Grand River cho Joseph Brant. Dần dần sau đó phần lớn vùng đất này đã bị chính quyền thu hồi hoặc mua lại; ngày nay chỉ còn Six Nations Reserve là thuộc quyền của cộng đồng người Da Đỏ tự trị mà thôi.

Brantford, thành phố mang tên của Joseph Brant, lại gọi ngày dân chính của họ là Founder’s Day, Ngày của Người Sáng lập, để vinh danh Joseph Brant, người Da Đỏ nổi tiếng nhất trong lịch sử Canada. Một trong số những người con trai của Joseph Brant là John Brant cũng là một thủ lãnh Da Đỏ, trở thành dân biểu gốc thổ dân bản địa đầu tiên trong Quốc Hội Ontario năm 1830.

Tỉnh bang Ontario còn nhiều thành phố khác mừng ngày dân chính dưới tên khác hoặc chỉ dùng tên Civic Holiday. Thôi thì gọi đó là ngày gì cũng được, miễn là những người đi làm có được thêm một dịp cuối tuần dài trong mùa hè để nghỉ ngơi.

Trong vở kịch nổi tiếng Romeo and Juliet, William Shakespeare cho Juliet nói với Romeo rằng “A rose by any other name would smell as sweet”, dù một đóa hoa hồng được gọi bằng bất cứ cái tên nào khác thì nó cũng ngát hương ngọt ngào như vậy thôi.

Phan Hạnh

Tin tức khác...