Chuông gọi hồn John Mccain

Mai Loan

Chuông Gọi Hồn Ai (For Whom the Bell Tolls) là một truyện dài nổi tiếng của văn hào Ernest Hemingway được xuất bản vào năm 1940. Nhân vật chính trong câu chuyện là anh Robert Jordan, một thanh niên Mỹ từ bỏ công việc của mình để tình nguyện gia nhập vào Đội Quân Quốc Tế theo phe Cộng Hoà (bao gồm nhiều phe phái đa dạng) để chống lại phe Quốc Gia (phần lớn là phe hoàng gia độc tài) do nhóm Phát-xít yểm trợ trong cuộc Nội Chiến Tây Ban Nha nổ ra trước Đệ Nhị Thế Chiến (1936-1939). Đây là một cuộc chiến giữa hai khuynh hướng dân chủ và quốc gia cực đoan với kết quả chiến thắng sau cùng về phe Quốc Gia dưới sự lãnh đạo của nhà độc tài là Tướng Francisco Franco lên cầm quyền cho đến ngày ông qua đời vào năm 1975.
Trong truyện này, anh Robert Jordan là một người lính chuyên viên chất nổ, và được giao nhiệm vụ phá sập một chiếc cầu trong cuộc tấn công vào thành phố Segovia. Truyện dài này được xem như là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của nhà văn Hemingway, cùng với nhiều tác phẩm thành danh khác như The Sun Also Rises, A Farewell to Arms (Giã Từ Vũ Khí) và The Old Man and The Sea (Ngư Ông và Biển Cả).

Nhà báo Michael Walsh của diễn đàn truyền thông Yahoo News đã có một bài viết vinh danh một chiến sĩ đầy lý tưởng cao đẹp, tương tự như anh Robert Jordan trong tác phẩm của Hemingway, vừa mới qua đời: đó là ông John McCain, nghị sĩ liên bang phe Cộng Hoà đại diện cho tiểu bang Arizona, đã vừa trút hơi thở cuối cùng vào ngày thứ Bảy cuối tuần qua sau hơn 14 tháng chống chọi với căn bệnh quái ác là ung thư não (glioblastoma) ở giai đoạn chót.

Dù được các bác sĩ chẩn đoán với chứng bệnh này từ hơn một năm trước đó, ông McCain vẫn tiếp tục sinh hoạt như bình thường tại Thượng Viện (và luôn là một tiếng nói chống đối và chỉ trích mãnh liệt các lời nói và chính sách của TT Donald Trump) trong lúc tiếp nhận các đợt thuốc bằng hoá học trị liệu. Đến khi biết mình không thể vượt qua nổi lần này, ông McCain đã chấp nhận số phận và quyết định chấm dứt nhận thuốc để được ra đi một cách thanh thản trong vòng tay yêu thương của những người thân trong gia đình.
Từ lúc còn rất trẻ, ông McCain đã luôn nói rằng cuốn truyện nổi tiếng của Hemingway về cuộc chiến tranh du kích xảy ra tại Tây Ban Nha luôn là một tiểu thuyết được ông rất ưa thích và nhân vật anh hùng trong truyện (Robert Jordan) luôn là nguồn cảm hứng trong suốt cuộc đời của ông, kể cả trong thời kỳ đen tối nhất khi ông phải chịu đựng những đòn tra tấn hèn hạ và tàn ác của bọn cai tù Việt Cộng tại Hà Nội trong nhiều năm trời khi bị bắt giữ làm tù nhân chiến tranh vào cuối thập niên 1960.

Về sau này, ông McCain cũng đã viết một cuốn sách được phát hành vào năm 2002 có tựa đề là “Worth the Fighting For”, tạm dịch là “Xứng Đáng để Chiến đấu cho Nó”. Câu nói này được bắt nguồn từ suy nghĩ của nhân vật Jordan trong tiểu thuyết của Hemingway khi đối diện trước cái chết của mình và nhìn lại cuộc đời mình để nói lên lời cuối: “Thế giới này là một nơi chốn tốt đẹp và xứng đáng để chúng ta chiến đấu bảo vệ nó, và tôi rất thù ghét việc mình phải rời bỏ nó để ra đi.”

Ông McCain cũng kể thêm chi tiết về nguyên nhân và thời điểm nào mà ông đã tình cờ đọc được cuốn “Chuông Gọi Hồn Ai”. Đó là khi ông còn là cậu bé mới 12 tuổi, tình cờ tìm được hai chiếc lá cây glover trước sân nhà mình tại thành phố Alexandria, tiểu bang Virginia. Cậu vội chạy vào phòng đọc sách của cha mình để tìm một cuốn sách hầu ép những chiếc lá này để coi như là lưu giữ một kỷ vật may mắn. Tình cờ đưa đẩy thế nào khiến cậu bé McCain lại bốc ngay cuốn tiểu thuyết của Hemingway và lật mở ngay đúng trang của chương thứ X. Trong trang này lại có những hàng chữ mô tả về sự tàn ác trong chiến tranh khiến cậu ta tò mò đọc tiếp để rồi từ đó bỗng say mê theo cuốn truyện.

Nhờ vậy mà cậu bé McCain đã đọc hết cuốn sách thật nhanh và sau này đi còn đọc đi đọc lại nhiều lần nữa. Những chủ đề trong cuốn truyện nêu lên những khái niệm đầy lãng mạn về lòng can đảm và tình yêu, xen lẫn những hình ảnh anh hùng, tinh thần hy sinh và sự chuộc lỗi để đền bù. Ông mơ ước mình có thể có được “sự can đảm và tinh thần cao thượng” như nhân vật chính trong truyện, và tự tin rằng một ngày nào đó mình cũng sẽ đạt được. John McCain thú nhận rằng chính cuốn sách “Chuông Gọi Hồn Ai” là tác phẩm hướng dẫn ông về một nhân vật anh hùng thực sự cần phải sống và chết ra sao, cũng như làm sao và vì sao mà mình cần phải gan dạ.

Ông thú nhận điều này qua câu viết: “Từ rất lâu rồi, Robert Jordan là một nhân vật mà tôi ngưỡng mộ hơn hầu hết mọi người khác trong đời sống thật cũng như trong tiểu thuyết. Anh ta là một người gan dạ, luôn quyết tâm và có khả năng, lại biết hy sinh quên mình; anh có đầy đủ những tính chất làm nền tảng cho lòng can đảm mà tác giả Hemingway đã mô tả như là một nét dễ thương khi đứng trước áp lực, một người đàn ông sẵn sàng hy sinh tính mạng chứ không bao giờ chịu bán rẻ danh dự của mình.”

“Trong đầu tôi, anh ta (Robert Jordan) luôn là một người hùng của thế kỷ thứ XX, thế kỷ của tôi, thế kỷ của giòng họ McCain mà nhiều thế hệ đã chiến đấu trên các chiến hạm và ghi lại tên họ của mình trong những cuộc đụng độ to lớn giữa những ý thức hệ đối chọi, trong đó có chủ nghĩa phát-xít, chủ nghĩa cộng sản, và quyền dân tộc tự quyết; và điều đó đã khiến cho cái khoảng thời gian đó trở thành đáng nhớ về những sự bạo động nhưng đồng thời cũng kèm theo những tiến bộ của nó.”
Cuộc đời của ông John McCain được rất nhiều người biết đến từ lâu. Trước khi gia nhập vào chính trường bắt đầu bằng việc đắc cử vào chức vụ dân biểu liên bang tại tiểu bang Arizona (vào năm 1981) và sau đó được đắc cử nghị sĩ liên bang (vào năm 1986) cho đến ngày ông qua đời, John McCain III đã là một người hiếm có trong một gia đình ái quốc hiếm hoi tại Hoa Kỳ với 4 đời đều gia nhập vào Hải Quân Hoa Kỳ để phục vụ cho đất nước.

Ông McCain được nhận vào Trường Sĩ Quan Hải Quân Hoa Kỳ tại Annapolis vào năm 1954 để noi gương theo cha ruột và ông nội của mình đều là những sĩ quan cao cấp, mỗi người đều lên dần lên đến cấp bậc cao nhất là tướng 4 sao, Hải quân Đô Đốc (Admiral). Riêng ông McCain đã giải ngũ với cấp bậc Hải quân Đại Tá (Captain) vì nghĩ rằng mình khó có hy vọng được thăng cấp Đô Đốc như ông nội và cha của mình, nhưng cho rằng mình vẫn có thẻ phục vụ cho đất nước hữu hiệu hơn trên chính trường. (Đối với Lục quân Mỹ, Captain tương đương Đại uý nhưng với Hải quân Mỹ, Captain tương đương với Đại tá).
Trong số 4 người con trai của ông có 3 người cũng gia nhập quân đội với hai người tình nguyện vào Hải quân Mỹ và người con út là James McCain cũng tình nguyện gia nhập vào Thuỷ Quân Lục Chiến Mỹ như là một binh nhì và cũng đã từng tham dự vào chiến trường ở Iraq như rất nhiều các quân nhân khác. Lý lịch và thành tích này có lẽ là một điểm son nổi bật về lòng yêu nước chân thành để bảo vệ tổ quốc mà mọi người phải ngã nón cúi chào cho dù có bất đồng chính kiến với ông trên nhiều vấn đề khác.

Nó càng làm nổi bật hơn hình ảnh của nhiều lãnh đạo khác từ thời trai trẻ đã tìm cách tránh né quân dịch dưới nhiều hình thức từ việc hoãn dịch vì lý do học vấn nhờ có học bổng cao quý (như Bill Clinton), hoặc tham gia vào một loại lính kiểng tại nội địa (như Bush Con) để tránh bị đưa sang chiến trường khốc liệt ở Việt Nam vào hai thập niên 1960 và 1970. Nó càng khiến cho nhiều người còn ngán ngẩm hơn nữa những chính trị gia luôn thích vỗ ngực tự khoe về thành tích yêu nước của mình, như cựu PTT Dick Cheney và đương kim TT Donald Trump, khi người ta biết cả hai ông này đều tìm cách xin hoãn dịch đến 5 lần vì lý do sức khoẻ (là cục u trên gót chân)!

Nhưng tiểu sử của ông McCain được nhiều người biết đến nhất là trong giai đoạn khi ông bị bắn rớt máy bay trong lúc đang lái chiến-đấu-cơ A-4 Skyhawk trong một phi vụ thả bom tại miền bắc Việt Nam vào năm 1967. Ông đã nhảy dù ra khỏi máy bay và rớt xuống Hồ Trúc Bạch và bị lính bộ đội và công an Việt Cộng thời đó bắt giam, tra tấn và hành hạ trong nhà tù Hoả Lò trong gần 6 năm trời (được thả vào năm 1973) mà tất cả các cựu tù binh Mỹ khi nhắc tới cũng không thể nào quên nổi những hình ảnh kinh hoàng này.

Sau đó khi biết ông McCain có người cha đang là một vị đô đốc của lực lượng Hải quân Mỹ tại Thái Bình Dương, nhà cầm quyền Việt Cộng lúc bấy giờ cũng muốn tìm cách thả tự do sớm cho ông để đánh bóng cho mục đích tuyên truyền, nhưng ông McCain đã từ chối ân huệ này khi đòi hỏi tất cả những quân nhân Mỹ bị cầm tù trước ông cũng phải được thả tự do để tôn trọng đúng tinh thần bình đẳng, không thiên vị khi đối xử với các tù binh.

Thái độ không hèn nhát vì ích kỷ này của ông, cũng như của cha mình là một vị Hải quân Đô đốc lúc bấy giờ, cũng là một thí dụ đáng kính nể đủ nói lên tinh thần cao cả của họ không vì tình riêng mà quên đi nghĩa vụ và trách nhiệm chung đối với đất nước. Nó cũng được truyền đến thế hệ sau khi người con trai út của vợ chồng ông là cậu thiếu niên James McCain chỉ mới 17 tuổi đã tình nguyện gia nhập vào Thủy Quân Lục Chiến. Vào lúc đó, dù là giầu có và nổi tiếng với nhiều ảnh hưởng trong chính quyền, ông McCain đã không hề vận động để xin xỏ cho con mình không bị đẩy sang chiến trường khốc liệt ở Iraq, vốn là nỗi kinh hoàng cho biết bao gia đình của các quân nhân Mỹ khi đón nhận tin này.

Trong một chừng mực nào đó, cuộc đời của ông John McCain và Robert Jordan trong chuyện của Hemingway có những điểm rất tương đồng. Cả hai người đều là những thanh niên Mỹ, sẵn sàng từ bỏ cuộc sống ấm êm tại Hoa Kỳ để tình nguyện dấn thân vào các cuộc chiến để bảo vệ cho những chính thể dân chủ tự do tại một quốc gia khác.

Nhưng vận mệnh trớ trêu đã khiến cho cả hai đều phải đón nhận những kết quả nghiệt ngã đau thương khi phe của cả hai đều thảm bại. Tại Tây Ban Nha, phe phát-xít thắng trận để đưa nhà độc tài Franco lên nắm quyền cho đến lúc chết vào năm 1975. Còn tại Việt Nam, phía Việt Cộng tại miền Bắc cũng đã tấn công và chiếm trọn miền Nam kể từ ngày thủ đô Sàigòn thất thủ vào ngày 30 tháng 4 năm 1975 và tiếp tục cầm quyền cho đến ngày nay.

Chính vì thế nên sau này, tuy là một trong những nhà dân cử can đảm bỏ qua quá khứ để bắt tay hợp tác với kẻ thù cũ là nhà cầm quyền Việt Cộng để tái lập bang giao với Việt Nam, ông John McCain vẫn không ngần ngại khi phê bình trong nỗi ngậm ngùi rằng trong cuộc chiến tại Việt Nam, điều đáng tiếc là cái phe xấu ác lại là kẻ chiến thắng.

Theo bà Louise Barnett, một tác giả và giáo sư về Văn học Mỹ tại trường Đại học Rutgers thì không có gì là ngạc nhiên việc một nhân vật trong tiểu thuyết là Robert Jordan lại trở thành một hình ảnh đầy ấn tượng đối với ông John McCain. Anh ta là một người Mỹ bình thường đang có một công việc văn phòng tại Hoa Kỳ và cũng chẳng có khả năng chuyên môn nào trong quân đội, nhưng anh đã có nhiều động lực để theo đuổi một lý tưởng mà anh cho rằng rất cao đẹp.

Điều này chứng tỏ rằng tác giả Hemingway không phải là người chuyên viết về những nhân vật thích đề cao về sức mạnh võ biền. Bởi vì Jordan không hề là một nhân vật như vậy. Họ là những người có học thức và được giáo dục đàng hoàng, chứ không phải là những kẻ lấy việc đánh đập người khác làm lẽ sống của đời mình. Anh Jordan tình nguyện sang Tây Ban Nha bởi vì anh ta đang theo đuổi một lý tưởng: chiến đấu để bảo vệ nền dân chủ trước sự tấn công của chủ nghĩa phát-xít.

Một chuyên gia khác nghiên cứu về Hemingway là ông David Wyatt, giáo sư về văn chương Anh-ngữ tại trường Đại học Maryland cho rằng những người như anh Jordan và ông McCain là những kẻ lý tưởng xuất thân từ những gia đình có thân nhân tham gia trong quân đội đã từng bị thương trong những cuộc chiến tại một xứ sở không phải là quê nhà của mình. Và họ tham dự vào những cuộc chiến đó vì một lý tưởng rõ rệt.

Tây Ban Nha vào lúc đó, cũng giống như tại Việt Nam, là những nơi đầy rắc rối đối với nhiều người Mỹ tại nội địa. Tại những nơi đó có nhiều phe phái khác nhau thuộc cả hai chiến tuyến. Anh Jordan chiến đấu cho phe cộng hoà để chống lại phe phát-xít, nhưng rồi nhóm phát-xít lại thắng trận. Ông McCain cũng tham dự cuộc chiến để chống lại phe cộng sản ở miền Bắc Việt Nam để giúp đỡ cho miền Nam Việt Nam, nhưng rồi cuối cùng phe miền Bắc lại chiến thắng. Cuộc chiến mà cả nửa triệu quân nhân Mỹ đã tham dự tại Việt Nam trong hai thập niên 1960 và 1970 là một cuộc chiến gây ra rất nhiều những tranh cãi để từ đó dẫn đến những chia cách sâu đậm về tư tưởng và khuynh hướng trong chính trường và xã hội nước Mỹ còn kéo dài đến ngày nay.

Nhà văn Hemingway tự vận vào năm 1961, lúc TT John Kennedy mới nắm quyền, và do đó ông đã không có cơ hội để nhìn thấy cuộc cách mạng văn hoá trong thập niên đó đã thay đổi sâu đậm như thế nào trong mối tương quan giữa người dân trong nước và chính quyền Mỹ. Những anh hùng trong tác phẩm của Hemingway là những sản phẩm của một thời kỳ đã qua. Nó đã tạo những ảnh hưởng rất lớn đối với những người trẻ vào lúc đó (như trường hợp của John McCain) hơn là với giới trẻ hiện nay. Giờ đây với việc ra đi của những người như ông John McCain, phải chăng cái hình ảnh và nhận định về tinh thần anh hùng được nêu bật lên bởi các nhân vật trong tiểu thuyết của Hemingway cũng bắt đầu phai mờ dần đối với nhiều người?
Phải chăng vì vậy mà chúng ta cũng phải ngậm ngùi cho những nhân vật và lý tưởng cao đẹp của họ giờ đây đã qua đi, tuy không còn ảnh hưởng đáng kể đối với nhiều người, nhưng cũng là những điều khiến mọi người phải cúi đầu kính phục?

Chuyện ông McCain được cả hai đối thủ đã hạ gục trên chiến trường là Bush Con (phe Cộng Hoà) và Barack Obama (phe Dân Chủ) trong hai cuộc bầu cử vào các năm 2000 và 2008 giờ đây lại ca ngợi ông và cho rằng quốc gia Hoa Kỳ này phải nhớ ơn ông vì một món nợ lớn, và cả hai ông Bush Con và Obama được gia đình của ông McCain mời đến dự và đọc bài điếu văn tưởngniệm trong tang lễ cũng là một đề tài đáng nói.

Mai Loan
Houston, Texas, ngày 27/8/2018

Tin tức khác...