Cảnh sát Phi Luật Tân trong cuộc chiến bài trừ ma túy

Lý Anh

Trong cuộc chiến bài trừ ma túy của tổng thống Phi Luật Tân Rodrigo Duterte, cảnh sát đã lợi dụng quyền lực, bắt cóc và sát hại doanh nhân Đại Hàn Jee Ick Joo. Sau khi điều tra, ông Duterte nói cảnh sát nước này “tham nhũng đến tận cốt lõi”, đình chỉ nhiệm vụ của họ. Ông cảm thấy “xấu hổ” khi cảnh sát bài trừ ma túy lợi dụng quyền lực sát hại nhiều người dân vô tội.

Cảnh sát lạm dụng quyền lực
Cuộc chiến bài trừ ma túy do tổng thống Phi Luật Tân Rodrigo Duterte phát động từ ngày nhậm chức (30/06/2016) đến nay đã tám chín tháng, khiến khoảng bảy tám ngàn người thiệt mạng, trong đó trên 2.000 người đã thiệt mạng khi cảnh sát làm nhiệm vụ. Những nạn nhân còn lại đang được điều tra. Trong khi đó, phát ngôn viên cảnh sát là ông Dionardo Carlos cho biết: “khoảng 2.500 nạn nhân đang được tìm hiểu”. Trước đây, những nạn nhân này được xếp trong hồ sơ “những vụ giết người ngoài vòng pháp luật”.
Mặc dù các nước phương Tây cũng như các tổ chức nhân quyền khiển trách, tổng thống Duterte vẫn làm ngơ nhiều vụ cảnh sát giết người không qua xét xử. Không những thế, ông còn khuyến khích cảnh sát nước này bắn gục những người buôn và nghiện ma túy, cam kết sẽ không truy tố họ ra tòa.
Ngày 18/10/2016, một số cảnh sát lấy danh nghĩa làm nhiệm vụ bài trừ ma túy, bắt cóc doanh nhân Đại Hàn Jee Ick-joo tại nhà riêng ở thành phố Angeles, tỉnh Pampanga, miền bắc Phi Luật Tân. Tra khảo lấy tiền xong, chúng giết chết và đốt cháy thi hài nạn nhân tại một lò thiêu chủ là một cựu sĩ quan cảnh sát để phi tang. Sau đó còn tống tiền vợ doanh nhân này. Mặc dù người vợ đã trả món tiền chuộc tương đương 100 ngàn Mỹ kim, bọn cảnh sát giết người bừa bãi này vẫn còn đòi người vợ trả thêm một khoản tiền tương đương mới được đưa chồng về. Thậm chí lúc đó chúng còn khẳng định chồng bà vẫn còn sống (theo tin của báo chí Phi Luật Tân).
Trước đó, ngày 17/10, hai cảnh sát đã bị bắt trên đảo Mindoro sau khi bị vạch trần đã giết hại một nữ dân biểu địa phương vốn nổi tiếng tích cực trong cuộc chiến bài trừ ma túy. Ngày 05/11, trên đảo Leyte ở miền Trung Phi Luật Tân, một thị trưởng bị giam giữ vì bị nghi ngờ liên quan đến cuộc chiến bài trù ma túy đã chết ngay trong phòng giam nhà tù, được báo chí gọi là “vụ bắn nhau với những người có thẩm quyền”.
Sau khi vụ giết doanh nhân Đại Hàn đòi tiền chuộc bại lộ, ngày 29/01, trong một cuộc họp báo lâm thời, tổng thống Duterte ra lệnh, trong vòng 48 giờ, những tên cảnh sát dính vào vụ giết người này phải ra đầu thú, nếu không ra đầu thú, ông sẽ treo giải thưởng 5 triệu Peso (khoảng 100 ngàn Mỹ kim), cho những ai bắt sống hoặc mang xác hay đầu lâu những tên đó về. Ông Duterte nói trước các sĩ quan cảnh sát: “Cảnh sát các anh tham nhũng nhiều nhất. Các anh tham nhũng tới tận gốc rễ. Nó nằm ở trong hệ thống của các anh”. Ông còn cảnh báo, khoảng 40% cảnh sát Phi Luật Tân dính líu tới tham nhũng.
Cảnh sát Phi Luật Tân vốn được xem là tổ chức tham nhũng nặng nề nhất. Một số nghị sĩ và giới truyền thông cho rằng, qua 2 vụ giết chết doanh nhân Đại Hàn còn buộc vợ nạn nhân đem tiền đến chuộc và vụ giết người trên hòn đảo Mindoro ngày 17/10, có thể thấy rõ cảnh sát nước này đã lạm dụng quyền tự do giết những người dính vào ma túy tổng thống Duterte trao cho họ, thực hiện các hoạt động phi pháp. Ngoài ra, còn gây ra những vụ thảm sát thanh trừng lẫn nhau.
Hiện nay, chưa ai rõ mối liên hệ thực sự giữa cảnh sát với những nhóm hoặc cá nhân giết người để trục lợi hay thù oán cá nhân.

Giải tán đội cảnh sát bài trừ nạn ma túy
Sau khi tổng thống Rodrigo Duterte ra lệnh, trong buổi chào cờ sáng ngày 30/01 của cảnh sát, ông Ronald dela Rosa, Tổng giám đốc cảnh sát Phi Luật Tân, tuyên bố giải tán đội cảnh sát làm nhiệm vụ bài trừ tệ nạn ma túy và tạm dừng cuộc chiến chống ma túy cho tới khi lực lượng này được thanh lọc. Đồng thời tuyên bố thành lập đội thanh trừng những “con sâu làm rầu nồi canh” trong hàng ngũ cảnh sát. Ông Ronald dela Rosa nói:“Hỡi những cảnh sát xấu xa, các anh hãy coi chừng! Chúng ta không còn tuyên chiến với ma túy nữa mà chuyển sang thanh trừng những kẻ biến chất”.
Cuộc chiến bài trừ ma túy của cảnh sát Phi Luật Tân, vốn gắn liền với hình ảnh tổng thống Rodrigo Duterte, tính đến nay đã khiến mấy ngàn người bị nghi ngờ sử dụng và buôn bán ma túy thiệt mạng. Trong cuộc chiến này, các đơn vị cảnh sát tự do tới gõ cửa từng nhà để truy lùng các nghi phạm ma túy, sau đó đưa ra tòa xét xử hoặc trừ khử tại chỗ nếu các nghi phạm chống đối.
Ông Ronald dela Rosa cho biết, tổng thống Duterte ra lệnh cảnh sát Phi Luật Tân phải làm trong sạch tổ chức, trước khi tiếp tục nối lại cuộc chiến bài trừ ma túy vốn gây nhiều tranh cãi. Trước đó, ông Duterte cũng đã tuyên bố trừng phạt những vụ giết người không qua xét xử tại Phi Luật Tân, chỉ tha thứ những cảnh sát tiêu diệt nghi phạm liên quan đến ma túy khi họ làm nhiệm vụ thực sự. Ông Duterte nói: “Khi tôi nói tôi sẽ bảo vệ cảnh sát thì tôi sẽ bảo vệ họ. Nhưng tôi không bảo vệ những kẻ lợi dụng chức quyền làm những chuyện phi pháp”.

Dư luận về cuộc chiến chống ma túy
Từ ngày tổng thống Rodrigo Duterte lên nắm quyền và thực hiện cuộc chiến bài trừ ma túy tới nay đã 8 tháng. Nói chung, người dân Phi Luật Tân đều ủng hộ, nhưng lại không nhất trí với nhau về cách làm của ông. Ngay cả đương kim phó tổng thống Phi Luật Tân, bà Leni Robredo, cũng chỉ trích cuộc chiến chống ma túy của ông Duterte, ước tính đến nay đã giết trên 5.000 người.
Theo kết quả các cuộc thăm dò dư luận của hai viện nghiên cứu lớn nhất Phi Luật Tân, phần lớn người dân đánh giá tổng thống Duterte thực tâm mong muốn chấm dứt nạn buôn bán ma túy. Tuy nhiên, tìm hiểu kỹ hơn, có thể thấy rằng phần lớn người dân không hài lòng về các vụ giết những kẻ liên quan đến ma túy. Đặc biệt, cộng đồng quốc tế cũng lên tiếng khiển trách thái độ coi thường sinh mạng người dân của ôngDuterte.
Ngày 01/02/2017, Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International – AI) công khai công kích cuộc chiến bài trừ ma túy của tổng thống Phi Luật Tân Rodrigo Duterte. AI nhận xét, hành động của cảnh sát Phi Luật Tân trong cuộc chiến bài trừ ma túy không khác gì mafia, không những giết người cướp của, còn mang thi hài nạn nhân đến những gia đình giàu có đòi tiền chuộc.
Trong một bản báo cáo điều tra về cuộc chiến chống ma túy do tổng thống Phi Luật Tân khởi xướng, AI nhận định, phần lớn các vụ giết người đều thực hiện “một cách hệ thống và có kế hoạch do chính phủ điều hành ngoài khuôn khổ của luật pháp…”. AI khẳng định: Những hành vi giết người cướp của của cảnh sát Phi Luật Tân trong cuộc chiến bài trừ ma túy có thể xếp vảo “tội ác chống nhân loại”.
“Tội ác chống nhân loại” là tội thực hiện một cách có hệ thống do một chính phủ hay một tổ chức chỉ đạo tiến hành trong phạm vi toàn quốc hay trong những khu vực rộng lớn, với các tội danh sau: Giết người – hủy diệt – tra tấn – nô lệ hóa – khủng bố chính trị hay chủng tộc, tôn giáo, bộ lạc – phân biệt chủng tộc, bộ lạc, tôn giáo liên quan đến sự xâm phạm các quyền cơ bản và tự do của con người dẫn đến sự tổn thất nặng nề về dân số – tự ý ép buộc, dùng vũ lực trục xuất, lưu đày – tự ý giam hãm – ép buộc, dùng vũ lực gây ra những vụ mất tích – cưỡng hiếp và các hành vi lạm dụng tình dục khác – những hành động mất nhân tính gây ra thương tổn nặng nề đến thể chất hoặc tinh thần, sức khỏe hay phẩm chất con người, như gây tổn thương, tàn tật hay tổn hại khốc liệt cho thân thể …
Tổ chức bảo vệ nhân quyền trụ sở tại Luân Đôn (Anh Quốc) kêu gọi chính phủ Duterte tôn trọng quyền con người trong cuộc chiến bài trừ ma túy, đồng thời kêu gọi cảnh sát và tư pháp Phi Luật Tân có trách nhiệm, kiên quyết truy tố những kẻ tham gia vào những vụ giết người tùy tiện.
Trước khi công bố bản báo cáo điều tra về cuộc chiến bài trừ ma túy, AI đã tìm hiểu cụ thể trường hợp 59 người bị giết tại 20 thành phố và thị xã ở Phi Luật Tân, phỏng vấn 110 nhân chứng gồm thân nhân người bị nạn, kẻ sử dụng ma túy, cảnh sát và những tên đâm thuê chém mướn. Chính phủ Phi Luật Tân chưa phản ứng về báo cáo của Tổ chức Ân xá Quốc tế, nhưng gần đây tổng thống Rodrigo Duterte lên tiếng biện minh cho cuộc chiến bài trừ ma túy, đồng thời khẳng định rằng, ông đã ra lệnh cho cảnh sát chỉ nổ súng khi bị đe dọa.
Mặc dù vậy, sau nhiều vụ cảnh sát chống ma túy bị tố cáo đã lạm quyền quá mức, ngày 30/01, tổng thống Duterte ra lệnh giải tán đội bài trừ ma túy do cảnh sát đảm nhận, đồng thời kêu gọi quân đội nước này góp phần vào cuộc chiến bài trừ ma túy, thậm chí bắt giữ những cảnh sát có hành vi bất hảo.
Bộ Quốc Phòng Phi Luật Tân tuyên bố sẵn sàng làm công việc này, nhưng yêu cầu tổng thống Duterte phải ký lệnh bằng văn bản chính thức.
Trước đó, Hội đồng Giám mục Công giáo Phi Luật Tân (The Catholic Bishops’Conferrence of the Philippines – CBCP) báo động về tình trạng những người bị tình nghi liên quan đến ma túy bị cảnh sát bắn chết ngày càng gia tăng so với khi ông Duterte được bầu làm tổng thống. Người đứng đầu CBCP, Tổng giám mục Socrates Villegas cho biết, ông rất bối rối trước việc ngày càng có nhiều thông tin những người bị nghi là buôn ma tuý và các tội khác bị cảnh sát bắn chết. Tổng giám mục Villegas dẫn một vài con số cảnh sát Phi Luật Tân công bố gần đây cho thấy, 29 người bị nghi là buôn ma tuý bị bắn chết từ ngày 09/05 đến ngày 15/06, trong khi 4 tháng trước đó chỉ có 39 trường hợp. Hơn nữa, con số mới nhất chưa tính 8 trường hợp thiệt mạng vì lý do tương tự trong thời gian gần đây.
Tổng giám mục cho rằng, việc tăng cường lực lượng trật tự cũng gây ra bất ổn tương đương. Trong nhiều vụ, các thi thể nạn nhân được tìm thấy với những tờ giấy viết rằng họ là tội phạm. Tệ hơn nữa, thị trưởng một thành phố còn treo thưởng lớn cho các cảnh sát tiêu diệt được những nghi phạm buôn ma tuý. Ông Villegas khẳng định: “Xét về đạo đức, phát thưởng cho những kẻ giết người là điều không thể chấp nhận”.
Bài trừ tệ nạn ma túy là điều rất đúng, nhưng cách làm của tổng thống Rodrigo Duterte bộc lộ nhiều thiếu sót, thậm chí là không có tính người, bị cộng đồng quốc tế phê phán. Ông Duterte sẽ giải quyết chuyện này như thế nào là điều được cộng đồng quốc tế và nhiều người dân Phi Luật Tân quan tâm đến.
Lý Anh

Tin tức khác...