Canada đang đối mặt với cạnh tranh trong ngành thực phẩm. Liệu các trung tâm thực phẩm địa phương có phải là giải pháp?

Khoảng 20 năm trước, tại đảo Prince Edward (P.E.I.), vợ chồng nông gia Rose và David Viaene đã đưa ra một quyết định đầy đau đớn: phá hủy toàn bộ vụ mùa tỏi của mình thay vì bán cho các chuỗi siêu thị lớn với mức giá quá thấp.

Trước đó, tỏi của họ từng được bày bán tại nhiều siêu thị ở khu vực Đại Tây Dương Canada như Sobeys và Real Canadian Superstore. Tuy nhiên, khi các nhà bán lẻ chuyển sang nhập khẩu tỏi giá rẻ từ Trung Quốc, họ chỉ đề nghị mua tỏi của nông dân với giá 0.50 Gia Kim một pound, trong khi chi phí sản xuất lên tới 7 Gia kim mỗi pound. Bán với mức giá này đồng nghĩa với việc thua lỗ nặng.

Rose Viaene nhớ lại rằng hai vợ chồng đã kiên quyết từ chối. Họ không chấp nhận để các tập đoàn bán lẻ thu lợi nhuận trong khi họ phải tiếp tục vay ngân hàng để trang trải cuộc sống qua mùa đông.

Theo Jenn Pfenning, Chủ tịch Liên minh Nông dân Quốc gia Canada, câu chuyện của gia đình Viaene không phải là trường hợp cá biệt mà diễn ra mỗi ngày trên khắp đất nước. Bà cho rằng quyền lực trong ngành bán lẻ thực phẩm đang tập trung vào một số ít doanh nghiệp lớn, khiến nông dân gần như không có khả năng thương lượng giá bán sản phẩm của mình.

Chính phủ Canada cũng thừa nhận thực trạng này khi cho biết 75% doanh số bán thực phẩm của cả nước nằm trong tay năm chuỗi bán lẻ lớn. Vì vậy, trong Chiến lược An ninh Lương thực Quốc gia, chính phủ của Thủ tướng Mark Carney đã cam kết đầu tư 1 tỷ Gia kim trong vòng 10 nămđể xây dựng khoảng 40 trung tâm thực phẩm địa phương (food hubs) trên khắp Canada.

Các trung tâm thực phẩm được kỳ vọng sẽ trở thành cầu nối giữa nông gia và khách hàng. Tại Growers Station ở Charlottetown, các nhà hàng, cửa hàng tạp hóa nhỏ và tổ chức cộng đồng gửi đơn đặt hàng đến trung tâm. Sau đó, trung tâm sẽ thông báo cho các nông dân địa phương chuẩn bị sản phẩm, thu gom và phân phối đến người mua.

Theo bà Ann Higgs, người điều hành Growers Station, mô hình này giúp các nông trại vừa và nhỏ tiếp cận thị trường dễ dàng hơn, giảm bớt sự phụ thuộc vào các chuỗi siêu thị lớn, đồng thời xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với khách hàng địa phương.

Krunal Patel, chủ cửa hàng Crapaud General Store tại P.E.I., là một trong những khách hàng của Growers Station. Ông cho biết trung tâm giúp cửa hàng có nguồn rau quả tươi từ nông dân địa phương. Tuy nhiên, đối với các mặt hàng khô, ông vẫn phải mua từ nhà phân phối TRA Atlantic, công ty thuộc sở hữu của Sobeys – cũng chính là đối thủ cạnh tranh của cửa hàng ông. Để được giá tốt, các cửa hàng nhỏ phải mua số lượng lớn, vượt quá nhu cầu thực tế của khách hàng.

Dù đánh giá cao lợi ích của các trung tâm thực phẩm, nhiều chuyên gia cho rằng đây không phải là giải pháp giúp người tiêu dùng giảm đáng kể chi phí mua thực phẩm. Nhà kinh tế thực phẩm Mike von Massow của Đại học Guelph nhận định rằng các trung tâm thực phẩm giúp hệ thống thực phẩm trở nên đa dạng và bền vững hơn, nhưng sẽ không làm hóa đơn thực phẩm hằng ngày giảm nhiều.

Theo ông, nguyên nhân chính khiến giá thực phẩm tại Canada tăng cao hiện nay là những gián đoạn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Chẳng hạn, điều kiện thời tiết bất lợi tại Mexico đã làm sản lượng cà chua giảm, kéo theo giá cà chua tại Canada tăng lên.

Nhìn chung, việc phát triển các trung tâm thực phẩm địa phương có thể giúp nông dân giành lại một phần quyền chủ động, tạo thêm cơ hội cho các cửa hàng tạp hóa nhỏ và giảm sự phụ thuộc vào các chuỗi bán lẻ lớn. Tuy nhiên, đây chủ yếu là giải pháp nhằm xây dựng một hệ thống thực phẩm công bằng và bền vững hơn, chứ không phải là  có thể nhanh chóng làm giảm giá thực phẩm cho người tiêu dùng.