Bình minh & hoàng hôn

Bình minh và hoàng hôn là món quà bình dị, đơn giản nhưng uy nghi và quý giá mà vũ trụ ban tặng cho con người. Chúng ta may mắn được chứng kiến những sự kiện tuyệt vời này trong những hóa thân khác nhau tùy mỗi nơi mỗi mùa mỗi lúc. Thế giới tràn ngập những phông nền khác nhau cho những cơ hội chiêm ngưỡng bình minh lẫn hoàng hôn đáng say mê này. Trong những chuyến du lịch, đến đâu tôi cũng tìm cơ hội để ngắm và ghi vào ống kính máy ảnh cảnh bình minh hay cảnh hoàng hôn. Dù ở đâu, nước nào, đó vẫn là một niềm say mê không phai.

Nhiếp ảnh gia tên tuổi Anton Gorlin nhận định rằng một số người không tin vào những điều kỳ diệu cho đến khi lần đầu tiên họ chứng kiến ánh sáng mặt trời mọc thay đổi biến ảo ngoạn mục như thế nào. Theo Gorlin, chụp ảnh cảnh bình minh chính là một cách để diễn tả cái gọi là phép mầu và chia sẻ phép mầu này với người khác. Nhiều người có thể không tin vào phép mầu, nhưng họ tin vào khoảnh khắc kỳ diệu của bình minh vừa ló rạng đầy ngoạn mục. Nhưng giữa bình minh và hoàng hôn, bạn nghĩ cảnh nào đẹp hơn?

Có thể bạn chẳng cần biết, nhưng với tôi, một kẻ ghiền chụp hình, câu hỏi đơn giản này vẫn là mối bận tâm thắc mắc. Khùng. Vẫn biết đây chỉ là ý riêng của mỗi cá nhân, mỗi người một ý mười phân vẹn mười, hay nói khác đi là tùy người đối diện, nhưng nếu bỏ qua cảm tính chủ quan và phân tích vấn đề theo khoa học thì sao? Tôi thích cảnh bình minh hơn, và tôi muốn chứng minh là sự chọn lựa của tôi hợp lý chứ không khùng.

Nếu bạn thích cảnh mặt trời lặn hơn, tôi hoàn toàn tôn trọng sự lựa chọn của bạn và tôi tin bạn có lý do chính đáng. Tôi không có ý định tranh luận với bạn. Hoàng hôn đối với bạn đẹp hơn có thể vì bạn có xu hướng thích sương khói và mây vào buổi chiều khuếch tán ánh sáng, tạo ra những khung cảnh lãng mạn hơn và ấn tượng hơn. Bạn có thể cùng người yêu ngồi bên nhau thưởng thức một ly rượu, một tách cà phê thơm lừng, một bữa ăn ngon miệng tại một hàng quán bên bờ sông trong cảnh trời chiều. Bạn khó làm điều đó trong buổi sớm tinh sương khi còn ngáy ngủ; bạn ngại rời nệm ấm chăn êm để lang thang khi trời chưa sáng, ngoại trừ những kẻ khùng như tôi.

Ngắm cảnh trời chiều, bạn không cần phải để đồng hồ báo thức, khỏi phải vội vã đến địa điểm cho kịp lúc mặt trời lên. Có thể bạn nghĩ tại sao lại phải khổ công như vậy. Tại sao trong những ngày cuối tuần mình không ngủ nướng cho đã giấc rồi nhẩn nha thức dậy dùng một bữa ăn sáng nhàn nhã để rồi sau đó đi ra ngoài rong chơi đến chiều ngắm hoàng hôn có khỏe hơn không.

Hoàng hôn đối với bạn có thể không phải là cuối một ngày, mà là sự khởi đầu của những màn sinh hoạt giải trí về đêm đầy quyến rũ. Còn tôi, một kẻ quen đi ngủ sớm và thức dậy sớm, tôi thích bình minh vì bầu trời buổi sáng sớm còn trong lành nhẹ nhàng. Mặt trời mọc, theo tôi nghĩ, mang ý nghĩa của một cái gì đó tinh khôi, trẻ trung và mới mẻ. Hình ảnh mặt trời mọc dần lên từ đường chân trời mang cho tôi một niềm vui rộn rã. Tôi biết là tôi có một ngày mới tĩnh lặng an bình để khởi đầu và để vui sống.

Điều quan trọng là cảm xúc. Cảnh hoàng hôn chuyển đổi dần từ sáng đến tối, tạo hiệu ứng dễ chịu, trầm lắng, đưa sự nhộn nhịp của một ngày lui vào sự lắng dịu nghỉ ngơi của màn đêm. Trái lại, bình minh chuyển từ tối đến sáng, từ nghỉ đến động, như khởi đầu của sự sống, bung tỏa năng lượng sống động của một điều mới mẻ. Dù chụp ảnh bình minh hay hoàng hôn, người cầm máy ảnh nên hiểu được cảm xúc của từng khoảnh khắc trước, để từ đó xác định được khung hình nào, bố cục nào sẽ là phù hợp, như vậy mới bắt được những bô hình thực sự gây được ấn tượng cho người xem.

Nhìn hình ảnh, nếu bạn không quen với nơi chốn ấy thì thật khó nhận ra đó là cảnh bình minh hay hoàng hôn. Ví dụ như bức hình trên đây, bạn nhận ra tháp CN Tower quen thuộc và biết hình này chụp ở Toronto; người chụp ảnh đứng từ hướng tây nhìn về khu trung tâm thành phố. Do đó, bạn biết đây là bức ảnh chụp lúc mặt trời mọc.

Còn đây là bức ảnh chụp cảnh mặt trời lặn nơi bãi biển Matapalo ngay phía sau khách sạn Riu Guanacaste ở Costa Rica ngày 8 tháng 6, 2019. Nếu không là người chứng kiến tận mắt nơi này, chắc chắn tôi không thể nào phân biệt đó là cảnh mặt trời mọc hay lặn.

Nếu bạn yêu thích ngắm và chụp ảnh cảnh hoàng hôn, nếu bạn nghĩ rằng cảnh hoàng hôn đẹp hơn, tôi mừng cho bạn. Tôi không ngạc nhiên khi nghe bạn nói hoàng hôn thật huy hoàng rực rỡ như được vẽ bởi những nét cọ tài tình của họa sĩ với những đám mây đe dọa đáng sợ nhưng đầy hấp lực, biến những cành cây khập khiễng thành những tượng đài uy nghi, biến những cấu trúc bê tông phố thị thành những cảnh quan mạ vàng trên bầu trời lãng mạn của một ngày sắp qua đi. Với bạn, hoàng hôn mang lại cảm giác an bình yên nghỉ cho con người sau một ngày làm việc mệt nhọc, tắt đi cái nóng ban ngày và thay bằng hơi mát như đôi môi ướt át với hương vị đầu tiên của bóng đêm.

Nhưng, bạn biết hoàng hôn còn có điều gì khác nữa không? Hoàng hôn có thể đoán trước được; hoàng hôn không mang lại nhiều thách thức hay ngạc nhiên bất ngờ thích thú. Nhìn bầu trời trong lúc xế chiều, bạn có thể biết cảnh hoàng hôn sẽ ra sao. Hoàng hôn hầu như luôn luôn ngoạn mục, đẹp mà buồn. Màu cam nóng, hồng, vàng, phong phú nhung lụa và đáng yêu. Như nhạc sĩ Văn Phụng viết trong nhạc phẩm Tôi Đi Giữa Hoàng Hôn: “Tôi đi giữa hoàng hôn… Khi ánh chiều buông, khi nắng còn vương… Một mình tôi ngắm cánh chim lạc loài… Mà lòng mình thấy u hoài…”

Hay nỗi buồn man mác cũng chất chứa trong bài “Chuyến Tàu Hoàng Hôn” của Minh Kỳ &Hoài Linh: “Tà dương khuất trong sương là mỗi lần ngóng chờ… Nhìn theo phía chân mây, đợi chuyến xe xưa về chưa… Có hay chăng người ơi, chốn xa xôi chàng trai… Còn đem yêu thương rắc lên muôn vạn oán hờn… Nếu mai đây về cũng trên chuyến tàu hoàng hôn…”

Với tôi, cảnh hoàng hôn luôn báo hiệu một cái gì đó sắp chấm dứt, gợi nhớ một cái gì đó sắp tàn tạ làm tôi chạnh nghĩ đến cuộc đời về chiều. Tuy tôi thích, nhưng không thể thích bằng cảnh bình minh.

Tại sao tôi ưa chuộng bình minh hơn? Vì bình minh là biểu tượng của niềm hy vọng cho một sự bắt đầu mới mẻ tươi sáng hơn, đẹp đẽ hơn. Điều này được thể hiện qua nhiều tác phẩm thi ca. Lê Hoàng Long kết thúc bản nhạc Gợi Giấc Mơ Xưa bằng bốn câu cuối: “Anh ơi, đời đã lỡ hẹn thề thì đâu có ngày về… Xa anh đời em tắt nụ cười héo hắt đôi làn môi… Đêm đêm đèn le lói một mình ngồi ôm giấc mộng tình… Kiếp sau đôi tim hòa chào đón ánh bình minh…”

Phân đoạn cuối của bản nhạc Đón Bình Minh của Khắc Hưng cũng tương tự: “Vì cuộc sống đâu là dễ dàng… Và những khó khăn còn vô vàn… Để thử thách ta lòng vững vàng… Để gạt đi những hoang mang… Vì lòng quyết tâm còn vô bờ… Chặng đường bước đi còn bất ngờ… Và đỉnh núi cao vẫn đón chờ… Chờ ngày ta bước chân lên… Đón bình minh…”

Và nhạc phẩm Bình Minh Sớm Mai của Nguyễn Hồng Thuận cũng kết cùng một ý tưởng:

“Rồi hạnh phúc một ngày sẽ đến… Sẽ dành cho những ai luôn sống luôn yêu chân thành chẳng hề tính toán hơn thua với ai… Dù cho giông bão và dù đêm đen, hãy tin mặt trời ngày mai vẫn sáng… Đón ánh bình minh bằng tình yêu thương, chợt ta thấy con đường thênh thang…”

Trong bài đoản văn Ánh Bình Minh, Nguyễn Cao Cường viết: “Xa xa về hướng đông là màu đỏ của những tia nắng đầu tiên. Tôi được chứng kiến giây phút chuyển giao giữa ngày và đêm. Ánh trăng nhẹ nhàng dần lui để nhường bước cho ánh mặt trời rực rỡ tỏa sáng. Màn đêm dần lui mang theo những thất vọng và những thất bại của ngày hôm qua, mang theo những đau buồn đi vào dĩ vãng. Và bình minh xuất hiện mang theo một ngày mới với những ước mơ mới, những niềm hy vọng mới.”

Một em học sinh lớp 6 nào đó tả cảnh bình minh ở biển trên trang nhà Viết văn học trò: “Bình minh, dù ở bất kỳ nơi đâu cũng luôn mang lại thật nhiều cảm xúc. Nhưng có lẽ, bình minh chẳng đâu sánh bằng biển. Thật tuyệt vời khi ngắm cảnh sắc thiên nhiên ấy vào lúc sáng sớm cùng gia đình và những người mà bạn yêu thương. Vậy cảnh vật và con người vào bình minh ở biển khác như thế nào so với bình minh ở những nơi khác.

Bầu không khí trong lành và những tia nắng ban mai dịu dàng đem đến cho mỗi người nguồn năng lượng ngập tràn sức sống mới. Từ phía xa ngoài khơi, khoảng trời ngay sát đường chân trời, nơi giao nhau giữa mặt biển và bầu trời chợt sáng bừng lên bởi một vùng sáng vàng sắc đỏ, thứ ánh sáng dịu ấm ấy viền lên những đám mây tạo nên những mảng sáng nhỏ hơi chói và lấp lánh, nó từ từ nhuộm dần cả đám mây, từ trên mặt biển vầng hào quang nhô lên mạnh mẽ và rồi Mặt Trời lên!

Một vầng vòng cung nhỏ đỏ rực chợt nhô lên khỏi mặt biển, mặt trời lên thật nhanh thoáng một cái cả nửa khối cầu mầu đỏ sắc vàng sáng đã nằm trên mặt biển, một nửa kia hắt trên mặt nước lao xao, lung linh, nhấp nhô theo từng con sóng, khi ba phần tư quả cầu đỏ rực ấy nhô lên khỏi mặt biển cũng là lúc ta cảm thấy khối cầu ấy như muốn bứt lên khỏi một biển nham thạch đang cháy đỏ, cái một phần tư còn lại ấy cứ uốn éo, vặn vẹo, lô xô, nhấp nhô theo nhịp dao động của những con sóng nơi chân trời, nó gây cho ta cảm giác khối cầu ấy như là một thứ chất lỏng tinh khiết, nguyên sơ mà ta có thể luồn bàn tay của mình đỡ lấy nó để rồi từng dòng chất lỏng màu đỏ lung linh ấy chảy tràn xuống dưới mặt biển qua những từng kẽ ngón tay của mình.

Cuối cùng thì Mặt Trời cũng bứt mình nhô lên khỏi mặt biển. Bầu trời sáng bừng lên và trên mặt biển những con sóng lao xao phản chiếu ánh sáng mặt trời, khoảng không gian thật rộng và bao la dường như vô tận hiện ra trước mắt mọi người…Quá tuyệt vời phải không nào. Thiên nhiên bình minh lúc ở biển thật nên thơ và trữ tình. Những ai may mắn được ngắm cảnh sắc thiên nhiên ấy thì thật là hạnh phúc và vui sướng.”

Làm sao có thể phân biệt giữa bình minh và hoàng hôn? Theo hai nhà vật lý khí quyển David Lynch và William Livingston, câu trả lời là “có, và không”. Họ nói hai điểm chạng vạng  đầu ngày và cuối ngày đối xứng và đối diện nhau; và xảy ra theo thứ tự ngược giữa hoàng hôn và bình minh. (tác phẩm Color and Light in Nature, Màu sắc và Ánh sáng trong Thiên nhiên, nhà xuất bản Cambridge University Press, năm 2001). Điều đó có nghĩa là không có nguyên nhân tự nhiên vốn có của sự khác biệt quang học lớn giữa chúng mà do hai yếu tố con người.

Yếu tố thứ nhất là từ trong đầu chúng ta nghĩ. Vào lúc hoàng hôn, đôi mắt của chúng ta thích nghi với ánh sáng ban ngày và thậm chí có thể hơi mệt mỏi từ công việc ban ngày. Khi ánh sáng mờ dần, chúng ta không thể thích nghi nhanh kịp khi bầu trời tắt nắng và tối dần. Một số màu sắc có thể bị mất hoặc được chúng ta cảm nhận theo cách riêng đối với hoàng hôn. Trái lại, lúc bình minh, bóng tối còn sót lại của đêm chưa qua hết khiến thị giác chúng ta nhạy cảm nhận rõ từng sự thay đổi nhỏ trong màu sắc của bầu trời. Nói tóm lại, bạn có thể cảm nhận được nhiều màu sắc hơn vào lúc bình minh so với lúc hoàng hôn.

Yếu tố thứ hai là các hoạt động của con người suốt thời gian ban ngày cũng thúc đẩy sự khác biệt giữa bình minh và hoàng hôn. Vào lúc hoàng hôn, bầu trời đầy chất ô nhiễm dưới dạng những hạt bụi rất nhỏ trong không khí mà mắt chúng ta không nhìn thấy. Trong đêm, mọi sinh hoạt nhộn nhịp lắng đọng, khói bụi giảm mất, không khí được thanh lọc và trở nên trong sạch; buổi bình minh trở nên rõ ràng hơn bất kỳ thời điểm nào khác trong ngày.

Ánh sáng mặt trời xuyên qua bầu không khí trong veo lúc bình minh hay mờ đục lúc hoàng hôn đều có thể làm cho buổi chạng vạng đầu ngày hay cuối ngày trở nên đẹp. Vào buổi bình minh, bầu trời rõ ràng hơn cho phép màu đỏ và cam rực rỡ hơn đi qua bầu khí quyển đến mắt bạn, trong khi bầu khí quyển dày hơn vào lúc hoàng hôn có xu hướng làm mờ các màu này khiến cho nó mang nét mơ huyền lãng mạn hơn. Mặt khác, nhiều bụi và khói vào lúc hoàng hôn có thể có tác dụng tán xạ ánh sáng trên một vùng rộng hơn của bầu trời, tạo ra một dải màu lớn hơn, trong khi màu mặt trời mọc có xu hướng tập trung nhiều hơn quanh mặt trời.

Theo nhà vật lý thiên văn Neil Degrasse Tyson, giám đốc Đài thiên văn Hayden ở New York, có một mẹo để phân biệt mặt trời mọc với mặt trời lặn. Do độ nghiêng của Trái đất, mặt trời không mọc hoặc đặt dọc theo một đường thẳng đứng, mà ở một góc. Khi nhìn từ tất cả các vĩ độ phía bắc của Chí tuyến Bắc (Tropic of Cancer, 23,5 độ vĩ tuyến bắc), mặt trời luôn mọc ở một góc chéo đi lên và sang phải, và lặn theo góc chéo xuống và sang phải.

Là một người không quen thức khuya, tôi nghĩ tại sao mình không xem đó là một lợi thế và áp dụng nó trong việc thức dậy sớm để chụp hình cảnh bình minh? Nếu bạn thức dậy sớm, bạn sẽ khỏi phải tranh giành với nhiều người khác để tìm một vị trí tốt. Bạn cũng khỏi phải đối phó với sự tìm cách tránh né hoặc chờ đợi người nào đó đi ra khỏi khung ảnh của bạn. Những người có cùng một sở thích chụp cảnh mặt trời mọc thường biết tôn trọng lẫn nhau, chẳng những không cản trở mà còn giúp đỡ lẫn nhau.

Đầu ngày ít khói mù giúp cho không khí trong hơn. Ngay cả trong mùa bão tố trong năm, đêm có xu hướng yên tĩnh hơn. Gió và bão thường im lắng vào ban đêm. Mọi người ngủ, các sinh hoạt ngoài trời bớt nhiều khiến cho bầu khí quyển ít khói bụi và chất ô nhiễm. Trái đất giống như cơ thể và não bộ của con người, trong đêm trải qua thời gian tự xả nước, hồi sinh, làm sạch và chữa lành. Các hạt trong khí quyển lắng xuống và đêm mát mẻ làm sạch không khí, làm giảm lượng khói mù mà chúng ta có thể nhìn thấy trong hình ảnh. Như bạn đã biết, khói mù xảy ra do ánh sáng bật ra khỏi các hạt khác nhau trong khí quyển, vì vậy nếu số lượng các hạt giảm đi, hình ảnh cũng sẽ sạch bụi hơn và trông rõ nét hơn.

Mặc dù người chụp ảnh có thể dùng bộ lọc phân cực để giảm khói mù trong khí quyển vào ban ngày và lúc hoàng hôn, nhưng nếu lượng khói mù quá nhiều, nó vẫn sẽ hiển thị rõ ràng trong ảnh. Buổi sáng sớm khi mặt trời mọc là lúc ít khói mù nhất; bộ lọc phân cực có thể giúp loại bỏ khói mù trong ảnh của bạn.

Do nhiệt độ ban đêm xuống thấp, hơi nước tích tụ là đà trên mặt đất và mặt nước trông như sương mù vào lúc bình minh khi ánh sáng mặt trời chiếu rọi. Tùy cảnh trí, điều này có thể làm cho bức ảnh trông lãng mạn nên thơ hơn nhưng cũng có thể làm hỏng sự mong muốn của bạn. Gặp trường hợp này, bạn nên kiên nhẫn chờ đợi. Sức nóng của mặt trời làm sương mù tan rất nhanh. Có khi chỉ một vài phút sau, cảnh thay đổi và trở nên đẹp.

Bình minh còn mang lại lợi ích tốt cho sức khỏe. Hít thở không khí trong lành buổi sáng làm cho phổi, não và cơ thể của bạn sạch khỏe hơn. Dù sao, đi ngắm cảnh và chụp hình cảnh bình minh cũng là một cách tập thể dục vào buổi sáng giúp tăng mức năng lượng cho cả ngày. Tại sao không kết hợp tập thể dục với chụp ảnh bằng cách dậy sớm đi bộ mang theo máy ảnh để nếu thấy cảnh đẹp thì chụp. Thú đam mê chụp ảnh khiến bạn phải di chuyển và giữ sức khỏe. Và nhất là sự vắng vẻ yên tĩnh giữa thiên nhiên còn giúp bạn thư giãn, xả căng thẳng, bạn có đồng ý không?

Ánh sáng buổi sáng sớm vừa mát về nhiệt độ vừa mát về tông màu. Khi mặt trời mọc, nhiệt độ màu của ánh sáng sẽ luôn mát hơn vì có tông màu xanh, vì ánh sáng bật ra ít hạt hơn trong không khí. Các tông xanh và tím theo làn sóng ngắn dễ đến mắt và máy ảnh, cho phép bạn nhìn và chụp ảnh bầu trời rõ hơn với màu sắc rõ hơn. Khi bắt đầu phản chiếu màu đỏ và màu cam, các đám mây sẽ trở nên sống động hơn trong hình bạn chụp vì không có bụi nằm rải rác trong bầu khí quyển. Đó cũng là lý do tôi thích chụp hình cảnh bình minh hơn vì tôi dễ có hình đẹp hơn để bù đắp cho sự khiếm khuyết máy móc và tay nghề.

Cảnh bình minh và hoàng hôn mỗi ngày mỗi khác, không bao giờ giống y nhau, dù chụp đúng cùng một nơi. Sự đổi khác là do từ nhiều yếu tố tùy mùa, nhiệt độ, điều kiện không khí, gió, và nhất là mây. Mây có nhiều loại, khác về hình thức, độ cao, độ dầy, độ bay nhanh chậm. Những yếu tố này khiến cho màu sắc và cảnh trí thay đổi liên tục, không bao giờ giống nhau. Chính vì vậy mà bạn, ít ra là tôi, không bao giờ cảm thấy nhàm chán ngắm cảnh và chụp hình cảnh bình minh và hoàng hôn.

Phan Hạnh

Tin tức khác...