Bí quyết nghề nghiệp của kép độc Hoàng Giang

Soạn giả Nguyễn Phương
Năm 1960, ký giả Trần Tấn Quốc, người đã sáng lập ra giải Thanh Tâm thưởng huy chương vàng cho diễn viên cải lương xuất sắc nhất trong năm, chủ nhiệm kiêm chủ bút nhật báo Tiếng Dội Miền Nam, tổ chức trưng cầu ý kiến độc giả bỏ phiếu bình chọn những diễn viên đệ nhất của sân khấu cải lương.

Kết quả được công bố như sau:

1.đệ nhất nam danh ca vọng cổ: Út Trà Ôn.
2.đệ nhất nữ danh ca vọng cổ Thanh Hương.
3.đệ nhất nam kép độc, lẵng Hoàng Giang.
4.đệ nhất nữ đào độc, lẵng Như Ngọc.

Cố nghệ sĩ Hoàng Giang tên thật là Hồ Ngọc Giang, sinh ngày 07 tháng 04 năm 1922 (Nhâm Tuất) tại tỉnh Mỹ Tho.
Nghệ sĩ Hoàng Giang theo gánh hát lúc 13 tuổi. Anh rất mê coi hát, khi gánh hát hát ở rạp Thầy Năm Tú bên chợ Mỹ Tho, anh xin đánh trống quảng cáo trước rạp để được vô coi hát khỏi tốn tiền. Sau đó anh đi theo gánh hát luôn, vừa làm quân chạy hiệu, đánh trống quảng cáo, vừa luyện ca, học hát. Năm 15 tuổi, anh Hoàng Giang đã được ra sân khấu hát vai kép phụ. Năm 1943 Hoàng Giang là kép độc chánh của gánh hát Tiến Hóa của ông bầu Trương Gia Kỳ Sanh. Năm 1952 Hoàng Giang được ông bầu Năm Nghĩa mời cộng tác với đoàn hát Thanh Minh.

Cuối năm 1953, nhờ có anh Hoàng Giang giới thiệu, các soạn giả Lê Khanh, Nguyễn Phương và Mộc Linh được ông bầu Nghĩa mời về làm soạn giả thường trực cho gánh hát Thanh Minh. Soạn giả Lê Khanh có tuồng Đồ Bàn Di Hận, Nguyễn Phương có tuồng Biên Thùy Nổi Sóng, Mộc Linh tuồng Tình Tráng Sĩ.

Lúc đó đoàn Thanh Minh chưa có danh ca Út Trà Ôn, kép ca chỉ có hai nghệ sĩ Năm Nghĩa và Út Nhị nhưng với kép độc lẳng Hoàng Giang, ba vở tuồng Đồ Bàn Di Hận của Lê Khanh, Biên Thùy Nổi Sóng của Nguyễn Phương và vở Tình Tráng Sĩ của Mộc Linh là ba vở tuồng ăn khách nhất của đoàn Thanh Minh.

Hoàng Giang diễn sôi động, anh nghiên cứu tính cách nhân vật và biết thoát khỏi lối diễn sáo mòn của những diễn viên kép độc trước kia. Các diễn viên kép độc thường có khuynh hướng hò hét, hầm hừ ra oai, hát kép độc thì khi nói nghiến răng, trợn mắt hoặc hét thật lớn, đi nghinh ngang.
Trả lời cuộc phỏng vấn của các ký giả kịch trường sau khi được bình chọn là đệ nhất kép độc lẳng, nghệ sĩ Hoàng Giang nói: “Tôi có một kỷ niệm đối với anh Năm Nghĩa mà tôi không thể quên được. Đó chính là bài học bản thân của tôi và tôi tưởng rằng đó cũng là bài học cho những nghệ sĩ cầu tiến. Hồi đó, tôi thỉnh thoảng “ba gai”, ba gai với bầu, với soạn giả hay ba gai với bất cứ ai nếu tôi không thích hay có lần đụng chạm. Vì vậy, trong một vài vai tuồng, tôi chê bai, cằn nhằn hay tạo không khí khó dễ. Lúc đó kép hát hay ba gai, ông bầu kiêm kép hát Năm Nghĩa cũng ba gai lại với tôi. Ảnh nói: “Thằng Giang làm khó hả?Cho nó nghỉ luôn! Vai đó tao đóng, hay Việt Hùng hay thằng mô thằng tê nào đó đóng… Tôi bị chạm tự ái, tôi quyết định phản ứng lại. Phương cách phản ứng của tôi rất giản dị. Ảnh nói sẽ cho người thay tôi, vậy tôi nhứt định phải làm sao vai tuồng đó nổi bật để không ai thay thế tôi được. Đối với vai tuồng mà tôi không thích, tôi cố phá bằng cách tạo cho vai đó quái dị (như vai tuồng trong Thiên Thần Trên Thiết Mã) để rồi không ai thay thế vai đó. Tôi cũng đã thành công trong sự ngạc nhiên của mọi người và ngay cả chính tôi nữa.

Tôi biết sự diễn xuất đứng đắn thành công là bước đến nghệ thuật. Sự diễn xuất quái dị tuy thành công ở chỗ làm cho khán giả thích thú nhưng chưa chắc là đạt được nghệ thuật. Tôi nhắc lại câu nói của anh Năm Nghĩa và trường hợp trên để ghi nhớ rằng: Vì không muốn ai khinh khi nghề nghiệp của tôi, tôi đã cố gắng đào bới trong tim óc và học hỏi để sáng tạo nét diễn xuất độc đáo, vừa làm sống động nhân vật do tôi thủ diễn, vừa tạo thế đứng vững chắc trong nghề của mình.

Sau đó tôi không diễn quái dị nhân vật tuồng vì trình độ khán giả xem hát đã cao, tôi nghiên cứu tính cách nhân vật kép độc. “Cái ác, độc, không cái nào giống cái nào. Cần nhất là phải sáng tạo, tránh sự trùng lặp trong mỗi nhân vật. Khi diễn, cần chú trọng khi nào thì liếc mắt, khoát tay, gằn giọng, lúc nào cần cười gượng, cười the thé, cười gằn, cả trong điệu bộ, bước đi cũng phải nghiên cứu. Quan trọng là phải diễn làm sao cho vai kép độc của mình vừa làm cho khán giả ghét mà cũng đồng thời làm cho khán giả thích thú.”
Những vai kép độc của Hoàng Giang diễn đúng là đã làm cho khán giả ghét nhân vật đó nhưng đồng thời cũng có chỗ làm cho khán giả cười khinh hoặc cười thích thú khi nhân vật độc ác bị trừng phạt.
Năm 1956, 4 nghệ sĩ Út Trà Ôn, Kim Chưởng, Thanh Tao và Thúy Nga rời đoàn Thanh Minh, thành lập gánh hát Kim Thanh – Út Trà Ôn, nghệ sĩ Hoàng Giang được mời về Kim Thanh, thủ vai kép độc trong các tuồng Trăng Nước Lam Giang, Tiếng Nhạc Rừng Xanh của soạn giả Thu An trên sân khấu Kim Thanh.

Trong những năm 1957, 1958, nghệ sĩ Hoàng Giang trở về cộng tác với đoàn hát Thanh Minh của Bầu Nghĩa, anh có những vai diễn để đời qua các vai độc trong các tuồng dã sử Hồi Trống Văn Lâu, Áo gấm khôi Nguyên, Cầu Gỗ Hoàng Mai Thôn, Nhan Sắc Tần Phi, Nẻo tắt Hoành Sơn, Núi Liễu Sông Bằng của soạn giả Thiếu Linh và Thành Phát.…
Năm 1963, nghệ sĩ Hoàng Giang và danh ca Út Trà Ôn cộng tác với đoàn Thủ đô – Ba Bản, anh thành công rực rỡ trong vai vua Lê Long Đỉnh tuồng Tiếng Trống Sang Canh của soạn giả Thu An &Thiếu Linh, vai Nguyễn Cang tuồng Chiếc Áo Ân Tình của soạn giả Thiếu Linh.

Hoàng Giang lại hợp tác với anh Út Trà Ôn thành lập gánh hát Thống Nhứt và thành công vang dội qua tuồng Nước mắt em là bể oan cừu của soạn gia Vân An.

Từ sau khi hai nghệ sĩ Út Trà Ôn và Hoàng Giang được bình chọn là nam danh ca vọng cổ đệ nhất và nam diễn viên độc lẳng đệ nhất thì hai diễn viên nầy thường diễn chung trên một sân khấu vì họ cần sự hỗ trợ lẫn nhau.
Kép độc nâng cao vai trò của kép mùi trong một vở tuồng hát giống như màu đen thật đậm làm tôn lên cái trắng của màu trắng trong một bức tranh. Trong một tuồng hát, kép độc đưa tình huống kịch đến chỗ sôi động nhất, gay cấn nhất, dồn ép vai kép mùi vào chỗ bi thương nhất thì kép mùi ca vọng cổ mới được khán giả tán thưởng nồng nhiệt. Trái lại nếu kép độc mà diễn không “ác” không nóng sân khấu, không sôi động thì kép mùi không có hoàn cảnh để ca vọng cổ. Về mặt tâm lý, khi khán giả không ghét hành vi tàn ác của vai kép độc thì sẽ không thấy xúc cảm trước lời ta thán bi thương của kép mùi. Với kỹ thuật ca vọng cổ và làn hơi sung mãn, danh ca Út Trà Ôn tạo thêm được dấu ấn trong lòng của khán giả là nhờ kép độc Hoàng Giang đã tạo ra tình huống kịch để cho những bài ca vọng cổ của anh được ca đúng chỗ và đúng lúc trong tuồng. Khi thiếu kép độc Hoàng Giang bên cạnh, danh ca Út Trà Ôn cũng mất đi phần hứng thú trong diễn xuất và ca vọng cổ…

Năm 1961, nghệ sĩ Hoàng Giang trở về cộng tác với đoàn Thanh Minh Thanh Nga, anh có mặt trong hầu hết các vở tuồng xã hội nổi tiếng của đoàn TMTN như tuồng Đêm Vĩnh Biệt (của Hà Triều – Hoa Phượng), Đôi Mắt Người Xưa, Bóng Chim Tăm Cá, Yêu Trong Hoàng Hôn, Người Tình Của Biển, Bọt Biển, Tình Xuân Muôn Tuổi, Hoa Đồng Cỏ Nội của Nguyễn Phương, Vàng Sáu Bạc Mười, của Hoàng Khâm, Áo Cưới Trước Cổng Chùa của Kiên Giang, Hoa Mộc Lan của Viễn Châu, Bên Cầu Dệt Lụa của Thế Châu.

Có thể nói nghệ sĩ Hoàng Giang đã hát không dưới năm mươi tuồng xã hội và dã sử của đoàn hát Thanh Minh Thanh Nga, anh đã thể hiện những vai diễn kép độc lẳng độc đáo, vừa làm cho vở diễn được sôi động hơn lên, vừa làm bệ phóng giúp cho những danh ca trẻ như Hữu Phước, Thành Được, Thanh Tú, Thanh Sang dễ dàng thành công trong các màn ca vọng cổ như anh đã từng góp công với danh ca Út Trà Ôn.
Sau năm 1975, Hoàng Giang và Kim Giác về hát cho đoàn Văn Công và sau đó hát cho đoàn hát Trần Hữu Trang.
Về gia đình, vợ trước của Hoàng Giang là nữ nghệ sĩ Ngọc Chúng, diễn viên của đoàn Thanh Minh trong những năm 1953, 1954, 1955.

Nghệ sĩ kép độc Hoàng Hải, người có sắc vóc và lối ca diễn giống hệt Hoàng Giang là con của hai nghệ sĩ Hoàng Giang và Ngọc Chúng.

Không hiểu tại sao vợ chồng Hoàng Giang và Ngọc Chúng ly dị. Đến năm 1962 thì Hoàng Giang kết hôn với nữ nghệ sĩ Kim Giác, chị ruột của nữ nghệ sĩ Ngọc Hương khi Hoàng Giang về cộng tác với gánh hát Hương Mùa Thu. Hoàng Giang và Kim Giác là đôi vợ chồng gắn bó với nhau hạnh phúc cho đến ngày Hoàng Giang mất.
Nghệ sĩ Hoàng Giang mất ngày 03 tháng 11 năm 2002, an táng tại nghĩa trang nghệ sĩ tại Gò Vấp.
Nghệ sĩ Hoàng Giang mất, sân khấu cải lương mất một nghệ sĩ mà tài nghệ diễn xuất được đánh giá là bậc thầy, cố nghệ sĩ Hoàng Giang đã để lại những vai tuồng để đời và nhiều đệ tử thành danh khi học theo lối diễn của anh như Hoàng Hải, Chí Hiếu, Hoàng Liêm, Hoàng Long. …
Thương nhớ Hoàng Giang, một nghệ sĩ trọn đời miệt mài học tập và nâng cao nghệ thuật diễn xuất các vai kép độc, tạo một hình tượng nghệ thuật độc đáo trên sân khấu cải lương.

Soạn giả Nguyễn Phương
Tháng 7 năm 2019

Tin tức khác...