Bà Aung San Suu Kyi và “cuộc xét nghiệm lòng tin”

Lý Anh

 

Một năm sau ngày Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (National League for Democracy – NLD) do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo lên cầm quyền (01/04/206 – 01/04/2017), Miến Điện tổ chức bầu cử bổ sung các nghị sĩ quốc hội và tỉnh bang. Kết quả: NLD giành được 9 trong tổng số 19 ghế. So với cuộc bầu cử quốc hội năm 2015, tỷ lệ NDL đạt được lần này không cao lắm. Lý do vì, sau khi cầm quyền, NDL không làm đúng những điều đã cam kết khi ra tranh cử, có những biểu hiện không phù hợp với ý nguyện của người dân, kinh tế không phát triển …

 

Bầu cử bổ sung

Ngày 01/04/2017, Miến Điện bầu cử bổ sung nghị sĩ quốc hội và tỉnh bang với tổng số 19 ghế. Tuy số ghế không nhiều, nhưng là cuộc bầu cử đầu tiên sau cuộc tổng tuyển cử năm 2015, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ của bà Aung San Suu Kyi giành được số phiếu áp đảo. Là cuộc bầu cử đầu tiên sau khi NDL cầm quyền được 1 năm, cuộc bầu cử bổ sung lần này có ý nghĩa đặc biệt.

Chiều 02/04, Ủy ban Bầu cử Liên bang (The Union Election Commission – UEC) Miến Điện công bố kết quả: NLD giành được 9 ghế (5 Hạ viện, 3 Thượng viện và 1 ghế ở nghị viện bang Shan). Liên đoàn dân tộc Shan (SNLD) do ông Khun Htun Oo lãnh đạo giành được 2 ghế Hạ viện và 4 ghế nghị viện bang Shan. Đảng Liên đoàn Đoàn kết và Phát triển (USDP) do ông U Than Htay đứng đầu giành được 2 ghế bao gồm 1 ghế Hạ viện và 1 ghế nghị viện bang. Đảng Dân chủ các dân tộc và Đảng Dân tộc Arakan (ANP) chia nhau 1 ghế nghị viện bang Kayah và 1 ghế nghị viện bang Rakhine.

Sau khi được trả lại tự do, NDL từng tham gia 2 cuộc bầu cử. Thứ nhất là cuộc bầu cử bổ sung nghị sĩ quốc hội và tỉnh bang ngày 01/04/ 2012, NLD giành được 43 trong tổng số 45 ghế. Thứ 2 là cuộc tổng tuyển cử năm 2015, NLD giành được thắng lợi áp đão với 81% tổng số ghế nghị sĩ., trở thành chính đảng cầm quyền. Do hoàn cảnh đặc biệt, bà Aung San Suu Kyi không thể ra làm tổng thống, nhưng vẫn là người lãnh đạo cao nhất với chức vụ “cố vấn chính phủ” Miến Điện.

Trong cuộc bầu cử ngày 01/04/2017, NDL chỉ giành khoảng 47% tổng số ghế (9/19). Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (Union Solidarity and Development Party – USDP) vốn được tập đoàn quân sự ủng hộ tuy chỉ được 2 ghế, nhưng đã tuyên bố: NDL không còn được dân Miến Điện ủng hộ như những năm trước. Hiện nay, người dân bắt đầu ủng hộ USDP. Nguyên nhân vì chúng tôi đã dũng cảm sửa chữa sai lầm và thay đổi chính sách.

Một số người nhận định, lời tuyên bố của USDP không khác gì “mèo khen mèo dài đuôi”, nhưng NDL không còn được dân chúng ủng hộ là sự thật không thể chối cãi, chỉ vì… trong năm vừa qua, NDL không giữ đúng những lời đã hứa khi ra tranh cử, chính sách đối với sắc dân Hồi giáo Rohingya không rõ ràng, không quan tâm đến hàng chục ngàn người Rohingya lênh đênh trên biển do các cuộc giao tranh giữa quân đội với các lực lượng nổi dậy.

Bởi vậy, ngày càng có nhiều người thất vọng vì sau một năm cầm quyền, chính phủ của bà Aung San Suu Kyi không thực hiện được những cải tổ đã hứa hẹn, trong khi xung đột ở biên giới lại tái diễn ác liệt. Thái độ bất bình của người dân còn được thể hiện rất rõ tại các vùng các sắc dân thiểu số, nơi nhiều người cho rằng cựu lãnh đạo đối lập Miến Điện cộng tác quá chặt chẽ với phe quân sự, vốn đã lãnh đạo đất nước trong suốt 50 năm, nay vẫn còn nắm giữ các bộ quan trọng trong chính phủ.

Tuy kết quả cuộc bầu cử ngày 01/04/2017 không ảnh hưởng tới quyền lực của NLD chiếm đa số trong quốc hội, vẫn được coi là lần xét nghiệm đối với bà Aung San Suu Kyi và Liên minh Quốc gia vì Dân chủ.

Ảnh hưởng của kinh tế đối với cuộc bầu cử

Tình hình kinh tế Miến Điện năm 2016 không phát triển như ý muốn cũng là nguyên nhân khiến dân chúng Miến Điện giảm bớt lòng tin đối với bà Aung San Suu Kyi.

Theo nhận định của Ron Corben, ký giả đài Tiếng nói Hoa Kỳ thường trú ở Bangkok, Thái Lan:

Cuộc bầu cử bổ sung nghị sĩ quốc hội và các tỉnh bang sắc dân thiểu số diễn ra vào lúc kinh tế Miến Điện phát triển quá chậm trong năm 2016, chỉ đạt 6,5%, thấp hơn mức dự báo trước kia là 8%. Từ đó dẫn đến lạm phát, ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

Một số nhà kinh tế học cho rằng, chính phủ của bà Aung San Suu Kyi phải đối mặt với rất nhiều thách thức, kể cả tình trạng thiếu điện và chi phí kinh doanh khá cao… khiến không ít người ngoại quốc từ bỏ ý định đầu tư vào Miến Điện. Tuy nhiên, các bộ trưởng trong chính phủ vẫn kêu gọi các nhà đầu tư tận dụng cơ hội, tìm hiểu luật đầu tư mới của Miến Điện.

Trong dịp nói chuyện tại một hội nghị doanh nghiệp ở Yangon gần đây, Bộ trưởng Tài chính và Kế hoạch Kyaw Win nói rằng: “Miến Điện đang đi đúng hướng, có thể tiến tới một tương lai vững mạnh cho các doanh nghiệp trong và nước ngoài”.

Theo nhận định của ông Habib Rab, nhà kinh tế cao cấp của Ngân hàng Thế giới (Senior Economist, The World Bank): Miến Điện sẽ diễn ra xu hướng tích cực, đó là “chuyển dần” từ đầu tư sang lĩnh vực chế tạo sản xuất.

Nhân dịp Ngân hàng Thế giới công bố phúc trình mới, ông Habib Rab nói: “Chúng tôi hy vọng lĩnh vực chế tạo sản xuất sẽ tăng trưởng, nhưng điều đó còn tùy thuộc vào đầu tư, dịch vụ và năng lượng, có tăng sức hấp dẫn các nhà đầu tư vào ngành chế tạo sản xuất hay không?”.

Bất luận thế nào, kinh tế tăng trưởng chậm, dẫn đến lạm phát, ảnh hưởng đến đời sống của người dân là một trong những nguyên nhân khiến cử tri Miến Điện không còn ủng hộ NDL như những năm chưa cầm quyền.

Ngày 30/03, trong buổi nói chuyện nhân dịp 1 năm NDL cầm quyền, bà Aung San Suu Kyi tuyên bố sẵn sàng từ chức, nếu dân chúng không hài lòng với ban lãnh đạo đất nước hiện thời.

Bà Aung San Suu Kyi nói: “Mọi người cho rằng tôi chưa có khả năng điều hành đất nước, một ai đó hay một tổ chức nào đó có thể làm tốt hơn chúng tôi, chúng tôi sẵn sàng từ chức”.

Thực ra, nhiều người dân Miến Điện hiểu rằng, hoạt động của chính phủ hiện thời bị trói buộc bởi những điều khoản được ghi trong hiến pháp, quân đội có quyền phủ quyết các văn bản liên quan đến luật pháp. Điều này cản trở công cuộc cải cách sâu rộng của chính phủ NDL và bà Suu Kyi đang tiến hành.

Truyền thông ngoại quốc

viết về bà Aung San Suu Kyi

Theo hãng thông tấn Reuters, báo chí quốc tế đánh giá cuộc bầu cử bổ sung lần này không ảnh hưởng đến cán cân quyền lực NDL tại quốc hội Miến Điện, vì họ vẫn đang chiếm đa số. Tuy nhiên, vẫn là dịp xét lại lòng tin của người dân đối với NDL và bà Aung San Suu Kyi…

 

Một ngày trước cuộc bầu cử bổ sung (31/03), tờ Guardian, Anh Quốc, đăng tải một bài bình luận: Bà Aung San Suu Kyi vốn là niềm hy vọng của người dân Miến Điện, nhưng hiện đang mai một dần. Cuộc khủng hoảng của cộng đồng người Hồi giáo Rohingya ở bang Rakhine khiến hàng chục ngàn người bỏ chạy, mất nhà cửa, bị bắn chết và lênh đênh trên biển… khiến khôi nguyên hòa bình Aung San Suu Kyi bị nghi vấn về thái độ đối với nhân quyền hiện giờ ra sao?

Trong lần phát biểu trên truyền hình ngày 30/03, bà Aung San Suu Kyi thừa nhận đang chịu nhiều áp lực, thẳng thắn đối diện vấn đề nhưng khẳng định dân chủ không phải phép mầu nhiệm có thể khắc phục mọi vấn đề trong chốc lát. Cần phải có thời gian.

Bà Suu Kyi nói: “Khi bước chân vào nghị trường, tôi từng hứa sẽ làm hết sức. Tôi đã cố gắng nhiều, nhưng không thể làm tốt hơn thế. Nếu ai nghĩ tôi không đủ tài để làm việc cho đất nước và người dân chúng ta, họ có thể làm tốt hơn, tôi sẵn sàng từ chức. Chúng tôi biết mình không thể làm tốt các việc như mọi người mong muốn… Một năm không phải là quãng thời gian dài”…

Bất luận thế nào, bà Aung San Suu Kyi vẫn phải đối diện với nhiều thách thức khác nhau. Một trong những thách thức đó là: Đàm phán hòa bình với các tổ chức vũ trang dân tộc thiểu số và giải quyết tốt chuyện người Hồi giáo Rohingya ở Rakhine. Thêm vào đó, nhiệm vụ cấp thiết là phát triển kinh tế tại một quốc gia vốn dĩ nổi tiếng với nạn tham nhũng. Bà Aung San Suu Kyi chắc chắn sẽ bận rộn hơn bao giờ hết, dù thành công hay thất bại.

Fergal Keane, ký giả ngoại quốc của BBC, từng viết từ Miến Điện về bà Aung San Suu Kyi cho BBC News như sau:

Hơn hai thập kỷ trước, nhân khi bà được trả tự do sau đợt quản thúc đầu tiên hồi tháng 07/1995, lần đầu tiên tôi phỏng vấn bà Aung San Suu Kyi. Từ thời điểm đó, tôi theo dõi hành trình của bà khi bị quản thúc trở lại, bị quân đội trấn áp và sau đó là giành chiến thắng trong cuộc bầu cử dân chủ năm 2015.

Người phụ nữ tôi gặp tuần này ở thủ đô Naypyidaw năm 2017 rõ ràng đã thay đổi. Nữ anh hùng của cộng đồng nhân quyền nay bị cô lập trước nhiều người từng ủng hộ bà ở nước ngoài. Bà tránh né truyền thông, ghét bỏ các nhà bình luận quốc tế. Giờ đây bà không khác gì một chính khách sắt đá hơn là thần tượng toàn cầu được cộng đồng quốc tế tôn vinh khi bà được tự do bảy năm trước.

Cuộc trao đổi của chúng tôi về bang Rakhine lịch sự nhưng thẳng thắn. Tôi hỏi, bà có lo ngại mình bị đánh giá là người được giải Nobel Hòa Bình mà không đối phó với việc thanh lọc sắc tộc ở nước mình hay không?

Bà không đồng ý với ý kiến của tôi. Bà nói tại sao hai cộng đồng bị chia rẽ, giải thích vì sao bà ít hoạt động công khai. Theo bà, phát biểu nhiều hay lên án sẽ dấy lên ngọn lửa hận thù. Những xoay chuyển trong dư luận phương Tây, từ ca ngợi sang lên án, khiến bà giận dữ.

Theo nhận xét của tôi, viên chức Liên Hiệp Quốc càng đòi hỏi bà hành động, bà càng không chấp nhận… Đó là điều trái ngược với tính cách của bà Aung San Suu Kyi, khi còn là một nhà đấu tranh cho nhân quyền và dân chủ.

Tôi và các nhà báo ở Châu Âu vẫn nhớ rõ điều này, khi giới quân sự cầm quyền ở Miến Điện lên án các bài báo chúng tôi phê phán họ vi phạm nhân quyền, họ tố cáo chúng tôi phóng đại. Nay những “than phiền” tương tự lại đến từ một chính phủ do dân bỏ phiếu bầu ra, đứng đầu là một cựu tù nhân chính trị từng đoạt giải Nobel Hòa Bình năm 1991!

 Lý Anh

 

Tin tức khác...