Ngân sách liên bang vừa công bố ảnh hưởng thế nào đến đời sống của bạn?

Hôm thứ Năm tuần qua, bản ngân sách liên bang có tiêu đề chính thức là “Masters of our destiny” (Làm chủ vận mệnh của chính mình) đã được công bố. Đây là kế hoạch tài chính toàn diện thứ hai dưới thời chính phủ của Thủ tướng Mark Carney và Tổng trưởng Tài chính François-Philippe Champagne. 

Tổng trưởng Tài chính Francois Philippe Champagne cho biết rằng mục tiêu bao quát của ngân sách này là củng cố chủ quyền và nền kinh tế Canada.

Định hướng chiến lược và chủ quyền kinh tế của chính phủ liên bang bao gồm:

• Cắt giảm phụ thuộc vào Mỹ: Các tờ báo tài chính lớn như The Globe and Mail phân tích trọng tâm ngân sách là thiết lập sự tự chủ vững chắc, đầu tư mạnh vào năng lực nội tại trong lúc các rào cản thuế quan từ Mỹ gây áp lực.

• Thành lập Quỹ đầu tư quốc gia đầu tiên: Khai triển quỹ Canada Strong Fund với quy mô 25 tỷ CAD nhằm rót vốn vào các dự án kiến trúc hạ tầng lớn và thu hút dòng vốn tư nhân. Vào ngày 9/11, bà Karen Karniol-Tambour vừa được bổ nhiệm làm CEO đầu tiên của quỹ này.

Ý tưởng ở đây là một nền kinh tế mạnh mẽ hơn sẽ giúp người dân Canada giải quyết các khó khăn về chi phí sinh hoạt hàng ngày; bên cạnh đó, tài liệu ngân sách dài 511 trang này cũng bao gồm một số chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ đời sống của người dân.

Ngân sách liên bang chứa đựng nhiều thuật ngữ chuyên môn của chính phủ như “siêu chu kỳ” (supercycles) hay “các khoản khấu trừ quy mô lớn” (mega deductions) – những khái niệm này có thể chẳng mang ý nghĩa gì đối với những người đang chật vật vì chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Năm điểm đáng chú ý sau đây trong ngân sách liên bang, với nhiều biện pháp nhằm giúp cuộc sống người dân dễ thở hơn, có thể thiết thực hơn:

Tăng mức hỗ trợ cho thực phẩm và các nhu yếu phẩm

Chương trình “Hỗ trợ Thực phẩm và Nhu yếu phẩm” (Groceries and Essential Benefit) – một tên gọi khác của một chương trình đã có từ trước, cung cấp các khoản chi trả theo tam cá nguyệt cho người có thu nhập thấp và trung bình khoản tín dụng thuế hàng hóa và dịch vụ (GST credit) – là một trong những biện pháp chính của chính phủ nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí cho người dân. Ngân sách đề xuất bổ túc một khoản hỗ trợ tăng thêm 50% (áp dụng một lần) cho năm tài chính 2026-2027; khoản tiền này sẽ được gới tới các gia đình vào đầu năm tới.

Một khoản tiền tương tự đã được gởi đi hồi tháng 6 vừa qua.

Theo tài liệu ngân sách, khoản hỗ trợ này sẽ nâng mức trợ cấp trung bình lên 339 đô cho một cá nhân đủ điều kiện, và 679 đô cho một cặp vợ chồng có hai con; tổng mức hỗ trợ hàng năm cho một gia đình sẽ vào khoảng 2,570 đô.

Tài liệu ngân sách cũng cho biết chương trình mở rộng này sẽ cần tới khoảng 4.1 tỷ đô.

Một số biện pháp khác nhằm giảm chi phí cũng đã được công bố. Vào tháng 4, chính phủ đã tạm ngưng áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu, giúp người dân Canada tiết kiệm khoảng 10 xu cho mỗi lít xăng, và sau đó gia hạn chính sách này đến cuối tháng 1 năm 2027. Thuế này sẽ được áp dụng trở lại ở mức 50% cho đến cuối tháng 3 năm 2027, trước khi quay về mức thuế suất bình thường.

Đối với những người đang tiết kiệm cho hưu trí, chính phủ cũng dự định hợp nhất Registered Retirement Savings Plans (RRSPs) và quỹ Registered Retirement Income Funds (RRIFs). 

Hiện nay, khi bước sang tuổi 71 và không còn được phép đóng góp vào tài khoản RRSP, người dân bắt buộc phải chuyển đổi tài khoản đó sang RRIF và bắt đầu rút tiền từ đây.

Bên cạnh đó, ngân sách đề xướng chính sách miễn phí vé vào cửa vĩnh viễn tại các bảo tàng đối với trẻ em và thanh niên dưới 25 tuổi.

Chương trình “Canada Strong Pass” cũng sẽ được tiếp tục khai triển thêm một mùa hè nữa. Trong hai mùa hè vừa qua, chương trình này đã cung cấp quyền vào cửa miễn phí tại các công viên quốc gia, cùng với các ưu đãi miễn phí hoặc giảm giá vé vào phòng trưng bày, đi xe lửa Via Rail và nhiều hoạt động khác. Sắp tới, chương trình sẽ mở rộng phạm vi bao gồm cả các ưu đãi giảm giá khi thăm các bảo tàng và trung tâm văn hóa do cộng đồng người bản địa điều hành.

Hỗ trợ các ngân hàng thực phẩm (tổ chức cung cấp thực phẩm miễn phí)

Khả năng chi trả cho thực phẩm là một trong những thách thức lớn nhất mà nhiều gia đình đang phải đối mặt. Trong tháng 3, các ngân hàng thực phẩm trên khắp cả nước đã ghi nhận hơn 2.3 triệu lượt người đến nhận hỗ trợ mỗi tháng – một con số kỷ lục đáng buồn đối với một quốc gia giàu có như Canada.

Ngân sách đề xuất bổ túc 124 triệu đô trong vòng ba năm cho Local Food Infrastructure Fund, nhằm giúp các ngân hàng thực phẩm và các tổ chức tương tự mua thực phẩm và đầu tư vào kiến trúc hạ tầng.

Khoản kinh phí này dự kiến ​​bắt đầu giải ngân từ năm tài chính 2027-2028, bắt đầu vào ngày 1/4/2027.

Kế hoạch chấm dứt tình trạng vô gia cư

Ngân sách đưa ra một chương trình nghị sự đầy tham vọng về nhà ở, bao gồm việc xây dựng thêm nhà ở trên các khu đất thuộc sở hữu liên bang và đặt mục tiêu chấm dứt tình trạng vô gia cư trong vòng 10 năm tới. Ngân sách bao gồm đề xuất thành lập Quỹ Hỗ trợ Tích hợp (Integrated Supports Fund) nhằm thiết lập các khu nhà ở chuyển tiếp, cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần, hỗ trợ cai nghiện và các dịch vụ xã hội cho người vô gia cư. Chính phủ dự kiến ​​rót 1.8 tỷ đô vào quỹ này trong vòng bốn năm, với mục tiêu huy động thêm nguồn vốn từ khu vực tư nhân, cộng đồng và các tổ chức từ thiện.

Bản ngân sách cũng đề xuất một quỹ 2 tỷ đô trong hai năm để xây dựng thêm các cơ sở giảu quyết khủng hoảng về sức khỏe tâm thần và cai nghiện trên khắp Canada.

Kế hoạch bao gồm việc đầu tư hàng tỷ đô vào chương trình Trợ cấp Nhà ở Canada (Canada Housing Benefit) trong thập kỷ tới, nhằm giúp những người Canada có thu nhập thấp chi trả tiền thuê nhà.

Theo bản ngân sách, kế hoạch chấm dứt tình trạng vô gia cư sẽ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ liên bang với các tỉnh bang, vùng lãnh thổ và chính quyền đô thị.

Dịch vụ ngân hàng dễ hiểu hơn

Bản ngân sách nêu rõ kế hoạch soạn thảo các quy định yêu cầu ngân hàng phải cung cấp cho khách hàng bản kê giao dịch hàng năm, trình bày rõ ràng các loại phí đã thu đối với tài khoản thanh toán và tài khoản tiết kiệm.

Mục tiêu của thay đổi này là cung cấp cho người dân Canada đầy đủ thông tin cần thiết để họ lựa chọn dịch vụ ngân hàng phù hợp nhất, đồng thời tránh các khoản phí không cần thiết.

Chính phủ cũng cho biết sẽ khởi động các cuộc tham vấn về những thay đổi lập pháp, hướng tới việc ưu tiên phân bổ các khoản thanh toán thẻ tín dụng vào phần dư nợ có lãi suất cao nhất. Tài liệu này cho biết cách thức tương tự hiện đã được áp dụng tại Quebec.

Mục tiêu của đề xuất này là bảo đảm các khoản thanh toán được ưu tiên trả cho phần nợ có lãi suất cao nhất, giúp khách hàng thanh toán nợ thẻ tín dụng nhanh hơn.

Thay đổi thời hạn nộp thuế

Ai rồi cũng phải đóng thuế. Trong Ngân sách Liên bang năm 2026 vừa được công bố, chính phủ liên bang đã chính thức đề nghị thay đổi hạn chót khai thuế thành một ngày duy nhất là 15/5 hàng năm. Sự thay đổi này nhằm đơn giản hóa hệ thống thuế, giảm bớt gánh nặng thủ tục (gọi là “thuế thời gian”) đối với người dân và cả người tự kinh doanh sang ngày 15/5.

Cũng cần chú ý là các khoản nợ thuế có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng. 

Việc  nợ Thuế vụ Canada (CRA) số tiền trên $50,000 có thể ảnh hưởng đến xếp hạng tín dụng.

Chính phủ dự định sửa đổi Đạo luật Thuế thu nhập (Income Tax Act) để cho phép CRA báo cáo các khoản nợ thuế vượt quá ngưỡng này cho các cơ quan xếp hạng tín dụng.

T.Khê

(Theo CBC News và The Canadian Press ngày 5/11/2026)