CUỘC CHIẾN MẬU DỊCH ĐANG LEO THANG

Mai Loan

Tổng Thống Trump đã vừa quyết định áp đặt tăng thêm thuế quan trên số lượng hàng hoá của Trung Cộng xuất cảng sang nước Mỹ có trị giá khoảng 250 tỷ Mỹ-kim, sau những đợt tăng thuế quan trước đó trên số hàng có trị giá ít hơn nhiều. Đây là dấu hiệu rõ rệt của sự leo thang trong trận chiến mậu dịch giữa hai cường quốc kinh tế đứng nhất nhì trên thế giới.

Trong một cuộc phỏng vấn dành cho đài truyền hình Fox News, TT Trump đã biện minh cho việc đánh thuế quan này: “Đây là lúc cần phải có thái độ với Trung Cộng. Chúng ta không có lựa chọn nào khác hơn. Điều này đáng lẽ ra phải làm từ lâu rồi. Họ đã làm thiệt hại chúng ta.”

Trận chiến mậu dịch hiện nay giữa chính quyền Trump và Trung Cộng, phát súng đầu tiên vào đầu mùa hè vừa qua đã áp đặt 25% thuế quan trên khoảng 50 tỷ Mỹ-kim hàng hoá của Trung Cộng nhập cảng vào Hoa Kỳ. Lần này, TT Trump quyết định tăng thêm thuế quan lên khoảng 200 tỷ Mỹ-kim hàng hoá, với mức thuế suất là 10%, nhưng có thể sẽ tăng lên thành 25% vào năm sau nếu như cuộc chiến này còn kéo dài.

Dĩ nhiên, phe Trung Cộng cũng không ngồi yên để cho đối phương tha hồ tấn công mình. Bắc Kinh cũng đã trả đũa tương tự, với đợt đầu là áp đặt thuế quan tương tự trên 50 tỷ Mỹ-kim hàng hoá của Mỹ xuất cảng sang Trung Cộng, và sau đó bồi thêm một cú tăng thuế quan thêm khoảng 60 tỷ Mỹ-kim số hàng của Mỹ, nâng tổng số lên thành 110 tỷ Mỹ-kim.

TT Trump cho biết là ông dự định sẽ áp đặt thuế quan lên tất cả các món hàng của Trung Cộng xuất cảng sang Hoa Kỳ để đáp trả lại các đòn trả đũa của nhà cầm quyền Bắc Kinh. Với lần áp đặt thuế quan này lên cao hơn 250 tỷ Mỹ-kim hàng hoá, coi như nó bao gồm tất cả những món hàng của Trung Cộng xuất cảng sang nước Mỹ, và trong những ngày tháng tới, các công ty, hãng xưởng và người dân tiêu thụ tại nước Mỹ sẽ bắt đầu thấy ảnh hưởng của trận chiến mậu dịch này tấn công vào túi tiền của họ đến mức nào.
Trong một bài phân tích trên diễn đàn truyền thông The Hill chuyên phân tích về các diễn biến thời sự tại chính trường nước Mỹ, hai nhà báo Vicki Needham và Sylvan Lane đã nêu lên 5 điểm chính sau đây mà chúng ta cần biết rõ hơn về ảnh hưởng của trận chiến mậu dịch lần này.

1. Sự căng thẳng giữa đôi bên càng ngày càng leo thang

Việc TT Trump cứ luôn miệng đưa ra lời đe dọa là sẵn sàng áp đặt tăng thêm thuế quan nữa (nếu như đối phương không chịu đầu hàng hay nhượng bộ) sẽ càng khiến cho hệ thống trao đổi thương mại trên toàn cầu luôn ở trong tình trạng căng thẳng và do đó sẽ càng khiến cho những cuộc thương thảo hay điều đình với phía Bắc Kinh càng ngày càng khó khăn hơn.
Quyết định loan báo về việc áp đặt thuế quan lên 200 tỷ Mỹ-kim hàng hoá của TT Trump coi như đã phá hỏng kế hoạch của Tổng trưởng Tài Chính Steven Mnuchin muốn đề nghị hai bên cùng bước vào bàn thương thảo. Tờ nhật báo Wall Street Journal cho biết là các viên chức phía Trung Cộng đã thông báo rằng họ đã hủy bỏ dự định đàm phán với phía Hoa Kỳ dự trù sẽ diễn ra vào cuối tuần này.
Chính quyền Trump biện minh rằng các biện pháp áp đặt thuế quan này là nhằm bảo vệ quyền lợi lâu dài của nước Mỹ, cho dù rằng nó có thể gây ra những xáo trộn và thiệt hại hiện nay cho người dân Mỹ. Một viên chức cao cấp lý luận rằng nếu như Hoa Kỳ ngày nay không ra tay hành động (với các biện pháp áp đặt thuế quan cứng rắn như trên) thì nền kinh tế nước Mỹ sẽ còn bị thiệt hại nhiều hơn nữa trong đường dài.
Cho dù là trong bối cảnh hiện nay, có rất ít những chuyên gia tin rằng TT Trump làm việc gì cũng nghĩ đến quyền lợi lâu dài cho nước Mỹ, nếu không muốn nói là ngược lại, xuyên qua những lời nói và chính sách của ông thường được đưa ra một cách bất ngờ, không được sửa soạn kỹ lưỡng trong nội bộ vì ngay cả nhiều viên chức liên hệ cũng không còn được thông báo trước. Đó là chưa kể những chính sách đó cũng có thể được thay đổi tuỳ hứng theo cảm quan và phản ứng bực tức hay giận dỗi của ông Trump trước một điều gì đó làm ông phật lòng khiến ông sẵn sàng bắn ra một mẩu tin nhắn trên mạng Twitter để trả đũa, và lấy đó như là một chính sách mới của chính quyền.

Cũng không phải là chuyện ngẫu nhiên khi TT Trump được nhiều người đánh giá một cách chính xác với từ ngữ “transactional president”, tạm dịch là một vị tổng thống chỉ giải quyết vấn đề một cách cục bộ, chỉ nghĩ đến việc thoả thuận hay đạt được một trao đổi làm ăn (transaction) ngay lúc đó mà thôi, sau đó mới tính đến chuyện khác.

Cùng lúc đó, phát ngôn viên Geng Shuang của Bộ Ngoại Giao Trung Cộng lại cho rằng con đường duy nhất để giải quyết vấn đề mậu dịch giữa Hoa Kỳ và Trung Cộng là xuyên qua những cuộc bàn thảo tại bàn hội nghị.

2. Vấn đề thuế quan chưa ảnh hưởng nặng đến nền kinh tế Mỹ, ít ra là cho đến lúc này
Các doanh nghiệp tại Mỹ, đặc biệt là các hãng xưởng nhỏ, giới nhà nông và các tiểu thương, đều đồng loạt lên tiếng báo động rằng việc tăng thuế quan này đã gây nhiều bất lợi khi buộc lòng họ phải trả giá cao hơn cho cùng những món hàng đó như trước đây vài tháng. Cái giá phải trả thêm đó, trước sau gì cũng phải đem chuyền sang cho giới tiêu thụ lãnh đủ. Và khi giá bán các món hàng bỗng tăng lên, người dân tiêu thụ sẽ không hài lòng và phản ứng bằng cách mua ít hơn, hoặc là chuyển sang mua những hàng hóa khác.
Điển hình là Walmart, đại công ty hàng đầu chuyên phân phối và bán hàng hoá đa dạng nhất trên nước Mỹ, mới đây đã gửi một bức thư lên ông Robert Lighthizer, Đại diện Mậu dịch của Hoa Kỳ, (một chức vụ tương đương hàng tổng trưởng trong nội các) để nói rằng họ không còn có giải pháp nào khác hơn là phải tăng giá đa số các món hàng nếu như TT Trump cứ tiếp tục áp đặt thêm thuế quan lên hàng của Trung Cộng xuất cảng sang Hoa Kỳ. Thống kê của viện nghiên cứu Economic Policy Institute cho biết là trong năm 2013, công ty Walmart đã mua hàng của Trung Cộng lên đến 49 tỷ Mỹ-kim, và khối lượng này tiếp tục gia tăng trong những năm qua.

Tuy vậy cho đến nay, nền kinh tế Hoa Kỳ vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh với những chỉ số tốt đẹp như tỉ lệ thất nghiệp thấp, thị trường chứng khoán trên Wall Street tiếp tục sôi động với giá cổ phiếu cứ tăng cao, và tỉ lệ tăng trưởng kinh tế (qua mức GDP) lên đến 4.2% trong tam-cá-nguyệt thứ nhì của năm 2018.
Một chi tiết ít người để ý đến là chỉ số tăng trưởng vượt bực trong tam cá nguyệt thứ nhì vừa qua hầu hết có thể có nguyên nhân từ những kích thích tạm thời qua những chính sách như giảm thuế và tăng chi. Hơn nữa, trước viễn tượng thuế quan sắp được áp dụng, một số các hãng xưởng đã quyết định đẩy mạnh số hàng sản xuất trước lịch trình đã dự trù, để tránh việc bị đánh thuế quan. Dĩ nhiên sau đó, số lượng hàng sản xuất còn lại sẽ tụt giảm mạnh vì không còn nhu cầu nữa hoặc hãng đã chứa đủ hàng tồn kho. Từ đó mức GDP của những tam cá nguyệt về sau có thể sẽ tụt giảm mạnh. Chính vì thế mà các nhà kinh tế đều không dám “hồ hởi sảng” để tiếp tục tiên đoán về viễn tượng tốt đẹp lâu dài này, để tránh trường hợp có thể bị “hố nặng” sau đó.

Và nếu hai nền kinh tế lớn nhất thế giới lâm vào một cuộc chiến kéo dài, sự bình yên và tự tin của thị trường lúc đó có lẽ sẽ không còn vững mạnh nếu không muốn nói là có thể bị chấn động và lung lay.
3. Các tổ chức doanh nghiệp chống tăng thuế quan nhưng không muốn giới tiêu thụ hốt hoảng

Hầu hết các công ty và hãng xưởng lớn nhỏ đều lên tiếng báo động về việc tăng thuế quan bằng cách vận động những tổ chức thân hữu và vận động hành lang của họ tìm cách chống đối lại chiến lược hiện nay của TT Trump về mậu dịch. (Dĩ nhiên cũng có một số công ty được lợi với các chính sách tăng thuế quan này, chẳng hạn như các công ty sản xuất nhôm và thép trong nội địa nước Mỹ, nhưng đó cũng chỉ là thiểu số, và trong đường dài, cái thiệt hại của số đông còn lại trong xã hội cũng sẽ quay ngược lại để tác động lên ngay cả những nhân công làm việc trong các ngành này).
Một số các hãng xưởng nhỏ đã bắt đầu sa thải bớt nhân công để cắt giảm chi phí vì giá thành các món hàng nhập cảng vào bỗng tăng cao; và nhiều trang trại tư nhân đã mất đi nhiều giao kèo cung cấp hay tiêu thụ hàng hoá trong những thị trường quan trọng vì họ không thể địch lại trước những đối thủ khác thuộc các quốc gia không bị áp đặt thuế quan này. Giới tiểu thương bán lẻ đương nhiên là phải tăng giá bán rất nhiều mặt hàng vì không thể chịu lỗ mãi.

Tuy vậy, các tổ chức vận động hành lang của các doanh nghiệp vẫn tiếp tục đưa ra hình ảnh lạc quan. Ông Tom Donohue là Chủ tịch của Phòng Thương Mãi Hoa Kỳ, cơ quan đại diện và hỗ trợ mạnh nhất cho giới doanh gia, nói rằng ông vẫn còn tin tưởng vào chính sách của Toà Bạch Ốc, và tỏ ý tin rằng trước sau gì TT Trump cũng sẽ rút lại các biện pháp tăng thuế quan này một khi cái hậu quả của nó là khiến cho nền kinh tế bị chậm lại. Ông nói rằng quả tình là chính quyền Trump hiện nay có nhiều vấn đề mâu thuẫn quan trọng cần phải giải quyết với Trung Cộng, nhưng cũng có nhiều cách tốt đẹp hơn để giải quyết vấn đề mậu dịch.

Tuy nhiên, TT Trump lại không tỏ dấu nhượng bộ nào, và do đó các công ty và hãng xưởng của Mỹ bắt đầu phải lo ngại khi thấy viễn ảnh chấm dứt trận chiến mậu dịch này có lẽ vẫn còn xa vời.
Mới đây, Ngân Hàng Trung Ương của Hoa Kỳ, tức Quỹ Dự Trữ Liên Bang, cho biết là rất nhiều các doanh nghiệp của Mỹ đều phải tạm gác sang bên những dự tính phát triển hoặc đầu tư thêm máy móc giữa lúc tình hình mậu dịch vẫn còn chưa ngã ngũ, cho dù là mức phát triển kinh tế vẫn đang gia tăng.
4. Hồ sơ tăng thuế quan chưa trở thành yếu tố tranh luận cho cuộc bầu cử sắp tới
Điều đáng chú ý là trận chiến mậu dịch cho đến nay vẫn chưa đóng một vai trò quan trọng trong cuộc bầu cử giữa mùa sẽ diễn ra vào đầu tháng 11 sắp tới, mà nhiều chuyên gia tiên đoán rằng viễn tượng phe Cộng Hoà có thể bị thất bại và mất quyền đa số tại Hạ Viện không phải là chuyện viễn vông hay đoán mò.
Tuy vậy, hậu quả tai hại của trận chiến mậu dịch đè lên đầu những người dân tại các tiểu bang miền Nam hay vùng Midwest có thể sẽ kéo dài và ảnh hưởng không ít lên số phận những khối cử tri này, vốn là thành phần “cột trụ” (base) ủng hộ trung kiên cho ông Trump.

Hiện nay, các ứng viên phe Cộng Hoà đều dựa vào những thành quả như nền kinh tế tăng trưởng mạnh, và tỉ lệ thất nghiệp thấp để vận động cử tri. Trong khi đó, đa số các ứng viên phe Dân Chủ lại nhắm mũi dùi tấn công vào nhiều vụ tai tiếng và bê bối xem thường phụ nữ của ông Trump và những phụ tá của ông, hoặc là đưa ra chiêu bài là phe Dân Chủ đang tìm đủ cách để bảo vệ những chính sách có lợi cho đa số dân nghèo như đạo luật bảo hiểm y tế với giá vừa phải là ACA, thường quen gọi là Obamacare.

Một số những cuộc tranh cử tại một vài nơi đã thấy hồ sơ mậu dịch được đưa ra làm đề tài tranh luận, giúp cho các ứng viên của phe Dân Chủ được nhiều lợi thế khi những người này lên tiếng yêu cầu TT Trump rút lại các biện pháp tăng thuế quan vì đang gây thiệt hại cho các hãng xưởng và người dân tại các nơi đó.

Chẳng hạn như tại North Dakota, đương kim nghị sĩ liên bang là bà Heidi Heitkamp ra tái tranh cử kỳ này, đã mạnh mẽ tấn công đối thủ của bà là Dân biểu liên bang Kevin Cramer khi ông này cương quyết trung thành với TT Trump dù rằng chính sách tăng thuế quan này đã khiến cho giới nhà nông tại tiểu bang này coi như trắng tay vì không thể bán được đậu nành sang Trung Cộng so với các nước khác.
Tuy North Dakota là tiểu bang ủng hộ mạnh mẽ cho ông Trump trong kỳ bầu cử năm 2016, nhưng bà Heitkamp vẫn còn hy vọng được tái đắc cử kỳ này, một phần nhờ vào hồ sơ tăng thuế quan mậu dịch do TT Trump tung ra. Điển hình là những tổ chức vận động chính trị có thế lực của phe Cộng Hoà, trong đó có tổ chức mang tên Club for Growth và một mạng lưới của hai nhà tỷ phú Koch đã cho biết là họ từ chối ủng hộ ông Cramer (dù là của đảng Cộng Hoà) và ủng hộ bà Heitkamp (dù là của đảng Dân Chủ).

Lý do của việc thay đổi ủng hộ này chỉ vì họ muốn lên tiếng chống đối chính sách mậu dịch của TT Trump, và qua đó cũng phải chống ông Cramer chỉ vì ông này quyết chí trung thành với TT Trump. Cuộc bầu cử tại North Dakota được xem như là một trong những cuộc bầu cử gay cấn và khít khao sắp tới, không những với người dân tại tiểu bang mà còn là với cả Thượng Viện trong bối cảnh phe Cộng Hoà đang giữ một đa số rất mong manh tại đây.

5. Những bước kế tiếp ra sao, chưa ai biết được, cho cả hai phía
TT Trump nói rằng chính sách áp đặt thuế quan này đã giúp cho Hoa Kỳ “đạt được vị thế vững mạnh để có thể điều đình với các đối tác khác”.

Tuy nhiên, phía Trung Cộng thì từ chối tiếp tục việc thương thảo trừ khi nào ông Trump rút lại các biện pháp áp lực tăng thuế quan. Tờ Wall Street Journal thuật lại lời của phát ngôn viên Geng Shuang của Bộ Ngoại Giao Trung Cộng nói trong cuộc họp báo ngày thứ Sáu cuối tuần qua: “Không có hành động nào từ phía Hoa Kỳ cho thấy là họ có sự thành thật và thiện chí. Chúng tôi hy vọng rằng phía Hoa Kỳ sẽ có những biện pháp để sửa chữa những sai lầm của họ.”

Một số những nguồn tin khả tín thuật lại với nhà báo của tờ Wall Street Journal rằng phía nhà cầm quyền Bắc Kinh muốn khơi lại những cuộc đàm phán với Hoa Thịnh Đốn vào tháng tới. Tuy nhiên, một nguồn tin khác từ cơ quan truyền thông Bloomberg News lại nói rằng có lẽ sẽ không có điều gì diễn ra từ đây cho đến sau kỳ bầu cử giữa mùa vào đầu tháng 11 này.

Lý do đơn giản là sau cuộc bầu cử này, tuỳ theo kết quả của nó mà chính sách điều hành của TT Trump cũng như tham vọng của ông có thể sẽ thay đổi rất lớn. Nếu như phe Dân Chủ nắm quyền đa số tại Hạ Viện, có lẽ khó ai nghĩ rằng họ sẽ ngồi yên để cho TT Trump tiếp tục “thị uy” trên chính trường như trong gần 2 năm qua. Chỉ nội việc các dân biểu ở Hạ Viện quyết định mở một loạt các cuộc điều tra và đòi hỏi nhiều viên chức, phụ tá cao cấp của ông Trump ra điều trần trước Quốc Hội về một loạt những vụ tai tiếng trong 2 năm qua cũng đủ làm cho chính quyền hành pháp của ông Trump rơi vào tình trạng tê liệt hoặc thụ động, nếu như ông không chịu nhượng bộ để thoả thuận trên nhiều hồ sơ.

Điều trái khoáy hiện nay là hầu hết các vị dân cử phe Cộng Hoà và các chiến lược gia kỳ cựu của phe bảo thủ đều chống lại chính sách áp đặt thuế quan và khuynh hướng bảo hộ mậu dịch của ông Trump vì lập trường của đảng Cộng Hoà từ lâu là ủng hộ chính sách tự do mậu dịch. Trong khi đó, có khá nhiều dân biểu của phe Dân Chủ lại ủng hộ chính sách bảo hộ mậu dịch này nhằm bảo vệ quyền lợi cho một vài khối cử tri trung thành của họ, chẳng hạn như những nghiệp đoàn lao động muốn bảo vệ công ăn việc làm của nhiều công nhân tại một số ngành nghề trong nước Mỹ.

Viễn tượng một giải pháp nào đó ổn thoả cho đôi bên có lẽ cũng còn xa vời, hay đúng hơn là không ai dám tiên đoán một cách chắc chắn và tự tin. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp, hãng xưởng và nhân công, cũng như cả khối dân tiêu thụ hơn 320 triệu người trên toàn nước Mỹ coi như sẽ bước vào năm 2019 trong một tâm trạng hoang mang, không biết rõ tương lai sẽ đi về đâu.

Sau kết quả bầu cử năm 2016, một chuyên gia đã kết luận rằng từ ngữ ngắn gọn để nói về tương lai nước Mỹ trong những ngày tháng tới là chữ “uncertain”. Từ ngữ này có thể tạm dịch bằng nhiều chữ như “bấp bênh”, “không chắc chắn”, “vô định” v.v… Không ngờ là hai năm sau đó, cái cảm giác “vô định” đó lại có thể tiếp tục kéo dài hơn nữa.

Có điều là trong giới kinh doanh khi phải nghĩ đến tương lai để điều hành một công ty hay hãng xưởng, cũng như đối với những nhà hoạch định chính sách điều hành đất nước, không có điều gì khiến họ bực mình lẫn lo âu cho bằng một tương lai không chắc chắn. Vì như thế, không ai có thể dám hoạch định điều gì vào lúc này, coi như lúc nào cũng ở thế thụ động, chờ đợi những diễn biến nào có thể nổ ra để từ đó đối phó, thay vì có thể tự tin tiên đoán mọi tình huống khác nhau và đã có sẵn những giải pháp thích ứng để đối phó.

Mai Loan
Houston, Texas, ngày 24/9/2018