Viết từ Saigon: LỖI TẠI AI?

SGCN

Trong Đoạn Trường Tân Thanh, gia đình Thúy Kiều gặp nạn chỉ vì lời vu oan của tên bá vơ nào đó.
“Hỏi ra sau mới biết rằng
Phải tên xưng xuất là thằng bán tơ”
Té ra cả một câu chuyện dài dòng 3254 câu lục bát chỉ bắt đầu bằng lỗi của một thằng bán tơ vô danh tiểu tốt không có lý lịch.
Còn ngày nay nhiều chuyện bi hài xảy ra, thường cũng do lỗi của một nhân vật không tên không tuổi, không phải thằng bán tơ nữa, nghề này giờ hết người làm rồi, mà là nhân viên đánh máy!
Một chuyện xảy ra gần đây: Tỉnh Cà Mau ban hành quyết định gồm bốn cán bộ và hai mươi mốt doanh nhân xuất khẩu thủy sản trong đoàn đi Nga bảy ngày, để tham dự hội thảo kết hợp khảo sát thị trường. Vụ việc vỡ lở khi mọi người thắc mắc về sự có mặt khó hiểu của phu nhân Chủ tịch tỉnh không biết giữ nhiệm vụ gì trong danh sách. Sau khi rà soát, tỉnh loại bỏ tên phu nhân vì xác định do Văn phòng “sơ suất”. Chẳng biết ai làm và duyệt cái danh sách đi Nga tai tiếng này, hẳn chỉ là nhân viên đánh máy thôi nên không cần phải truy cứu nữa.
Ngành giáo dục tưởng chừng quen thuộc với chuyện đánh máy hàng ngày thế mà vẫn xảy ra tai nạn.
Huyện Thường Xuân (Thanh Hóa) mở kỳ thi với 387 thí sinh tham dự để tuyển 154 giáo viên mầm non. Chủ tịch huyện đồng thời là Chủ tịch hội đồng tuyển dụng gửi thông báo lần đầu đến các ngành cho biết kết quả xét tuyển. Sau đó ông gửi thông báo lần 2 để chính thức công bố kết quả. Chỉ có điều không hiểu sao thông báo lần 2 khác hẳn lần 1, hàng chục thí sinh được sửa tăng điểm, nhất là có người bất ngờ tăng tới bốn chục điểm biến trượt thành đậu trong nháy mắt. Trưởng phòng Giáo dục phân bua kết quả khó hiểu này là do “lỗi đánh máy”. Từ biên bản chấm thi khi nhập vào máy có sự nhầm lẫn chứ chẳng khuất tất gì đâu, dư luận chẳng nên ngờ vực bậy…
Tại bệnh viện đa khoa Thạch Thất (Hà Nội), bệnh nhân nam giới bị thương ở ngón tay đi khám “dịch vụ”, tức là việc khám bệnh tốt hơn, bệnh nhân được săn sóc kỹ lưỡng hơn chứ không phải khám thường qua loa. Tuy nhiên, phiếu định bệnh lại ghi “khâu vết thương âm hộ, âm đạo (nằm trong nhóm vết thương phần mềm chiều dài dưới 10cm)” và thủ thuật thực hiện tại khoa sản. Khổ quá, bệnh viện lại hết lời phân bua do lỗi đánh máy của nhân viên kế toán. May mắn bệnh nhân là nam giới nên việc lầm lẫn bị phát giác ngay chứ xui là nữ giới thì bị đè ra may vá thêu thùa nát mất phần đó rồi!
Cùng một lỗi y như vậy. Ông già 67 tuổi, bị tử vong sau khi bệnh viện đa khoa huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh) kết luận… mang thai. Giám đốc bệnh viện nói là do “lỗi đánh máy”. Thôi thì bệnh nhân thì cũng đã mất rồi, người nhà còn mải lo chuyện hậu sự nên chẳng ai mất thời giờ đi tìm nhân viên đánh máy để bắt vạ làm chi!
Tính ra lỗi đánh máy tức là… không có lỗi gì cả. Bởi vì rõ ràng làm sao truy tố hay tống giam anh thư ký quèn chỉ vì anh đánh máy nhầm. Ngồi gõ chữ hoài cũng có lúc mỏi tay mỏi mắt gây lầm lẫn chút đỉnh chứ. Ông sếp lại càng không có lỗi vì ông đâu biết gì về những việc mà chính tay ông hề gõ.
Dự án nhấn chìm một triệu mét khối bùn cát của công ty Vĩnh Tân tại biển Bình Thuận bị dư luận lên án. Thế nhưng danh sách những người thực hiện dự án lại là một lô các nhà khoa học đáng kính. Chỉ đến khi ông tiến sĩ nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học Nha Trang, lên tiếng không hiểu tại sao lại có tên ông trong danh sách kỳ cục đó thì mới có người điện thoại, xưng danh giám đốc công ty xin lỗi không phải mạo danh đâu mà chỉ tại thư ký nhầm lẫn đưa tên ông vào. Đuổi việc tên thư ký ấy là xong.
Toàn là lỗi đánh máy tức là chuyện nhỏ, chẳng việc gì phải ầm ĩ lên. Phòng Giáo Dục Hòa Vang (Đà Năng) cách đây hai năm, từng chỉ thị cho các trường mầm non chỉ được nhận sữa cho học sinh từ bốn công ty thôi. Tại sao chỉ bốn công ty này được cung cấp sữa, phòng giáo dục ký hợp đồng với bốn hãng này đặng ăn hoa hồng à. Không phải thế, thật ra thì công ty nào cũng được, miễn sữa an toàn cho trẻ, đừng sữa hư, đừng sữa quá hạn là được rồi. Chẳng qua tại phòng Giáo dục không đọc kỹ văn bản nên không phát hiện ra “lỗi đánh máy’ tai hại này mà thôi.
Thủ môn câu lạc bộ Cần Thơ ngơ ngác khi bỗng dưng nhận được tờ thông báo chấm dứt hợp đồng lao động từ trên trời rớt xuống. Anh hoảng hốt kiếm luật sư tư vấn. Hai bên: thủ môn và câu lạc bộ om xòm một chặp thì câu lạc bộ mới giải thích cứ yên tâm, không có việc tự nhiên sa thải đâu cho dù bản thông báo rõ ràng minh bạch kèm chữ ký và con dấu đóng đàng hoàng, mà thật ra là lỗi của bộ phận văn thư, tức là… lỗi đánh máy
Đánh máy sai, đánh máy không rõ nghĩa, đánh máy nhập nhèm gây hiểu lầm bé xé ra to chính là lỗi ở phần đánh máy.
Bệnh nhân khi đi khám ở bệnh viện Mắt Hà Nội, đã bị rút ruột bảo hiểm y tế bằng cách tráo thủy tinh thể, dịch nhầy, chất lượng ca mổ… Lần này không phải do đánh máy mà ở nhân viên tài chính không ghi cụ thể từng phần khiến bệnh nhân thắc mắc, tức là không phải lỗi thực sự cá nhân nào để đổ trách nhiệm cả.
Anh sinh viên về quê ở thôn Đại Lan (Hà Nội) xin chứng nhận lý lịch thì bị phê “Bản thân và gia đình chưa chấp hành chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước, quy định của địa phương”. Phê như vậy đương sự chết mất, đi đâu đưa ra tờ lý lịch đó còn học hành làm ăn gì nữa. Nguyên cớ dài dòng là bởi gia đình anh sinh viên không chịu đóng tiền làm “đường nông thôn mới”. Mỗi người ba trăm ngàn, nhà bốn người một triệu hai đòi hoài không chịu đóng. Nay được dịp, xã trả đũa cho biết tay. Chẳng ngờ sự việc ồn ào trên mạng nên chủ tịch xã bất đắc dĩ phân trần bữa đó nhân viên nghỉ phép vì con ốm, thấy trên bàn có giấy tờ đã bút phê sẵn nên ông xuống tay ký cho mau chóng hoàn thành thủ tục chứ cũng chẳng có ý gì đâu.
Lại có trường hợp đụng luật sư mà phạm lỗi mới phiền toái. Một công ty thương mại kiện cục Thuế Đồng Nai. Khi phiên tòa sơ thẩm mở, cục Thuế vắng mặt nhưng lại gửi đến tòa án một văn bản dài chín trang, trong đó có những lời lẽ xúc phạm đến đến luật sư cãi cho công ty. Luật sư khiếu nại liền đòi kiện khiến cục Thuế phải chính thức xin lỗi với lý do soạn thảo có những lời văn chưa được tế nhị (!). Luật sư thôi bỏ qua chứ cãi cho thân chủ chưa xong lại vướng vào vụ kiện khác thì mệt quá.
Đường cao tốc Đà Nẵng-Quảng Ngãi 34 000 tỷ đồng bị bong tróc, ổ gà. Dù mặt đường vốn bản chất phơi mưa nắng nhưng đường hỏng đây không phải do làm dối mà do thời tiết, mưa nhiều quá đường xá chịu không nổi. Ông trời tuy có mặt trên thế gian hàng ngày nhưng lại… câm nên khi bị đổ lỗi, ông không thể giải thích hay biện hộ gì được. Vụ này không có văn bản giấy tờ gì trưng ra nên khó trút tội cho thư ký đánh máy, tổng giám đốc chủ đầu tư đành quấy quá câu nói đổ tại trời mưa là “sơ suất trong diễn đạt của lãnh đạo”. Sự sơ suất này khiến chủ đầu tư phải tạm dừng thu phí, thiệt hại mỗi ngày sáu trăm triệu đồng chứ ít đâu.
Tiếng Việt rất chi rắc rối, lắt léo, ngoằn ngoèo chứ không đơn giản như… các ngoại ngữ khác! Vì thế nghĩ một đàng nhưng khi diễn đạt lại dễ khiến mọi người hiểu sai theo ý khác là chuyện thường tình. Bộ Tài nguyên Môi trường quy định ghi tên tất cả thành viên gia đình vào sổ đỏ khi nhận đất cấp. Dân chúng hoang mang phản đối vì việc này sẽ gây ra vô số hệ lụy. Thành thử bộ lại đành nhận lỗi, không phải là lỗi quy định sai mà là mắc lỗi diễn đạt khiến nội dung bị hiểu sai.
Không những các văn bản hướng dẫn thi hành luật có nhiều trục trặc mà ngay chính bộ luật cũng có nhiều vấn đề. Bộ luật hình sự được thông qua năm 2015, sau đó phải tạm hoãn thi hành để sửa chữa hàng trăm lỗi. Việc này không cách nào truy nguyên lỗi đánh máy nữa mà rõ ràng do người biên soạn thành ra cứ im đi rồi từ từ sửa vậy.
Đúng là không phải lúc nào lỗi lầm cũng trút lên đầu “đánh máy” hay “diễn đạt”. Im bặt đi cho dư luận lắng xuống rồi sửa thì nhàm quá nên thỉnh thoảng tác giả của các lỗi lầm cũng có khi bị nêu tên cụ thể. Lôi mấy tép riu này ra thì cũng chẳng mất uy tín giá trị gì cho lắm.
Festival truyện tranh diễn ra ở thư viện Hà Nội cách đây mấy năm trưng bày sáu trang truyện tranh nhưng có tới bốn mươi lăm lỗi chính tả và nhiều câu bất thành cú. “Bước chân” lại được viết thành “bước trân”, “Trút bỏ” lại được viết thành “chút bỏ”… Bất kỳ mọi cuốn sách in ra đều không thể phạm lỗi chính tả, huống hồ sách dành cho trẻ em và lại triển lãm chình ình cho bao nhiêu người đi xem mới lạ kỳ. Khó gọi đây là sự vô ý mà cẩu thả thì đúng hơn. Giống như ngôn ngữ trên facebook, nói thế nào viết ra thế nấy
Tác giả mấy trang truyện tranh tuy tốt nghiệp đại học rồi, nhưng dầu sao cũng thanh niên, thôi xí xái bỏ qua, nhưng 2 000 cuốn “Vở luyện tập Tiếng Việt lớp 1” (tập 1) của nhà xuất bản Đà Nẵng sai chính tả trầm trọng. “Cây nêu” thành “cây lêu”, “giỗ tổ” thành “dỗ tổ”. Có vẻ đây là phát âm địa phương được bê nguyên xi vào sách giáo khoa, Hà Nội điên đầu từ nhiều năm nay để sửa tật nói ngọng mà ngay cả những thanh niên sinh trưởng ở đấy cũng mắc phải.
Vấn đề ở chỗ người soạn cuốn sách này từng giảng dạy ở ĐH Sư phạm Hà Nội, sau đó sang làm việc tại Bộ Giáo Dục và trước khi nghỉ hưu giữ chức Vụ phó Vụ Giáo dục Tiểu học (Bộ GD&ĐT) chứ chơi đâu, có phải dân thường thất học đâu. Quyển sách cũng không phải in lậu, bán ra thị trường lậu mà trước khi in ấn phát hành còn qua bao nhiêu khâu kiềm tra rồi mới cấp phép. Biên tập viên cho cuốn sách sai kỳ cục này không phải tay mơ mà vốn được coi là người kỳ cựu, có nhiều kinh nghiệm trong nghề. Không thể đính chính nên sách đành phải thu hồi chứ biết sao bây giờ.
Cuối cùng chẳng biết lỗi tại ai.

SGCN

Tin tức khác...