Thực phẩm chức năng – hiểu đúng trước khi dùng

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), thực phẩm chức năng là loại thực phẩm “không chỉ cung cấp cho cơ thể con người những chất dinh dưỡng cơ bản, mà về mặt nào đó, nó còn có thể phòng ngừa một số bệnh tật và giúp tăng cường sức khỏe”.

Thực phẩm chức năng được sản xuất bằng nhiều cách, ví dụ loại bỏ chất có hại và bổ sung một vài chất mới hay tăng nồng độ chất có ích khác nhằm tạo thêm lợi ích cho sức khỏe của người dùng. Liều dùng thường nhỏ, giống như là thuốc. Có loại có thể dùng đại trà, nhưng có một số thực phẩm chức năng chỉ dành cho từng đối tượng đặc biệt, chẳng hạn những người có nguy cơ về bệnh tim mạch, rối loạn tiêu hóa, béo phì…

Có những thực phẩm chức năng ở dạng tự nhiên chứa những hoạt chất có lợi (đậu nành, tỏi, cà chua, trà, rau lá xanh giàu lutein…) hoặc được bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất, men tiêu hóa, các chất chống oxy hóa, các nội tiết nam hoặc nữ, chất tăng cường miễn dịch, chất chống ung thư…). Hiện nay, nhiều người chuộng dùng các thực phẩm chức năng hơn là dùng thuốc vì trong một số trường hợp, việc sử dụng chúng mỗi ngày có những tác động khá hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị và phòng chống một số bệnh.

Tuy vậy, trước khi quyết định sử dụng thực phẩm chức năng, nên đặt ra những câu hỏi sau để tìm hiểu:

– Hoạt chất chính của nó là gì?

– Tác dụng của nó thế nào? Đã có những công trình nghiên cứu nào chứng minh được tác dụng đó chưa?

– Nhà sản xuất có đáng tin cậy không?

– Nhãn của thực phẩm chức năng (những thực phẩm có bổ sung và biến đổi) có ghi rõ liều lượng các chất không, có ghi những tác động phụ không?

– Những tác dụng chính của thực phẩm chức năng có phù hợp với nhu cầu của bạn không?

– Giá cả của nó có quá cao so với các thực phẩm thông thường cùng loại ở dạng tự nhiên không?

Sau khi câu trả lời, nên chọn mua những thương hiệu sản phẩm có uy tín và đọc kỹ các thông tin xác nhận về lợi ích cho sức khỏe của mình.

Có phải dùng càng nhiều thực phẩm chức năng thì càng tốt? Người tiêu dùng thường ngộ nhận rằng các thực phẩm chức năng cũng “hiền lành” như thức ăn thức uống dùng hằng ngày, nhưng thật ra, chúng thường có một số tác dụng phụ như gây dị ứng, tiêu chảy… Do đó, không nên dùng tùy tiện, chỉ dùng khi thật sự cần thiết.

Các công ty sản xuất thường quảng cáo quá mức tác dụng phòng chống bệnh của dùng và gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Tốt nhất là trước khi sử dụng, bạn nên đến bác sĩ để được tư vấn.

Tại sao cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng thực phẩm chức năng?

Trước khi bạn bắt đầu mua hoặc dùng thực phẩm chức năng, điều quan trọng cần phải biết là không phải tất cả các thực phẩm chức năng đều được tạo ra như nhau. Nguyên nhân là vì các viên thuốc này không được cơ quan quản lý thực phẩm và dược phẩm quy định giống như thuốc kê đơn và thực phẩm thông thường. Wendy Kaplan, chuyên viên dinh dưỡng ở Long Island, New York cho biết “thực phẩm chức năng có thể mang đến những rủi ro gây hại như thông tin về liều lượng không chính xác và các thành phần bị ô nhiễm”.

“Nếu bạn không chắc chắn về mức độ an toàn của một thành phần, điều đầu tiên nên làm là trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ của bạn”, John Travis, một nhà khoa học nghiên cứu cao cấp tại NSF International, một tổ chức an toàn và sức khỏe cộng đồng toàn cầu, lưu ý. “Ngoài ra, hãy tìm một nhãn hiệu chứng nhận độc lập trên nhãn trước khi bắt đầu sử dụng sản phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn đang dùng thuốc theo toa”. Ví dụ về các chứng nhận như vậy bao gồm những chứng nhận từ NSF International và Công ước dược điển Hoa Kỳ.

Dưới đây là một số lý do khác cần trò chuyện với bác sĩ trước khi bắt đầu dùng thực phẩm chức năng:

Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu

Tự chẩn đoán không phải là điều tốt nhất. Nếu có thai, bạn uống vitamin trước khi sinh. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần bổ sung vitamin như vitamin D hay vitamin B12. Robert Segal, bác sĩ tim mạch và là người sáng lập Văn phòng y tế Manhattan ở thành phố New York, cho biết: “Thực phẩm chức năng, như tên gọi, là để bổ sung hoặc tăng cường bất kỳ vitamin hoặc khoáng chất mà bạn có thể thiếu hoặc không có đủ. Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm máu để tìm ra loại vitamin hoặc khoáng chất mà bạn có thể bị thiếu”.

Bạn cần thêm thông tin về lợi ích của thực phẩm chức năng

“Nghiên cứu đang thực hiện cho thấy một số thực phẩm chức năng có thể mang lại lợi ích sức khỏe đáng kinh ngạc”, William Li, bác sĩ y khoa và là tác giả của cuốn Eat to Beat Disease (Ăn để chiến thắng bệnh tật), cho biết: “Ví dụ, một công thức thực phẩm chức năng được gọi là AREDS có thể làm giảm nguy cơ mất thị lực từ bệnh thoái hóa điểm vàng liên quan đến tuổi. Thực phẩm chức năng dầu cá có chứa axit béo Omega-3 có thể làm giảm các yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim và các thực phẩm chức năng có chứa prebiotic và men vi sinh có vẻ là một hợp chất làm thay đổi sức khỏe trong tương lai khi chúng ta bắt đầu hiểu microbiome ruột bảo vệ chúng ta chống lại các bệnh mãn tính ra sao”. Hãy thảo luận về các mối quan tâm sức khỏe cụ thể của bạn và bệnh sử của gia đình với bác sĩ.

Thực phẩm chức năng có thể có những tuyên bố chưa được kiểm chứng

Dr. Marilyn Schorin, chuyên viên dinh dưỡng ở Louisville, Kentucky cho biết: “Một số thực phẩm chức năng dinh dưỡng đưa ra những tuyên bố không được chứng minh rõ ràng hoặc không có dữ liệu hỗ trợ”. Một số tuyên bố rất mơ hồ, chẳng hạn như giúp não bộ khỏe mạnh hoặc tăng cường khả năng miễn dịch, vì vậy lợi ích nhận thức của bạn có thể thay đổi đáng kể từ các nghiên cứu được sử dụng để hỗ trợ cho các tuyên bố. Bác sĩ hoặc chuyên gia y tế có thể giúp bạn chọn lọc lợi ích thực sự trong vô số lời quảng cáo.

Một số thành phần thực phẩm chức năng có thể nguy hiểm

Travis cho biết: “Nhiều thực phẩm chức năng có tên gọi phức tạp, và một số thành phần nguy hiểm tiềm tàng được liệt kê dưới những cái tên làm cho chúng có vẻ như là sản phẩm tự nhiên, an toàn hơn” Ví dụ, các hợp chất có hại như DMAA, DMBA và DEPEA đã được dán nhãn giả là các chiết xuất thực vật như dầu hoa phong lữ và chiết xuất dendrobium”. Ví dụ, DMAA, một loại amphetamine có thể gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như một cơn đau tim, theo FDA.

Thực phẩm chức năng có thể chứa các chất độn không hợp với bạn

Thông thường, chúng ta chỉ quan tâm đến thực phẩm chức năng chứ không phải là các thành phần độn bên trong nó. Những thành phần này có thể có vấn đề đối với một số người. Chẳng hạn, chúng có thể chứa các thành phần không hoạt động gây nguy cơ cho những người mắc bệnh celiac (không dung nạp gluten). “Điều quan trọng cần nhớ rằng không phải tất cả các thực phẩm chức năng đều được tạo ra như nhau, chúng có thể có thêm chất độn, đường hoặc các thành phần khác trong thuốc bổ, ngoài những gì bạn nghĩ rằng bạn đang dùng”, Nicole Avena, tiến sĩ, giáo sư trợ lý khoa học thần kinh tại trường Y khoa Mount Sinai, thành phố New York.cho biết. Đây là lý do tại sao cần xem lại danh sách thành phần của bất kỳ sản phẩm nào bạn dự định dùng với bác sĩ để đảm bảo tất cả đều an toàn và không tương tác với bất cứ điều gì trong lịch sử y tế cá nhân của bạn.

Chúng có thể biến thành một loại thuốc độc hại

Nghe có vẻ là một ý tưởng tuyệt vời khi bạn muốn dùng thực phẩm chức năng như vitamin A. Nhưng cơ thể lưu trữ các vitamin tan trong chất béo A, D, E và K và bạn có thể dễ dàng dùng quá mức. “Một vài thực phẩm chức năng có thể chứa nhiều lượng vitamin và khoáng chất dư thừa và nếu được dùng hằng ngày , chúng có thể tích tụ thành mức độc hại” – Allie Hosmer, thạc sĩ khoa học, chuyên viên dinh dưỡng ở Washington, D.C, cho biết. Các khoáng chất cũng có thể tích tụ trong cơ thể bạn. Bạn có thể cảm thấy buồn nôn do dùng quá nhiều chất sắt.

Cần chú ý trước khi phẫu thuật

Bạn sắp có một cuộc phẫu thuật? Việc cung cấp việc sử dụng thực phẩm chức năng cho các bác sĩ và nhóm phẫu thuật là rất quan trọng. Nguyên nhân là vì các thực phẩm chức năng nhất định có thể làm tăng nguy cơ chảy máu trong khi phẫu thuật. Danh sách này bao gồm bạch quả, cây kế sữa và nghệ, theo Đại học Y khoa Stanford. Bác sĩ có thể sẽ yêu cầu ngừng dùng các thực phẩm chức năng như vậy trong một khoảng thời gian nhất định trước khi phẫu thuật.

Thực phẩm chức năng và thuốc có thể tương tác xấu

Vì các thực phẩm chức năng dinh dưỡng chủ yếu được bán tại quầy nên rất dễ dàng để bắt đầu và ngưng dùng thực phẩm chức năng dinh dưỡng mà không có ý kiến của bác sĩ”, chuyên viên Sophia O. Tolliver – bác sĩ gia đình tại Trung tâm y tế Wexner thuộc Đại học bang Ohio, ở Columbus, Ohio, cho biết. “Tùy thuộc vào sự phức tạp của bệnh sử, bạn có thể gặp nguy cơ thuốc tương tác với thực phẩm chức năng dinh dưỡng không rõ. Chẳng hạn như: nếu đang dùng Warfarin làm loãng máu, bác sĩ có thể khuyên không nên dùng vitamin A, vitamin E hoặc thực phẩm chức năng tỏi. Những thứ này có thể làm loãng máu và khi kết hợp với Warfarin, có thể khiến chảy máu nhiều hơn.

Các tương tác có thể khiến thấy khó chịu

Ngay cả khi đang dùng một loại thuốc ngắn hạn, chẳng hạn như thuốc kháng sinh, hãy cho bác sĩ biết về thói quen dùng thực phẩm chức năng của bạn. Đây là một ví dụ: “Sự kết hợp magiê và thuốc chống tăng huyết áp có thể có tác dụng phụ, khiến bệnh nhân chóng mặt hoặc thậm chí ngất xỉu”, theo Lauren Tessier, bác sĩ về dược pháp thiên nhiên ở Waterbury, Vermont.

Thực phẩm chức năng có thể làm cho thuốc kém hiệu quả

“Thuốc St John’s Wort thường được ca ngợi nhờ vào công dụng của nó với bệnh trầm cảm. Tuy nhiên, thực phẩm chức năng này có thể làm suy yếu tác dụng của nhiều loại thuốc, bao gồm cả những loại quan trọng nhất như thuốc tránh thai”, Joan Salge Blake, giáo sư dinh dưỡng tại Đại học Boston và là người dẫn chương trình podcast về sức khỏe và chăm sóc sức khỏe SpotOn!, cho biết. Rất nhiều tương tác tiềm năng khác vẫn còn tồn tại, ví dụ, vitamin K1 có thể làm mất tác dụng warfarin – theo chú thích của Adam Splaver, bác sĩ tim mạch ở Hollywood, Florida. Vì vậy, hãy luôn cung cấp cho bác sĩ của mình một danh sách đầy đủ của mỗi loại thuốc và thực phẩm chức năng mà bạn dùng, ngay cả khi dùng chúng không thường xuyên.

Xin đừng nghĩ rằng có thể dùng thực phẩm chức năng để thay thế hoàn toàn chế độ dinh dưỡng, mà phải dùng đúng cách, đúng chỉ định và kết hợp với chế độ dinh dưỡng lành mạnh mới có thể đạt được hiệu quả tốt nhất.

Tóm lại, nếu biết cách ăn uống hợp lý thì các thực phẩm thiên nhiên đã cung cấp đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Thực phẩm chức năng không phải là thần dược, mà chỉ bổ sung một số chất dinh dưỡng giúp cân bằng thể trạng.

Tin tức khác...