Những nhà văn Úc gốc Việt

Nguyễn Mạnh Trinh

 

Những nhà văn ÚC gốc Việt này cũng là những nhà truyền thông nổi tiếng của xứ sở Úc. Tracy Võ là một đạo diễn và phóng viên truyền hình. Anh Ðỗ là một luật sư nhưng lại là một diễn viên hài hước nổi tiếng. Cả hai đều là thuyền nhân và gia đình đến Úc định cư vào thập niên 80.

Năm 1978, trải qua một cuộc vượt biển bi thảm gian nan đào thốt từ một xứ sở bị xé nát bởi chiến tranh, cha mẹ của Tracy Võ khởi hành một cuộc phiêu lưu mà không biết tương lai của mình sẽ ra sao, sẽ tạm đến bến bờ nào và cuộc sống sắp tới định hình ra sao. Trong sự che chở của đêm tối, trên con thuyền cũ nát, cả gia đình gồm hai vợ chồng và mười người con bắt đầu một hành trình mà của cải mang theo là chiếc nhẫn vàng ngày cưới khi đến Malaysia đã phải bán đi để đổi thành thực phẩm nuôi sống một gia đình đông đúc. Với danh xưng mới là những người tỵ nạn khởi đầu cuộc hành trình tìm tự do xây dựng lại đời sống ở Úc, gia đình Tracy Võ đã đến xứ sở của tự do tiếp tục cuộc phiêu lưu đi tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống. Trước năm 1975, cha của Tracy tên Tài là một chuyên viên kỹ thuật của KQ/VNCH, còn mẹ cô tên Liên làm việc trong ngành dược khoa. Sang Úc, định cư tại thành phố Perth, cha của Tracy Võ trở thành thợ nấu ăn lành nghề tại một nhà hàng danh tiếng, còn mẹ cô thì trở thành thợ làm bánh.

Tracy sinh ra ở Perth, trưởng thành ở một khu phố đông người Á Châu sinh sống. Cô học ở đại học Curtin và tốt nghiệp cử nhân ngành báo chí. Công việc đầu tiên sau khi ra trường là phát thanh viên cho đài 6PR của thành phố Perth, sau đó làm biên tập và đọc tin cho đài 2SM. Sau cô chuyển sang địa hạt truyền hình, chuyển sang Sydney làm việc tại đài Sky News với công việc của một đạo diễn và phóng viên. Ba năm sau, cô làm cho đài truyền hình số 10 một thời gian ngắn rồi chuyển sang đài truyền hình số 9 ở thủ đô Canberra trong vai trò phóng viên bình luận chính trị. Cô làm việc chung với Laurie Oakes trong các talk show truyền hình và trở thành một khuôn mặt quen thuộc và nổi tiếng của Ðài số 9. Cô nổi tiếng ở Úc giống như Leyna Nguyễn của đài KCLA, Betty Nguyễn của đài NBC của Hoa Kỳ…

Hồi ký của Tracy Võ đã phản ánh cuộc đổi đời kỳ diệu. Ðể tạo dựng sự nghiệp là một ký giả truyền hình được nhiều người biết đến của hệ thống đài truyền hình Channel 9 ở Sydney không phải là một công việc mà bất cứ ai cũng có thể đạt được. Từ tuổi ấu thơ học ở bậc mẫu giáo và tiểu học, Tracy Võ đã phải bắt đầu bằng những ngày xa lạ và cô độc ở trong trường học. Sự đối nghịch giữa hai nền văn hóa, giữa hai nếp sống và hai nếp nghĩ đã làm cho cô có lúc bị thất vọng và đau khổ cùng cực.

Làm việc nhiều năm ở một thành phố mà sự nghiệp có nhiều cơ hội để phát triển như thành phố Sydney của tiểu bang New SouthWales nhưng cô đã chuyển về đến thành phố Perth của tiểu bang Nam Úc xa xôi với lý do là để gần gũi và săn sóc song thân đã bước vào tuổi già. Cô gái 29 tuổi, người Úc gốc Việt, có tên Việt Nam là Trúc đã biểu lộ một tinh thần nặng về gia đình khi có quyết định chuyển đổi công việc. Cô đã chọn lựa vì muốn ở gần cha mẹ, những người thân đã có quyết định chính xác 40 năm trước cho một cuộc đổi đời phi thường kỳ diệu.

Tracy Võ nhớ lại một ngày xưa khi từ trường học trở về nhà, cô đã cố gắng kỳ cọ làn da trên cánh tay để cho màu da được sáng hơn màu da vàng nguyên gốc của mình.

Nhưng bây giờ, là một trong những khuôn mặt hiếm hoi của hệ thống truyền hình Úc, Tracy Võ là con cái của một gia đình đã vượt biển vào cuối những năm của thập niên 1970 đã nhận định rằng chính những ngày bị trêu chọc và bị hà hiếp ở sân trường thuở ấy có thể đã là yếu tố đã giúp cô sửa soạn hành trang cho những khó khăn trên đường đời để trở thành một người đã vượt qua những trở ngại để hành nghề xướng ngôn viên truyền hình mà màu da là một biểu hiện thực tế nguồn gốc.

Cô có lần đã phát biểu một cách rất tự tin là mình rất hãnh diện vì văn hóa và nguồn gốc của gia đình mình và cũng tự hào vì cuộc tranh đấu để hội nhập vào đời sống xứ người với nền tảng truyền thống của Việt Nam. Với những chi tiết thật rõ ràng, bằng ngôn ngữ bản xứ, Tracy Võ đã mô tả lại từng chi tiết thích thú về cuộc vượt biển tìm tự do từ quê nhà Việt Nam bị tàn phá sau chiến tranh của mình và gia đình mình trong tác phẩm Small Bamboo đã được xuất bản trong thời gian này. Một thời thơ ấu của một cô bé trong thế hệ thứ nhất của người Úc gốc Việt. Một cuốn sách như một cách thế giãi bày những khó khăn để hội nhập của một gia đình tỵ nạn.

Cô bé tội nghiệp ngày xưa cũng có lúc bồi hồi thú nhận rằng rất nhiều điều còn vướng bận từ tuổi thơ bị chọc ghẹo sỉ mạ vẫn là một gánh nặng để nhiều lúc cơ phải tự chiến đấu với bản thân mình, với con người chân thật của mình. Cô còn nói chẳng bao giờ tiết lộ chuyện mình bị trêu chọc với cha mẹ hoặc với người anh lớn Trevor.

Cô tả trong một buổi ăn trưa của năm học đầu tiên ở trường, cô nhóm bạn với một số cô gái chung lớp. “Tôi nghĩ tôi đã kết bạn được với mọi người và thoải mái với miếng bánh mì bơ. Bỗng nhiên vì một lý do nào đó, một cô bé khác đề cập đến màu da của tôi. Tôi có thể nhớ rõ ràng tại sao và thế nào tôi đã không nói gì về điều đó bởi vì nó chẳng liên quan đến tôi với những khác biệt ấy. Nhưng một cô bé khác chỉ vào tôi và nói “nhìn màu da của Tracy kìa. Nó đâu có giống với tất cả chúng ta. Nó xám xịt và xấu xí”. Tất cả mọi người trong nhóm nhìn tôi và cười chế diễu. Và như thế chưa đủ, nó còn đào xới nỗi đau của tôi. Nó bảo tôi là một cô bé xấu xí. Nó hét lên và cười khinh bỉ. Quả thực tôi bị đè bẹp thảm thương”

Tác giả Small Bamboo nói chuyện xảy ra ở trường học đã làm cô cố gắng hơn trong những giờ học Anh ngữ và đã làm cho cô nhiều khi ăn nói thô lỗ trước mặt thầy cô.

Tracy Võ thổ lộ rằng cơn ác mộng vẫn còn theo đuổi cô trong năm đầu ở trường trung học Hollywood Senior HighSchool, tuy vậy bởi thời gian cô tin tưởng và có cảm giác rằng tất cả nền văn hóa cũ chập chờn bấp bênh trong đầu óc cô… Vẫn còn, xấu xí với bộ quần áo thảm hại và đôi mắt kính to tướng, cô lại bắt đầu trở thành mục tiêu bị chế diễu của bạn bè trong lớp:

“Tôi đã bị trêu chọc hầu như mỗi ngày của năm thứ nhất trung học”- Tracy Võ nhắc lại trong sách. “Nó chỉ là sự trêu chọc ở trong khuôn viên trường học, không phải là sự bạo hành thân thể hay kỳ thị sắc tộc, nhưng dù sao cũng làm hạ thấp giá trị con người của tôi. Về nhà, tôi đã bật khóc một mình và đêm khuya tôi chợt thức giấc giữa những cơn ác mộng…”

…Cô đã nói rằng kể lại câu chuyện riêng cô với sự phấn đấu cá nhân sẽ hỗ trợ rất nhiều cho những trẻ em của những gia đình tỵ nạn. Cô nhắc lại đã gặp ông cụ chủ tiệm Hilton Bakery và nhiều người đồng hương ở đó: “Rõ ràng họ có nguồn gốc Việt Nam và họ đã nói “Chúng tôi hãnh diện vì cô và chúng tôi muốn con gái của chúng tôi sẽ thành công giống cô”.

Tracy Võ rất yêu quý cha mẹ và vẫn thường gọi họ là những anh hùng can đảm: “Tôi nghĩ khởi đầu là chuyến vượt biển bằng thuyền. Tôi vẫn không tin là có thể đi đến bến bờ an toàn được. Ðó là một cuộc rời bỏ quê hương thật liều lĩnh thách đố với số mạng. Biển cả thì dễ thương nhưng có lúc độc ác. Ðã có những những người thành công nhưng cũng có những người chết trên biển cả.. Một người đến bến bờ thì có một người tử nạn. Những thuyền nhân phải chấp nhận và đối diện với cái chết thảm khộc trên biển. Chúng ta đã nghe bao nhiêu câu chuyện đầy thảm kịch.

Nhưng khi bắt đầu lập nghiệp ở Úc thì cũng chẳng phải đầy thuận lợi dễ dàng. Nó là một thời gian đầy thách đố đối với cả gia đình. Mọi người đã học được một điều là phải cùng nhau đồng lòng cố gắng, người này dựa vào người kia để sống còn”.

Khi anh của Tracy Võ sinh năm 1980 và sau đó ba năm là cô, cha mẹ cô quyết định đặt hai tên, một Úc một Việt cho hai đứa con. Một là Trevor cho người anh và một là Tracy cho cô em gái (một tên mà người mẹ nghe rất quen thuộc trên đài truyền hình và bà rất thích). Nhưng cô bé lại thích và kiêu hãnh về cái tên Việt Nam là Trúc với nghĩa là “cây tre nhỏ”. Và tên ấy đã là nhan đề của cuốn sách đã được phát hành Small Bamboo. Ông nội của cô đã gợi ý nhan đề này.

Cô hy vọng rằng với cuốn hồi ký Small Bamboo này, sẽ phá bỏ được phần nào hàng rào ngăn cách văn hóa và gây cảm hứng cho những đứa trẻ từ những nền văn hóa khác nhau để có thể vượt qua những thời gian khó khăn. Một điều quan yếu khác mà tác giả Small Bamboo muốn nhấn mạnh là trẻ em phải được dạy dỗ là phải tôn trọng các nền văn hóa khác và cha mẹ của các trẻ em thuộc nền văn hóa khác phải hiểu là con cái họ trưởng thành ở xã hội phương tây.

Khi được hỏi cô hy vọng thế nào về thế hệ thứ hai của gia đình họ Võ, thì cô trả lời phải yêu thực phẩm Việt nam, khả năng nói và hiểu ngôn ngữ mẹ và nhất là có tinh thần gia đình cao. Và điều chính yếu của tác phẩm của cô là muốn mang đến gia đình là sự tụ họp của mọi người trong gia quyến. Ðó là chính hai chữ Small Bamboo trong một trái tim Tracy Võ.

 

Anh Do (tên Việt Nam là Ðỗ Anh) là tác giả của The Happiest Refugee, một tác phẩm đã đoạt nhiều giải văn học giá trị: Overall Winner, Indle Book of The Year Award 2011,Winner Non-fiction Indle Book of the Year 2011, Shortlisted 2011 NSW Premier’s literary Award, Community Relations Commission Award. Anh Do sinh năm 1977 ở Việt Nam là một diễn viên hài hước người được biết nhiều đến trong vai diễn chính của phim Footy Legends do em trai của anh là Ðỗ Khoa làm đạo diễn. Và anh cũng đã xuất hiện trong nhiều chương trình truyền hình như The NRL, Footy Show, The Matty Johns Show và Pizza TV Series.

Gia đình của Anh Do đến Úc tỵ nạn vào năm 1980 lúc anh mới vừa 3 tuổi. Trong thiên hồi ký tự thuật The Happiest Refugee, anh kể lại cả gia đình anh vượt biển đi tìm tự do trong 5 ngày với một chiếc thuyền nhỏ tồi tàn chỉ dài có 9 mét rưỡi và chiều ngang 2 mét mà chứa tới bốn bảy người. Họ vượt qua một hành trình cam go đầy nguy hiểm năm lần bị hải tặc Thái Lan cướp, rồi bịnh hoạn vì khát nước. Ngay ngày hải hành thứ hai đã có người chết bởi vì ở ngày đầu con thuyền đã bị mất tất cả đồ ăn và nước uống vì bão tố.

Mặc dù những khó khăn từ bước khởi đầu để tạo dựng cuộc sống mới, trải qua hơn ba chục năm phấn đấu, Anh Do tốt nghiệp cử nhân về thương mại cùng với cử nhân luật. Với công việc của một tác giả viết văn, một diễn viên hài hước có chương trình thường xuyên trên truyền hình và một đạo diễn sản xuất phim ảnh anh đoạt giải NSW Triple J Raw Comedy Champion và nhận Winner Thank God You’re here Trophy sau khi viết The Happiest Refugee.

Anh Do đã trải qua thăng trầm trong đời, đã được nhận định để vinh danh, đã từng có những khó khăn trở ngại cũng như có những tiến triển vượt bực của một người tỵ nạn trải qua ba thập niên đã tạo thành một chuyện kể kỳ thú đầy bất ngờ khiến người đọc cảm thấy bị lôi cuốn chen lẫn xúc cảm với nét u mặc để tạo thành một nụ cười. Từ những bi kịch hóa giải để thành một hài kịch, có phải?

Hồi ký của anh như của những thuyền nhân khác đầy những phấn đấu, với trở ngại ngôn ngữ nơi một xứ sở xa lạ, trở ngại gia đình vì cha mẹ ly dị lúc anh mới hơn mười tuổi và người mẹ đóng vai chủ gia đình nuôi con khôn lớn. Cuộc đời cũng thay đổ từ đổ vỡ chán chường ra thành công tuyệt hảo, từ cực độ này sang tuyệt đối kia. Có ai nghĩ đáng lẽ anh sẽ thành một luật sư đúng với sở học của mình của công ty danh tiếng Anderson Consulting mà lại trở thành một diễn viên hài nổi tiếng của màn ảnh truyền hình đoạt giải Comedian of the Year. Hình như Anh Do đã mang sử dụng tất cà những kinh nghiệm trải qua của đời mình cho nghệ thuật giải trí với sự sáng tạo.

Sau khi Anh Do và gia đình đến định cư ở Sidney, anh đã có một mục tiêu cho cuộc đời mình là giúp gia đình vượt qua được sự bần hàn. “Ðã từ lâu lắm rồi, tôi mong muốn làm việc để có tiền mua cho mẹ tôi một ngôi nhà”. Từ tuổi mười bốn, Anh Do đã bắt đầu làm thương mại với công việc nuôi và bán các loại cá cảnh nhiệt đới sau khi biết được rằng chỉ với số vốn 15 đồng nuôi một con cá lớn có thể sinh sản ra hơn 500 chú cá con. Vào năm thứ nhất đại học University Technology, Sidney, Anh đã điều hành một quán bán những vật dụng của thổ dân Indian và đã khuếch trương thành hệ thống “Dances with Wolves” và sau này đã có 4 chi nhánh làm franchised.

Ðúng sáu tháng từ khi tốt nghiệp chương trình đại học 5 năm, Anh Do đã từ chối công việc của luật sư đã được nhận để chú tâm vào công việc của một diễn viên hài hước vì nghĩ rằng với công việc này sẽ kiếm tiền nhanh hơn. “Với công việc chỉ đứng bốn giờ một tuần và lương thì khá hơn đôi chút khi tôi nhận công việc luật sư mà phải làm tới 65 giờ một tuần. Tôi chọn một phương cách hơi lười biếng một chút.”

Ðể mua nhà cho mẹ, Anh Do đã mang hết khả năng ra làm việc để kiếm tiền bất kể công việc nặng nhọc thế nào chăng nữa và đã có được 40 ngàn đô la để làm tiền deposit. Giáng sinh năm 2000, Anh Do đã mua được nhà cho mẹ vào tuổi 23.

Anh Do nhận thấy rằng mình có cơ may khá hơn trong tương lai khi làm diễn viên hài vào năm cuối của đại học khi các sinh viên luật tập sự “những kỹ thuật sẽ phải áp dụng tại tòa án”. “Thay vì tôi phải đối diện với những trường hợp liên quan đến luật pháp, tôi đến những lớp để học về nghệ thuật chọc cười thiên hạ và tôi đã thắng trong cuộc tranh giải vì khán thính giả đã bầu phiếu cho tôi”.

Mặc dù đã trải qua hơn một thập kỷ lăn lộn cố gắng trong nghề nghiệp của một diễn viên hài hước và một người viết văn, Anh Do vẫn có ấn tượng mình là một người ít có tính hài hước nhất trong gia đình. Ðó có lẽ vì ảnh hưởng của những phiên bản ghê rợn của chuyến tàu vượt biển mà tất cả mọi người phải chịu đựng bằng cách thay đổi từ “horror” ra “humour”.

Trả lời những câu hỏi về cá nhân mình thì Anh Do cho rằng thành công lớn nhất của mình là mua cho mẹ ngôi nhà đầu tiên. Sau khi đã di chuyển tới 17 lần, Anh Do mới thực sự hiểu được ý nghĩ của bà mẹ về điều đã đạt được. Ðó là nơi chốn yên ổn và không có những người chủ nhà sẵn sàng tống cổ cả gia đình ra khỏi căn nhà mướn.

Ðiều mà anh hối tiếc là đã thích một cô gái ở năm đầu tiên của đại học và không dám ngỏ lời trong 5 năm học kế tiếp. “Chúng tôi chỉ là bạn với ranh giới của nó. Nhưng sau cùng tôi đánh bạo hỏi nàng về tình yêu và may mắn nàng cũng trả lời “Em cũng yêu anh như thế” và chúng tôi làm lễ hứa hôn sau đó 3 tuần. Ðúng là tôi đã chờ đợi quá lâu tới 5 năm để có một ngày hứa hẹn.

Tác phẩm The Happiest Refugee bắt đầu với món quà tặng khi Anh Do nhìn người cha khốn khổ sau thời gian dài bỏ bê gia đình vợ con. Và câu chuyện trở về với cuộc đời của cha mẹ Anh và cuộc gặp gỡ để thành chồng vợ ở Việt Nam khi người cha là một anh hùng đã giúp một cô gái buôn hàng chuyến mà sau này là mẹ của Anh Do. Và nhiều câu chuyện về người cha này khi ông oai vệ vào phòng giam của cảnh sát để lãnh ra khỏi tù người anh vợ. Hoặc trong chuyến vượt thoát cuối cùng khỏi Việt Nam, cha của Anh Do thực sự là một người hùng dưới con mắt của mọi người trên thuyền. Nhật ký hải hành thật là ghê rợn, hai lần bị hải tặc và những kinh nghiệm gần gũi cái chết của một con thuyền què quặt không thức ăn không nước uống trôi nổi không định hướng giữa đại dương.

Khi đến Úc, cả gia đình sống bằng nghề may và sau đó lập một trại chăn nuôi. Họ làm việc siêng năng nhưng đến khi mức tiền lời của tiền đi vay tăng cao của thập niên 80 khiến các nhà đầu tư phải rút lui và không chịu bỏ vốn ra để giúp khi có những cơn dịch bệnh của gia súc. Và như thế là cả gia đình lại phải trở về nghề may lại. Thời gian này, vì công việc thất bại, người cha nghiện rượu để quên đi những khó khăn của cuộc sống. Gia đình bị tan vỡ và gánh nặng đè trên vai người mẹ. Dù vậy bà cũng cố gắng chu toàn nhiệm vụ và đã cho con đi học ở những trường học tư và phải trả học phí cao.

Anh Do muốn nhắc đến những hình tượng anh hùng của chính cha mẹ mình. Ðó là những mẫu người thực. Là cha của anh thời trước và mẹ của anh lúc người cha bỏ phế gia đình. Tính nhân ái tự nhiên của người mẹ thật là không kể xiết dù có khi suýt làm tan vỡ cả gia đình. Nhưng kết cuộc vẫn là sự toàn vẹn của một gia đình theo truyền thống Việt Nam.

Anh Do là một người siêng năng nhưng vui tính, biểu tượng của một thiếu thời đầy gian nguy gần với cái chết và vòng quay nhọc nhằn phân hai giữa đói nghèo cực độ và cuộc sống dễ thở hợp lý. Dù có nhiều khả năng, anh đã chọn lựa một nghề chuyên môn thật nhiều may rủi và bất trắc nhất là đối với một người Á Châu: làm diễn viên hài hước. Và là một người rất can đảm, dám chọn lựa và dám sống chết với chọn lựa của mình. Tác phẩm của anh viết ra để trao đổi với độc giả về rất nhiều những mảnh đời sống của sự tranh đấu với nghịch cảnh để sống còn…

Thiên hồi ký sau khi kể lại những ngày ở Việt Nam được nối kết với đời sống mới ở tiểu bang New SouthWales nước Úc.

Khi viết hồi ký, Anh Do rất thành thật và những nhận xét về mình về người khá chính xác.Những kỷ niệm ấu thơ lúc vừa bước chân vào trường học đến lúc thành một cậu bé lo lắng giúp đỡ gia đình, dù hoàn cảnh nào cũng kèm theo nụ cười của lạc quan và tin tưởng. Hình như sự thư giãn đời sống làm con người dễ đạt được mục đích hơn dù có nhiều trở ngại. Một cách thế sống của người tỵ nạn Việt Nam khởi nghiệp ở xứ người?

David Koch trong The Kochie Blog đã viết về Anh Do và The Happiest Refugee: “Tôi đã cười to sảng khoái khi đọc nhưng cũng đã bật khóc vì cảm động với câu chuyện kể bất ngờ kỳ thú. Và tôi đã chọn cuốn sách này để làm tặng phẩm trong dịp lễ giáng sinh hoặc ngày từ phụ. Tại sao tôi lại có lựa chọn để quyết định như thế? Bởi vì, tác phẩm đã mở rộng ra tầm mắt (và cả tấm lòng nữa) về những gì liên quan đến người tỵ nạn. Ðừng nói rằng tất cả sự khởi đầu một chu kỳ trở lại từ người tỵ nạn. Bộ mặt của nước Úc bây giờ đã thay đổi… Nhìn vào một lớp học của trẻ em và con số những học trò nhỏ từ thế hệ những người Á Châu, phần đông sinh trưởng ở đây và có giọng phát âm như người Úc chính cống…”

Anh Do, người tỵ nạn Việt Nam hạnh phúc nhất, có phải vì đã vượt qua tất cả các bi kịch để làm vui diễn một vai hài kịch cho đời?

Nguyễn Mạnh Trinh

 

More Stories...