Góc của Phan: ba Que…

Tôi phải viết hoa chữ “Que” vì bạn tôi thứ ba trong gia đình anh, và tên Que do cha mẹ đặt. Anh làm nghề sửa máy lạnh có hơn ba mươi năm ở Mỹ, và nghỉ hưu rồi. Nhưng chỗ bạn bè, tôi gọi anh, “Đại ca ơi, trời nóng rồi mà sao máy lạnh nhà em không quớt (work)? Nhờ anh ghé coi dùm, để biết chính xác là hư hỏng gì thì em kêu thợ. Cảm ơn trước hen.”

Chiều cùng ngày đã thấy hai cha con anh đến nhà tôi. Nghe anh Ba ra lệnh thấy sướng lỗ tai, anh nói với con trai anh, “Mày coi cái máy lạnh nhà chú mày bị gì thì sửa cho chú mày.” Con anh trả lời, “Dạ ba”, nghe cũng đã. Anh thì nói với tôi, “Mày coi nhà có gì xào, nướng được thì làm một dĩa. Anh em mình nhậu. Anh có chai rượu ngoài xe. Lâu quá không nhậu với mày hen…”

Gió rừng chiều sau nhà vương vướng gió xuân sót lại, gió hè sớm đến như quân trộm nên trốn lẹ theo mặt trời ngả về tây. Cây nhà lá vườn có rau thơm nhiều loại thì trộn với khô lù đù nướng cho giống anh Ba… Tôi cứ gặp là thích chọc ghẹo anh vì anh có lối đối đáp rất thâm thúy! Tôi cứ ghẹo cái thân anh còm như tay nghiện, giò cẳng như đôi đũa chống về Tàu mà khoái mặc quần cộc, lại chống gậy những hôm không khỏe thì rõ là ông ba chân. Nhưng chỉ những anh bạn ngang hàng mới dám gọi tên cúng cơm của anh Ba là thằng cha “ba Que”; còn đàn em thì gọi là “cầu ba cẳng”! Ai muốn sao hiểu sao hiểu. Tại anh cao như cầu vượt ba tầng mà chân chống khẳng khiu như cẳng cò thì trời không gió mưa cũng đã thấy ớn.

Anh Ba thì gặp bạn là vui như tết. Anh ghẹo lại tôi cũng hóm hỉnh như anh! “Mày bào dưa leo đi… vì sọc dưa thì ai hơn nhà báo cho được! Rồi xắt mỏng cho anh.”

Anh em tôi làm bếp chung thật vui với thịt ba chỉ luộc có sẵn trong tủ lạnh bởi biết tính anh Ba ghé nhà là có nhậu, và phải có món gì ăn với nước mắm chua ngọt… rồi đưa cay chung cognac bạn hiền để giải thích sao cổ tích có nhiều truyện thần tiên trốn xuống phàm.

Tôi bào dưa, xắt dưa; anh đứng xé khô, lừa xương cũng còn khéo tay lắm! Chuyện trò như người thân ở xa về… Tôi nói: “Anh Ba nghĩ coi, như cái món dân giã này thôi chứ có cao lương mỹ vị gì đâu? Người gọi là gỏi dưa leo, người khác lại gọi là món dưa trộn, (nhưng ai cũng hoài niệm ngắc ngứ trong cổ họng một lát mới trào ra được sau đó là trộn với thịt, cá gì?), Và ai cũng đồng ý là trộn với khô cá đù là ngon nhất; ai cũng đồng ý là nếu có thêm mấy lát thịt ba chỉ xắt mỏng thì tuyệt! Cho thấy ngay một cái tên đàng hoàng trong làng ẩm thực thì món dưa trộn là món của dân nghèo. Ai có thịt cá gì để trộn thì gọi là dưa trộn với thịt cá đó, nên cái món tuyệt cú mèo này mà lại không có tên chính thức trong làng ẩm thực là vậy!

Ai nghèo cũng biết món dưa trộn với cá khô, rau thơm, dưa leo… là đàn ông đã có một món nhậu, cả nhà đã có một món để ăn cơm. Món dễ làm, mà tiền chợ cũng không nhiều, chỉ cần con khô cá lù đù rẻ tiền nướng than bếp, nồi cơm chín tới. Ra vườn nhà lắt mấy trái dưa leo, rau thơm cứ ngắt mỗi loại vài đọt là đủ. Vào bếp lại chỉ cần chế biến sơ sơ; dưa thì bào sọc dưa, xắt mỏng theo khoanh tròn; cá khô xé theo thớ nhỏ ra là được; rau thơm xắt nhống ra là xong. Trộn hết các thứ vào nhau đã nghe mùi dân dã. Đi pha chén nước mắm chua chua, ngọt ngọt; giã tép tỏi, trái ớt thả vào. Chén nước nắm hấp dẫn hẳn lên tới thấy thôi đã bắt thèm. Nhưng chan vào dưa trộn nửa chén thôi, nửa chén để chấm thêm khi ăn thì ngây ngất linh hồn. Ăn quên thôi tới nồi cơm sạch loáng. Hồi nhỏ em ở dưới quê mà, đò xe cách trở, chợ búa xa xôi, nên chỉ thế thôi đã là món đưa cay của đàn ông với chung rượu chiều và người hàng xóm; chỉ hôm gặp may như có nhà trong xóm mổ heo thì mới chia được miếng thịt ba rọi về luộc rồi xắt mỏng trộn vào thì ngậm mà nghe; dưa giòn mới ngắt, lại bào sọc dưa để còn nghe được vị chát của vỏ dưa còn nhựa, nhưng không đắng vỏ. Rau thơm đủ loại đưa khứu giác vào mê hồn trận của mùi hương. Miếng khô mằn mặn biển, giòn giòn mới chiên lại thơm ngọt như bỏ được cả biển trời vào miệng; bấy giờ mới xuýt xoa với nước mắm chua mặn tới chân răng mà ngọt lịm tình quê như tỏi ớt nồng lên mũi… Nhiều khi trong tiềm thức chợt về một mùi hương làm nhớ cả đoạn đời; nhiều khi dao thớt vô tình xắt thái cả tâm can niềm thương nỗi nhớ khuất lấp trong lòng người…”

… Chiều thơm phức cá khô nướng than hồng như một góc quê nhà mang theo đời dạt trôi. Chiều lơ thơ tóc trắng anh Ba ngồi hoài niệm, “Hồi nhỏ tao cực lắm mày ơi! Ba tao làm thợ hồ, ổng cứ đi theo mấy công trình xây dựng, có khi mấy tháng mới về nhà. Nên tao có hai chị em thôi, mà anh chị em cùng cha khác mẹ thì đếm không hết mười ngón tay. Ba tao cứ đi miết rồi không về nhà luôn, coi như bỏ vợ con, ổng sống với bà khác. Chị Hai tao bị bệnh khờ dại từ sanh ra, nên hơn mười tuổi mà như con nít năm, sáu tuổi từ thể tạng nhỏ còi, bệnh rề rề quanh năm. Cuối cùng má tao phải về nương nhờ nhà ngoại chứ một mình lo hai đứa con không nổi. Chị tao bệnh quá rồi mất ở nhà ngoại. Hàng xóm họ gom thùng đạn đại bác xin trong căn cứ lính về làm củi. Mấy người đàn ông trong xóm gom xin lại, xúm nhau đóng được cái quách, chôn chị Hai tao, là chuyện tao nhớ nhứt hồi nhỏ…”

Con trai anh như biết cha khi nhậu hay nhớ và kể chuyện buồn. Người thanh niên đã ngoài ba mươi, cũng có vợ con rồi nhưng hiếu thảo lắm, anh ngừng tay sửa máy đến an ủi cha anh thật cảm động. Nhưng dòng nhớ trong người lớn tuổi khi đã chảy thì trơ đáy không thôi chiều hải ngoại thương về xóm nhỏ. Anh Ba chiêu chung rượu ngọt xớt, gắp gắp đưa cay điệu nghệ vì chỉ hai đầu đũa, gắp gắp vừa miếng mà có đủ thứ trong dĩa mới tài tình như hoài niệm miên man cuốn thành gắp nhớ, ăn thương, nuốt từng kỷ niệm. Anh khề khà kể, “Bà ngoại tao cho chút vốn. Má tao cất cái chòi ngoài bờ sông, coi như mở được cái sạp bán tạp hóa cho xóm nhà dân nghèo. Rồi mấy người chạy xe ba bánh chở hàng, xích lô đạp chở người cũng ghé ngang lại muốn uống ly trà đá, ăn trái chuối… Nên sạp bán tạp hoá thành quán ven đường.

Vậy mà má con tao sống được. Má tao cho tao đi học đàng hoàng. Nhưng hồi xưa học có nửa buổi. Trưa ra trường là tao vội về nhà nấu cơm chứ không đi chơi được như bạn bè. Tao mới hơn mười tuổi đầu mà đã biết đi chợ, nấu cơm, nấu canh, kho cá mỗi ngày cho má tao ăn. Cứ tao nấu xong cơm trưa thì dở cơm ra sạp cho má tao ăn trước. Ai mua gì thì tao bán để cho má tao ăn cơm. Má tao cười cười hoài à, làm tao vui lây nên không thấy cực. Còn kiếm ra chuyện làm cho má tao vui. Trưa, má tao ăn xong thì tao mới về nhà ăn sau. Rửa chén dĩa, là đã nghĩ tới cơm chiều, nấu món gì cho má ăn đây?

Sống ở cái chái nhà ngoại vậy mà vui. Không ngại dượng rể không muốn má con tao sống ở nhà ngoại vì ổng sợ ngoại chết sẽ chia đôi nhà đất cho má tao một nửa thì ổng với dì tao còn có một nửa. Nhưng ông trời dìm ổng. Ổng đi đám giỗ bên sông về bị chìm xuồng bởi mưa giông tới tìm không thấy xác luôn. Dì tao theo người khác đi biệt xứ vì sợ tiếng đời chồng mới chết đã theo trai. Những việc xảy ra hồi nhỏ mà đôi khi đêm nằm tao nghĩ như mới hôm qua! Sao đời ai cũng không có mấy chuyện vui để nhớ mà lòng buồn muốn quên hết đi thì lại nhớ mênh mông…”

“Thôi thì anh Ba bằng lòng với hiện tại là nguôi ngoai nhất! Chị Ba lớn thì phần số đã an bài, chị Ba nhỏ của em hiền như ngụm nước mưa, con anh không bác sĩ, kỹ sư thì đã sao; con theo nghề cha thì đã bằng ba người cùng thời với kinh nghiệm gia đình. Anh có anh em, bạn bè ở địa phương thương mến, kính trọng anh là đã đủ hưu rồi, thôi quên quá vãng đi anh Ba!”

“Chú mày nói phải, nhưng biết một mà không biết hai. Những đêm trở trời, anh nhớ má anh đau nhức vì bị phong thấp tới cắn răng chịu đựng tới toát mồ hôi. Anh xoa bóp bắp chân bắp tay cho má anh tới anh ngủ gục. Những giọt nước mắt hạnh phúc của má anh mà hồi nhỏ anh chỉ nghĩ là đau nhức. Tới mình đau nhức về già mới thương má anh cắn răng chịu đựng chứ thời đó thì tiền đâu mà nói tới thuốc thang…”

Anh Ba chết ngắc theo dòng hoài niệm đầy cảm xúc, chứ tửu lượng của anh chưa đến lúc có vấn đề. Tôi nhìn qua công việc, con mắt nghề nghiệp của anh đang theo dõi người con làm ăn có đặt để lương tâm vào nghề nghiệp không? Ước gì cha ông bác sĩ người Việt gian lận bảo hiểm, mẹ cô dược sĩ người mình buôn bán thuốc cấm… có được chút lương tâm như người đồng hương làm thợ sửa máy lạnh không xúi dại con cái thì trên mặt báo đã không có những chuyện gian lận làm xấu hổ cả cộng đồng.

Dòng hoài niệm của anh Ba lại bất tận chiều tàn, “Má tao cũng ngộ! Sợ ớt mà lại thích ăn cay. Thèm mía hấp chấm muối ớt sau chỉ một lần được ba tao dẫn lên Sài gòn mới được ăn món đó! Tao nhịn tiền má cho con ăn sáng, để giấc trưa hai giờ chiều, tao mua mía về tự hấp, đâm chén muối ớt cho thật cay ra sạp cho má, ‘má ăn đi, cay quá con không ăn được! Má ăn rồi ngủ chút đi, con coi hàng cho. Con học bài, làm bài nên má đừng hỏi gì nha…’ Má tao xuýt xoa vì cay nhưng khoái chí lắm, rồi có ngủ nghê gì đâu, vì làm sao tin tao biết bán hàng… cái nào tao không biết giá thì cho không người ta luôn.”

Chúng tôi im lặng lâu lắm! Chỉ khi con trai anh Ba đến báo cáo: “Máy lạnh nhà chú không hư gì. Con chỉ bảo trì lại thôi. Máy còn tốt, chú yên tâm.”

Cảm ơn người cháu tử tế vì tâm chú an hơn cả máy lạnh không hư hỏng khi nghe cha cháu chảy tiếp dòng miên viễn của hoài niệm tuổi già chợt về tháng Năm…

“Tao mới mười hai tuổi đầu mà lo cơm nước ngày ba bữa cho cho má, cho ngoại luôn vì dì đã bỏ nhà đi. Ngoại ăn cơm phải đút vì ngoại muốn chết vì xấu hổ chuyện của dì tao nên không muốn ăn nữa! Nhưng tao nhớ bà nội trong âm thầm nên bà nội linh cảm được mà tới thăm tao.

Bà nội với cô của tao dẫn đường lặn lội từ trung vào nam để thăm thằng cháu nội. Tao đi học về đã thấy bà và cô mình ngồi trong chái nhà ngoại chờ đợi thằng cháu nội. Tao vừa nói vừa hướng dẫn cho cô lo cho nội đi tắm rửa, nghỉ ngơi, rồi cô cũng vậy nha vì má con còn bận buôn bán ngoài sạp. Tao đập ống heo để dành, chạy bộ qua sạp cho má tao hay tin, cũng là cho má tao biết điều tao mơ ước đã thành sự thật – có ngày bà nội tao sẽ tìm tao cho xem! Tao thường nói với má tao như vậy. Nên cái quyết định đập ống heo mới nhanh chóng, dứt khoát bởi tình máu mủ mà, bà cháu gặp nhau lần đầu đã không tiếc mày ơi! Nhưng cũng đâu có bao nhiêu tiền, chỉ đủ mua được con cá lóc bằng bắp chân để nấu canh chua cái đầu với đuôi cho bà nội tao ăn, mấy khứa cá mình thì kho khói vì gặp hôm mưa nên bẹ dừa chụm củi khói um…

Bà nội với cô tao tắm bụi đường ra thì nồi cơm chín tới, Tao chạy ra sạp nói má, “Má về nhà ăn cơm với bà nội, bà ngoại, với cô của con đi. Con coi sạp cho…”

“Hồi má tao te te ra ngõ nhà ngoại, tao bỏ sạp chạy về lo rửa chén. Nhưng tao đứng trong vòng tay của bà nội lần đầu. Nội nói gì thì bà ngoại tao còn không hiểu nói gì tới má tao với cái giọng miền Trung của nội. Tao chỉ cảm thấy là không muốn buông bà nội tao ra vì không còn gặp lại.

Mà đúng vậy đó mày! Bà nội tao chỉ nói, “con nấu canh, kho cá ngon nhất trên đời mà bà nội được ăn”. Bà nội tao hun tao tới tao mắc cỡ, nhưng nội về rồi thì má con tao mới biết nội để lại vàng cho má con tao vượt biên.

Giờ, tới má tao cũng không còn thì  bà nội tao là ai, quê nội tao ở đâu ngoài trung, tao đâu có biết.”

 

Anh Ba bưng chai cognac nốc một hơi chứ không thèm rót ra ly nữa…

Tháng Năm lại về cho con nhớ mẹ, cháu nhớ bà lặn lội vào thăm. Ôi thương người bà miền trung mùa đông thiếu áo hè thời thiếu ăn mà lặn lội vô tới miền tây để tìm gặp thằng cháu rơi, trao hết gia tài cho tương lai hậu duệ. Ba miền quê xưa khác nhau phong thổ nhưng lòng mẹ, lòng bà đâu kể giọt máu rơi với ruột rà ruột thịt vì con cháu là máu mủ.

Tháng Năm ngồi đó, những người đi muôn phương ngồi bất cứ đâu trên địa cầu, nhưng lòng tháng Năm luôn nhớ mẹ, nhớ bà…

Phan

 

 

Tin tức khác...