Thời Báo Vietnamese Newspaper

“Vòi rồng”

Nguyễn Thơ Sinh

Vòi rồng là gì? Câu hỏi đó có thể ít khi bạn thắc mắc. Tuy nhiên nếu bạn biết Alabama vừa trải qua một thảm họa vòi rồng khiến hàng chục mạng người bị cướp mất, bạn có thấy đây là một thiên tai nguy hiểm đáng sợ hơn bạn đã từng nghĩ?

Thực ra vòi rồng (tiếng Anh: tornado) là một cột khí xoay tròn rất mạnh đi kèm với giông bão do tầng khí quyển gây ra ảnh hưởng tới mặt đất. Một vòi rồng với cường độ mạnh có khả năng hủy diệt khủng khiếp khi tốc độ gió lên tới 300 dặm/giờ. Chúng có thể phá hủy các tòa nhà lớn, nhổ bật gốc cây lớn, ném những chiếc xe hơi nặng văng xa hàng trăm thước. Chúng mạnh đến nỗi có thể khiến cọng rơm (khi bay với vận tốc 300 mph trở thành mũi tên cắm ngập vào thân gỗ cứng. Con đường tàn phá của vòi rồng chiều ngang dài đến cả dặm và kéo xa hàng năm chục dặm; vì vòi rồng (xoáy giống như con gụ, có nơi gọi là con cù, một trò chơi phổ biến của trẻ em tại nhiều nơi trên thế giới) chạy đường theo hình chữ chi, sàng qua sàng lại nên khó tránh nó lắm.Tại Mỹ, hàng năm có khoảng trung bình 1.000 vòi rồng lớn nhỏ khác nhau xảy ra.

Vòi rồng hình thành như thế nào? Hầu hết vòi rồng được sinh ra từ những trận bão giông (thunderstorm) với sức gió mạnh và sấm chớp chém ngang dọc trên bầu trời. Chúng cần đến không khí ấm, ẩm vốn thừa mứa tại vùng Vịnh Mexico và không khí khô, mát của Canada. Khi hai khối không khí nóng, ẩm và khô, lạnh này gặp nhau, chúng phá vỡ sự cân bằng ổn định trong khí quyển. Kế đó là tiến trình thay đổi hướng gió càng khiến tình trạng hỗn loạn bầu khí quyển diễn ra mạnh hơn. Hệ quả: Hai cột khí do bị thay đổi hướng càng lúc càng tăng tốc, xoáy rất mạnh kéo theo hiệu ứng mặt phẳng ngang (horizontal effect) như cách chúng ta cuộn chả giò (hay cuộn bánh cuốn có nhân thịt); sau đó hai cột khí này quấn lấy nhau càng lúc càng cuốn lên cao chuyển thành cột lốc dựng đứng. Không khí cứ thế bị cuốn vào tiếp theo sau đó (tham gia hiệu ứng mặt phẳng ngang biến thành chiều thẳng đứng), đường kính của vùng không khí tham gia quá trình này đôi khi rộng tới 2-6 dặm và xảy ra với nhiều cơn giông khác nhau. Thường thì vòi rồng chào đời tại các điểm luồng khí bị cuốn vào tâm cơn xoáy lốc khi hiệu ứng mặt phẳng ngang chuẩn bị biến thành cột xoáy lốc thẳng đứng.

Còn nhớ cuốn phim có tựa đề Twister trình chiếu năm 1996 do nữ diễn viên nổi tiếng Helen Hunt thủ vai Tiến sĩ Jo Harding, một giáo sư đại học chuyên nghiên cứu vòi rồng đã chinh phục nhiều thế hệ khán giả đam mê điện ảnh. Với những kỹ xảo hiệu ứng ghép cảnh (visual effect) cuốn phim để lại nhiều ấn tượng mạnh về sức tàn phá của vòi rồng cho người xem. Nếu có dịp, bạn có thể mượn phim này tại một thư viện gần nhà hay có thể xem nó tại youtube.com với giá $3.99. Cảnh những con bò mộng to đùng bị ném lên không trung, xe cộ, nhà cửa, cây cối… tất cả những vật thể dám án ngữ trên con đường tàn phá của vòi rồng sẽ bị hủy diệt không thương tiếc trong phim này không khác xa thực tế nhiều lắm.

Như đã bàn ở trên, tornados xảy ra tại nơi hai luồng khí (a) ẩm và nóng rất sẵn tại vùng Vịnh Mexico và (b) luồng khí khô và lạnh vốn thừa mứa tại Canada cung cấp điều kiện lý tưởng cho những trận cuồng phong thunderstorm – cuối cùng sinh ra những trận tornados tàn phá kinh hoàng. Tornado được xếp hạng theo thang EF (Enhanced Fujita) từ EF0 đến EF5. Các tiểu bang của Mỹ trong khu vực hứng chịu những hậu quả thunderstorm và tornados nhiều nhất là Alabama và Oklahoma (trung bình mỗi năm có khoảng 7 vòi rồng lớn EF5 tại hai tiểu bang này).

Ba tiểu bang kế đó là Iowa, Kansas, và Texas, mỗi năm trung bình hứng chịu khoảng 6 vòi rồng lớn cỡ EF5. Vì Iowa là tiểu bang có diện tích nhỏ nhưng phải gánh 6 vòi rồng cỡ lớn nên được coi là tiểu bang có mật độ vòi rồng cấp EF5 (EF5 tornadoes per square mile) cao nhất Mỹ!
Sau đây là bảng xếp cấp độ tàn phá EF của vòi rồng:
EF0: 65-85 mph. Sức tàn phá nhẹ.
EF1: 86-110 mph. Sức tàn phá mức vừa.
EF2: 111-135 mph. Sức tàn phá đáng kể.
EF3: 136-165 mph. Sức tàn phá nặng.
EF4: 166-200 mph. Sức tàn phá trầm trọng.
EF5: Hơn 200 mph. Sức tàn phá ngoài tưởng tượng.

Vòi rồng có sức tàn phá lớn nên các công ty bảo hiểm bồi thường tại các vùng này chẳng hứng thú gì khi nghe nói đến vòi rồng. Vâng. Nhà cửa và các công trình kiến trúc, thú vật nuôi, nông trại… khi bị vòi rồng tàn phá gây ra những thiệt hại vật chất không nhỏ. Với con số trung bình hàng năm gần 1.000 vòi rồng xảy ra trên đất Mỹ, không chỉ 5 tiểu bang nói trên bị ảnh hưởng nặng. Năm 2014, có đến 10 tiểu bang bị vòi rồng tàn phá. Hãng bảo hiểm State Farms đã phải bồi hoàn thiệt hại vòi rồng cho 10 tiểu bang này: Đứng đầu là Illinois: 10.884 hồ sơ. Sau đó là Georgia: 10.148 hồ sơ. Thứ ba là Texas: 7.999 hồ sơ. Ohio: 6.849 hồ sơ. Tennessee: 6.395 hồ sơ. Indiana: 5.945 hồ sơ. Michigan: 4.762 hồ sơ. Alabama: 4.612 hồ sơ. Missouri: 3.914 hồ sơ. Và Kentucky: 3.583 hồ sơ.
Gần đây nhất là vòi rồng xảy ra tại Georgia và Alabama đã cướp đi mạng sống của ít nhất 23 người tại Hạt Lee của tiểu bang Alabama. Vâng. Thiệt hại của cải còn kiếm lại được. Thiệt hại về nhân mạng là những mất mát không gì có thể bù đắp. Cú vòi rồng này tàn phá số sinh mệnh lớn, chỉ đứng sau một vòi rồng khác xảy ra hồi tháng 05 năm 2013 tại Hạt Moore của tiểu bang Oklahoma cướp đi sinh mệnh của 24 người dân. Nước mắt có thể khô đi, nhưng trong tâm tưởng hoài ức của người thân chứng kiến cơn thịnh nộ của những vòi rồng chắc chắn không thể phai nhòa dễ dàng nhanh chóng.

Với sức tàn phá cấp EF4, vòi rồng kéo qua khu vực thị trấn Beauregard, Alabama gần như hủy diệt tất cả những gì nằm trên con đường tàn phá của nó. Ảnh chụp từ trên cao quang cảnh trước và sau vòi rồng tàn phá hoàn toàn khác hẳn nhau. Một ngôi nhà vững chãi bề thế còn lại gì? Xin thưa: Chỉ còn lại cái nền nhà trống hoác. Căn trailer gần đó biến mất không để lại bất cứ dấu tích nào. Cánh rừng phía sau ngôi nhà trở thành bãi hoang địa. Ai xem ảnh cũng đưa mắt nhìn nhau: Thế này ai mà sống sót cho được!

Theo Thông tấn xã AP, năm 2018 có 10 người thiệt mạng do vòi rồng gây ra tại Mỹ. Lần này các nạn nhân tại Hạt Lee của tiểu bang Alabama lên đến 23 người là nạn nhân trong các gia đình. Trong số này có ba em nhỏ độ tuổi 6-10. Nạn nhân nhỏ tuổi nhất là em Armando Hernandez, 6 tuổi.

Trung tâm National Weather Service (NWS) tại Birmingham, Alabama ban lệnh vòi rồng khẩn cấp tại Hạt Lee lúc 2:09 chiều hôm chủ nhật khuyến cáo tornado có sức tàn phá lớn đang kéo đến (confirmed large and destructive tornado). Thông thường lệnh tornado emergency ít khi được loan báo trừ phi vòi rồng được xác định có cường độ tàn phá lớn dẫn đến tử vong. Vì thế với khoảng thời gian không lâu ấy, vỏn vẹn có 9 phút, người dân hầu như không đủ thời gian tìm cho mình phương án đối phó hiệu quả an toàn nhất.
Một nạn nhân may mắn sống sót sau khi vòi rồng cấp EF4 tàn phá Hạt Lee, anh Jonathan Clardy cho Thông tấn xã AP biết anh và gia đình khi nghe lệnh tornado emergency chỉ biết ôm nhau và sốt sắng dâng lời cầu nguyện khi vòi rồng tiến đến ngôi nhà của anh.

Với vận tốc sức gió của vòi rồng nguy hiểm lần này là 170 dặm, chiều ngang vệt tàn phá lên đến nửa dặm, để chạy thoát khỏi nó hầu như là chuyện ngoài trí tưởng tượng. Được biết đây là vòi rồng cấp EF4, lần sau cùng vòi rồng nặng cấp này xảy ra tại Mỹ hôm 29 tháng 04 năm 2017.

Mới chỉ là tháng 03 thôi, mùa vòi rồng sẽ còn kéo dài trong vài tháng tới nữa. Theo các chuyên gia nghiên cứu vòi rồng, tornado season bắt đầu rộ lên vào tháng ba, sau đó tăng tốc với tần số cao vào những tháng tư, tháng năm, và tháng sáu. Như vậy mùa vòi rồng xem ra chỉ mới bắt đầu trong năm 2019 này.

Hôm thứ Sáu 8/3, Tổng thống Trump đã ghé thăm Alabama nhân vụ vòi rồng thảm họa xảy ra. Người quý ông thì bảo ông làm việc này khá tốt, thể hiện lòng thương dân thật đáng quý. Kẻ ghét ông thì bảo ông chẳng tử tế gì, lợi dụng vụ này để tự đánh bóng mình. Thế mới biết chuyện gì ở Mỹ bây giờ đều chẳng biết tin ai, theo ai; bởi cái gì ở Mỹ hiện nay cũng bị chính trị hóa. Khổ thân ông, không đi cũng bị chửi, mà đi cũng bị thiên hạ nhiếc móc là đồ đạo đức giả!
Xin được thắp nén hương lòng cho những nạn nhân của thiên tai vòi rồng mới nhất vừa xảy ra tại Hạt Lee, tiểu bang Alabama. Sự mất mát của họ nhắc nhở mỗi chúng ta cuộc sống là một quà tặng diệu kỳ, song (cuộc sống) cũng chính là hiện thân của một sự tồn tại mong manh vô thường. Để rồi thiên nhiên kỳ diệu vào lúc bất ngờ nhất sẽ gây ra những tổn hại kinh hoàng, như thể có ý muốn khắc họa rõ hơn về sự mong manh vô thường của số phận đời sống chung quanh ta.

Nguyễn Thơ Sinh

Comments are closed.

error: Content is protected !!