Viết từ Dallas:Sống tử tế

Huy Lâm

Bất cứ ai đã sử dụng internet và từng ghé vào những trang mạng internet lớn như yahoo.com, msn.com hoặc những tờ báo mạng như wsj.com, nytimes.com hoặc các trang mạng xã hội facebook, youtube, thì thường thấy có phần comment ở dưới một bài viết ngắn, dài hay một đoạn video để độc giả hay khán giả góp ý kiến. Tuy nhiên, ở những phần comment này, nhiều khi chỉ cần đọc lướt qua vài ý kiến thôi đã làm chúng ta phải giật mình là tại sao lại có nhiều người có thể viết những ý kiến ác độc và tàn nhẫn đến thế. Nếu đặt trường hợp chúng ta là người nhận những “ý kiến đóng góp” đó thì không biết sẽ phải xử sự ra sao nữa. Nhưng chắc chắn một điều là những ý kiến được cho là “đóng góp” nhưng lại không có chủ đích xây dựng thì không ít thì nhiều sẽ làm cho người nhận chúng phải đau lòng không ít.

Theo kết quả thăm dò của trung tâm nghiên cứu Pew Research Center vào năm 2011, khoảng 69% những người lớn sử dụng các trang mạng xã hội nói rằng họ đã từng chứng kiến nhiều người đối xử thiếu nhã nhặn, lễ độ và nhiều khi đến tàn nhẫn, ác độc đối với người khác ở trên những trang mạng xã hội này.
Dạo gần đây, người ta thấy một vài vấn đề xã hội mới xuất hiện mang tính hiện đại: chọc ghẹo, bắt nạt, thậm chí hăm dọa nhau ngay trên mạng. Trong đó có vài trường hợp đưa đến kết quả thương tâm, có người phải tự vận vì chịu không nổi áp lực, đã buộc một số nhà nghiên cứu xã hội đã phải lên tiếng và đưa ra những lời cảnh báo về nguy cơ của những vấn đề nghiêm trọng chưa được đánh giá đúng mức mà internet mang lại và chúng sẽ là những thử thách mới đối với tương lai của xã hội.

Mới đây, trên tờ Wall Street Journal, nhà báo Joe Queenan cũng đã phải lên tiếng nói rằng càng ngày càng có nhiều người kêu gọi về sự cần thiết phải có nhiều mạng internet khác nhau, mỗi mạng internet phục vụ cho những loại người khác nhau. Chúng ta đã có những nhà hàng và những khu vực giải trí tử tế lành mạnh có quyền từ chối tiếp đãi những khách hàng không đàng hoàng hay không theo đúng quy định của họ, rồi những chương trình truyền hình lành mạnh, những loại âm nhạc lành mạnh, vậy thì tại sao chúng ta không thể có những mạng internet lành mạnh, nơi mà những tay bậm trợn phá phách hay gây sự sẽ không được tiếp đón? Những ai không ưa sự tử tế có thể vào những trang mạng dành riêng cho họ. Ở đó, họ có thể tha hồ xỉ vả, ném bùn vào nhau, đối xử với nhau tàn nhẫn và độc ác như họ muốn. Như vậy, những người muốn được tử tế sẽ không phải dây dưa với họ, tránh bị phiền nhiễu, khỏi bị bực mình và đỡ mất thì giờ vô ích.

Mà ở những mạng internet lành mạnh đó, các bậc cha mẹ sẽ không phải lo sợ con cái đi lạc vào những nơi không nên tới, không phải kiểm soát chặt chẽ từng giờ từng phút và hồi hộp như đang chờ một điều gì đó bất trắc xảy ra. Sẽ không có những hình ảnh bậy bạ, những tin tức ba xu, những chuyện nhảm nhí và những tin đồn thất thiệt trên những mạng internet này. Những thứ rác rến, cặn bã cho trôi hết qua bên kia dành cho những người thích ngụp lặn trong những thứ ấy. Tâm lý chung là người ta sẽ cảm thấy thoải mái hơn khi giao du với những người có cùng quan niệm và giá trị cuộc sống như mình, kiểu ngưu tầm ngưu, mã tầm mã.

Khái niệm về những mạng internet như vậy cũng có thể áp dụng cho những trang mạng xã hội được đông người sử dụng hiện nay như Twitter hay Facebook, nơi mà những người thiếu phép lịch sự không được phép đưa lên những hình ảnh không sạch sẽ hay nói những điều thiếu thân thiện.

Nhiều mạng internet khác nhau cũng sẽ có lợi cho thương mại. Đa số đám đông là những người tử tế và thích giao dịch với những công ty làm ăn đàng hoàng, sản xuất những mặt hàng có phẩm chất, lịch sự với khách hàng, sẵn sàng trả lời bất cứ câu hỏi thắc mắc nào từ khách hàng chứ không chỉ nhắm mục đích móc túi khách hàng. Tâm lý nói chung, khi giao dịch với những khách hàng tử tế thì công việc thường thuận lợi hơn. Thế nên những công ty làm ăn đàng hoàng cũng sẽ tìm tới quảng cáo nơi những mạng internet lành mạnh và từ từ sẽ bỏ những mạng internet tạp nhạp. Bởi vì số người có những hành vi kém thân thiện chỉ là một nhóm nhỏ, nên công ty quảng cáo sẽ không hứng thú lôi kéo những khách hàng ở những mạng internet tạp nhạp đó nữa. Không được sự ủng hộ tài chánh, những mạng internet này sẽ chết lần chết mòn. Và khi không còn đất để dụng võ nữa, những người hay gây sự bắt buộc phải thay đổi tính tình, từ bỏ những hành vi kém thân thiện và trở nên lịch sự và tử tế hơn để được vào những mạng internet lành mạnh. Để rồi từ đó thế giới internet được trở về lại với vị trí như lúc đầu của nó là một nơi lý tưởng mà những nhà khoa học tiên phong đã phát minh ra: truyền đạt và nâng cao kiến thức, mang lại ích lợi cho mọi người. Một nơi thân thiện mà ai cũng có thể ghé chơi và trao đổi những ý kiến có giá trị. Hay chỉ giản dị là tạt qua thật nhanh để gửi nhau một lời chào.

Được như vậy thì quả thật là quá sức lý tưởng, nhưng nói thì dễ còn làm được thì rất khó. Trong khi chờ đợi vị cứu tinh nào đó xuất hiện và có cách giải quyết để làm sạch internet thì thế giới ảo vẫn là một thế giới tạp nham, ô trọc với đủ mọi hạng người chen lấn nhau trong đó. Nhưng là vì thế giới ảo nên tất cả mọi người đều xuất hiện dưới hình thức tàng hình và ẩn danh làm cho người ta có cảm giác được tự do tung hoành mà không sợ bị ai đó ngăn cản. Có những người biết cư xử bằng thái độ tử tế; người khác thì lại bộc lộ phần đen tối cá nhân của họ. Những tay bặm trợn chuyên phá phách gây sự, mà những nhà nghiên cứu nghĩ rằng có thể là những người có tâm lý bất thường, thì chỉ thích nói những điều xỏ xiên thiếu chín chắn và không hề có ý tự kiềm chế, với mục đích duy nhất là gây đau khổ cho người khác. Nhưng có người cho rằng một số ý kiến của những tay bặm trợn này, mặc dù thiếu hẳn sự nhã nhặn, cũng có thể cho chúng ta một cơ hội để nhìn lại mình, xem coi có những lỗi lầm nào cần học hỏi để tránh đi vào những vết lăn đó ở những lần khác.

Để hiểu và làm được điều đó không phải chuyện đơn giản. Các nhà nghiên cứu xã hội nói rằng tâm lý của chúng ta thường có khuynh hướng bám chặt vào những chuyện tiêu cực. Một số nghiên cứu trước đây chứng minh cho thấy là người ta thường phản ứng mạnh hơn với những chuyện không hay, hay những lời chỉ trích, và nhớ những chuyện tiêu cực đó lâu hơn bất kỳ chuyện gì khác. Thế nên chúng ta phải biết làm chủ chính mình, phải có chủ tâm hướng sự chú ý của ta đến những điều tích cực. Đó là lý do vì sao những tay viết blog biết đối phó dễ dàng với những ý kiến thiếu xây dựng, họ có khả năng kiểm soát và chủ động trong ý thức và không để những điều tiêu cực đó lay chuyển quan điểm của họ.

Nhưng phần đông chúng ta không có khả năng đối phó đó nên dễ bị rơi vào cạm bẫy. Mạng internet là một thế giới bấp bênh đầy những hoài nghi, quấy nhiễu và bắt nạt nhau, làm cho nhiều người lỡ bước vào rồi đến khi bước ra thì cảm thấy như bị xúc phạm vì những ngôn từ hằn học không được gạn lọc trước. Người ta dùng những lời lẽ tàn nhẫn với nhau trên internet nhiều nhất là trong trường hợp khi bàn đến những đề tài “nhạy cảm” như tôn giáo, tính dục, chính trị, v.v…

Tình trạng bắt nạt nhau trên internet (cyber bullying) đang trở thành một vấn nạn nghiêm trọng trong cuộc sống hiện nay khi có quá nhiều người tham gia vào những sinh hoạt trên các trang mạng xã hội; và theo một cuộc khảo sát, ảnh hưởng đến khoảng 43% các trẻ vị thành niên tuổi từ 13 đến 17.

Nhưng phải chăng bản tính tự nhiên thật sự của chúng ta là đối xử tệ bạc với nhau? Hay vì những kỹ thuật hiện đại làm cho con người trở nên một đám đông lạnh lùng và không còn giữ được sự cảm thông giữa người và người với nhau.
Theo các nhà tâm lý, phần lớn những giao tiếp trong cuộc sống không có sự hiện diện của ngôn từ, mà là sự kết hợp của động tác, cử chỉ, ánh mắt nhìn, giọng nói và cách diễn đạt. Thiếu đi những thứ đó, người ta không biết phải cư xử với nhau thế nào cho phải phép và do đó dễ bị ngã vào vòng tiêu cực. Cũng vậy, khi giao tiếp trong thế giới ảo, người ta không thể nhận diện được cử chỉ, ánh mắt, giọng nói hay cách diễn đạt của người kia như ngoài đời thực. Nên thay vì có sự tương kính đối với những quan điểm khác nhau và một tương quan đồng đều trong đối thoại như ở ngoài đời thực, thì trong thế giới ảo, người ta trở nên hằn học và tha hồ phang nhau không nương tay khi thấy người khác có quan điểm khác với mình.
Để có thể thay đổi cách cư xử với nhau, không chỉ trong giao tiếp trên các mạng internet mà luôn cả trong cuộc sống đời thường, các nhà tâm lý khuyên là phải có sự cảm thông. Cảm thông nghĩa là phải thật sự thấu hiểu được hoàn cảnh, cảm xúc của người khác và những khó khăn của họ. Phải tự đặt mình vào vị trí của người khác với tất cả lòng thương yêu thì mới hiểu được nhau mặc dù sự thật nhiều khi không như ý chúng ta. Nhưng nếu tất cả cùng cố gắng mang sự cảm thông vào trong đời sống của mỗi người thì thế giới này có ngày sẽ trở nên một nơi chốn tốt đẹp hơn.

Cuộc đời luôn luôn đòi hỏi phải cố gắng, và tất cả chúng ta đều đi trên cùng một hành trình, dù đó là thế giới thực hay ảo, nhưng cuối cùng, ai cũng muốn tới được bến bờ an bình. Vậy, xin hãy cùng nhau tâm niệm điều này mỗi ngày trong đời.

Huy Lâm

More Stories...