Viết từ Dallas: Sự bất toàn

Huy Lâm

Đối với mỗi người chúng ta, một trong những ngày đặc biệt nhất trong năm có lẽ là ngày sinh nhật. Nó nhắc nhở cho mọi người biết cái ngày chúng ta được sinh ra và góp mặt với đời. Cho dù có làm tiệc tùng ăn mừng hay không thì ngày sinh nhật cũng có cái gì đó khác bình thường và là dấu mốc để mọi người nhận ra rằng mình lại thêm một tuổi. Có những người có thể gọi là may mắn khi được sinh vào những ngày rất dễ nhớ như ngày Lễ Giáng sinh, ngày đầu năm, ngày Lễ Độc lập, hoặc thậm chí ngày Halloween cho trẻ em đổ ra đường xin kẹo. Được sinh vào những ngày lễ này thì chỉ cần nói cho người đối diện một lần thôi là nhớ chứ không cần nhắc lại lần thứ hai.

Nhưng đặc biệt nhất có lẽ là ngày nhuận 29 tháng 2. Tuy đặc biệt nhưng những ai sinh vào đúng ngày này thì có hơi bị lỗ. Thay vì như những người bình thường khác, cứ mỗi năm, đến ngày sinh nhật của mình thì lại hy vọng có ai đó nhớ để mua tặng cho một món quà. Nhưng với những người sinh đúng vào ngày nhuận thì phải chờ cứ bốn năm mới có dịp để hồi hộp đợi xem mình có được quà hay không. Mà thường thì không, vì đâu ai có thể nhớ được cái khoảng cách cứ bốn năm một lần như thế. Đã không nhớ thì thôi, nhiều người khi nghe tới lại còn bán tín bán nghi: “Ủa! Có ngày này à?” Không tin, hôm nào bạn có dịp đi làm lại bằng lái xe hay cần đến một văn phòng nào đó điền giấy tờ thì thế nào cũng được hỏi về ngày sinh, và bạn cứ tỉnh queo trả lời là ngày 29 tháng 2 và chắc chắn sẽ nhận được ngay một ánh mắt ngờ vực. Là bởi vì những người được sinh vào ngày này khá hiếm.

Ở Mỹ hiện chỉ có khoảng 187,000 người được sinh vào ngày nhuận và trên thế giới là khoảng 4 triệu người. Tính ra, cơ hội để được sinh đúng vào ngày nhuận là 1 trên 1,461 và như vậy là khá thấp. Thế nên, nói họ là những người may mắn cũng không sai. Năm 2008, bà Martha Stewart của chương trình truyền hình Martha đã tổ chức một buổi họp mặt mời 200 người sinh vào năm nhuận đúng vào ngày 29 tháng 2 cũng đã phải thốt lên: “Tôi nghĩ các bạn là những người quá may mắn!” – và quả thật điều may mắn hôm đó là mỗi khách mời được nhận một món quà từ bà Stewart.

Nhiều người sinh vào ngày nhuận (tiếng Anh gọi họ là leaplings hay leapers) còn tự thành lập những câu lạc bộ riêng cho họ ở nhiều thành phố trên nước Mỹ. Nhưng một thị trấn nhỏ tại Texas có tên Anthony, kể từ năm 1988, được mang danh hiệu là Thủ-đô-năm-nhuận của thế giới, là vì cứ vào mỗi năm nhuận thì người của thị trấn này lại tổ chức hội chợ mừng năm nhuận rất xôm tụ. Năm 2012 vừa qua, thị trấn đã tổ chức mừng năm nhuận kéo dài trong ba ngày, tất nhiên là thời gian tổ chức rơi đúng vào ngày nhuận, cùng với nhiều tiết mục sinh hoạt giải trí.

Nếu bạn vẫn thấy ngày nhuận chưa đủ đặc biệt thì xin kể thêm điểm này nữa là cứ vào mỗi năm nhuận nước Mỹ lại tổ chức bầu cử tổng thống và người dân trên thế giới lại được dịp theo dõi những cuộc tranh tài tại Thế vận hội mùa hè.

Trên cuốn lịch treo tường cứ mỗi bốn năm lại có năm nhuận và ngày nhuận, như chúng ta đã biết, là vì trái đất của chúng ta quay xung quanh mặt trời hết một vòng vĩ đại đó không chỉ chẵn 365 ngày mà còn thêm 5 tiếng, 48 phút và 45 giây. Năm 46 trước Công nguyên, hoàng đế Julius Caesar của La Mã nhận thấy cuốn lịch năm đó đã đi trễ mất 90 ngày và muốn sửa lại phần khác biệt, nên cho chen thêm ngày vào trong những tháng trong năm, chỗ này mấy ngày chỗ kia mấy ngày cho đủ, và sau đó cứ mỗi năm lại cộng thêm một ngày nhuận. Mặc dù đã được điều chỉnh lại nhưng cuốn lịch vẫn chưa chính xác, vì thời gian dư ra mỗi năm không hẳn là đúng 6 tiếng mà hụt mất khoảng 11 giây. Đến năm 1582, với 11 phút bị thiếu mỗi năm không được điều chỉnh đó, cuốn lịch Gregorian lại bị xê dịch mất 10 ngày. Thế nên, cứ bốn năm lại có thêm một ngày nhuận, nhưng để bù vào 11 phút bị thiếu mỗi năm, vào những năm đầu của thế kỷ nào nếu không chia chẵn được cho con số 400 (ví dụ năm 1700, 1800, 1900, 2100 …) thì năm đó không có ngày nhuận.

Mặc dù rắc rối như thế nhưng quả thật nó không làm cuộc sống của chúng ta bị xáo trộn. Người ta vẫn ăn, uống, ngủ, nghỉ, yêu đương, giận hờn mỗi ngày. Mặt trời vẫn mọc ở phương đông vào mỗi sáng và lặn ở phương tây vào mỗi chiều. Tuy nhiên, có một sự thật này có lẽ chúng ta cũng nên tìm hiểu để biết thêm về trái đất và cuốn lịch chúng ta đang sử dụng rồi đây sẽ còn phải điều chỉnh lại cho hợp với vòng quay của nó.

Theo các nhà khoa học, trái đất của chúng ta mỗi ngày một quay chậm đi một chút. Vì trước đây trái đất quay nhanh hơn, nên ngày cũng ngắn hơn bây giờ. Độ chừng nhiều trăm triệu năm trước, trái đất phải quay 420 vòng quanh trục của nó mới đi hết một vòng quỹ đạo mặt trời, thay vì 365 lần như hiện nay. Lý do các nhà khoa học biết được vậy là nhờ đã tìm thấy những mảnh san hô cách đây 430 triệu năm.

San hô, giống như rễ cây, để lại vệt thời gian khi chúng phát triển – đó là những vết sẹo rất mỏng chỉ có thể thấy được qua kính hiển vi cho thấy khi những san hô này phát triển nhanh cũng như khi chúng không phát triển. Những vệt nhỏ li ti này giúp cho các nhà nghiên cứu có thể phân biệt giữa những mùa nào san hô phát triển mạnh từ năm này sang năm khác, và thậm chí từ ngày này sang ngày khác.

Theo giải thích của các nhà nghiên cứu, khi một miếng san hô phát triển, mỗi ngày nó để lại một lớp vôi thật mỏng. Và san hô thường phát triển mạnh hơn vào mùa khô hơn là mùa ướt. Nếu ta đếm hết tất cả những vệt li ti đó giữa các mùa, ta sẽ có được số ngày trong năm.

Và những ngày đó mỗi năm có sự khác biệt tùy theo san hô sống vào thời đại nào. Những san hô sống cách đây từ hơn 400 triệu năm trước cho thấy có 420 vệt li ti giữa mỗi mùa, như vậy có nghĩa là một năm vào thời đại đó dài 420 ngày. Những mảnh san hô gần đây hơn, sống khoảng vài triệu năm về trước, cho thấy trái đất xoay chậm hơn, chỉ còn 410 ngày một năm.

Vậy thì lý do gì trái đất lại xoay chậm đi như thế? Cũng theo các nhà khoa học giải thích là vì mối liên hệ giữa trái đất và mặt trăng. Khi trái đất xoay, lực hút kéo một khối lượng lớn nước biển gần hơn về phía mặt trăng. Khối nước đó làm cho sức quay của trái đất chậm lại. Và khi trái đất quay chậm lại, cái năng lượng để làm cho trái đất quay đó chuyển một phần sang cho mặt trăng, làm cho mặt trăng chuyển động nhanh hơn và kéo mặt trăng xa dần trái đất, cũng từng chút từng chút một. Và trong khoảng thời gian hàng triệu năm, từng mỗi chút thay đổi vòng quay của trái đất cũng như khoảng cách giữa mặt trăng và trái đất được cộng lại, cuối cùng đã làm thay đổi khá nhiều số lượng thời gian ngày và đêm mà trái đất đã trải qua.

Tuy có sự thay đổi to lớn đó, mỗi ngày của thời đại chúng ta đang sống, mặt trời vẫn mọc vào sớm mai và lặn lúc hoàng hôn, vẫn có đủ ngày và đêm theo sự tuần hoàn của trời đất, cho dù mỗi vòng quay của trái đất nay đã phải kéo dài hơn. Và ta có thể suy ra nhiều triệu năm sau, một ngày có thể kéo dài thêm ra thành 25 tiếng hoặc hơn, và như thế loài người sẽ có dư thêm thời giờ để làm những chuyện khác nữa. Vậy thì hiện tượng trái đất ngày càng quay chậm đi không hẳn là một tin xấu. Chỉ cần nó cứ vẫn quay đều đều như thế như trong mấy trăm triệu năm qua. Quay chậm một chút cũng không sao, chỉ đừng đứng hẳn lại là được.

Nay, với kỹ thuật tân tiến và những thiết bị dùng để đo và giữ thời gian cho chuẩn có thể nói là đã đạt đến độ chính xác hoàn hảo. Trên thế giới hiện có 250 chiếc đồng hồ nguyên tử được đặt ở khắp nơi với độ chính xác là cứ mỗi 50 triệu năm chỉ trật đi mất có một giây. Mặc dù chính xác đến thế nhưng thời gian trên những chiếc đồng hồ nguyên tử này vẫn không hoàn toàn ăn nhịp với thời gian vòng quay của trái đất. Lý do là vì vòng quay của trái đất không hoàn toàn nhất định, lâu lâu buồn tình nó quay chệch đi một tí, và do đó, các nhà khoa học làm công việc đo thời gian vòng quay của trái đất, khi thấy cần, thì chèn thêm một giây vào – được gọi là giây nhuận (leap second). Giờ được ghi nhận cho giây nhuận này (tính theo Giờ Phối hợp Quốc tế – UTC) là 23:59:60, người ta không cho nó nhảy lên thành 00:00:00. Nói là khi cần thì mới chèn một giây vào là vì không có khoảng thời gian nhất định nào. Có khi mỗi năm một lần, lại có khi cách hai ba năm mới làm một lần, và ngày được chọn trong năm là 30 tháng 6 hoặc 31 tháng 12. Giây nhuận được áp dụng lần đầu vào năm 1972, đến nay đã có 26 giây nhuận được chèn vào và lần mới nhất là ngày 30 tháng 6 năm 2015.

Trước đây khi còn cắp sách đến trường, có lần được học bài học về Thái dương hệ và được thày chỉ cho thấy sự hoạt động nhịp nhàng của các hành tinh xung quanh mặt trời: mặt trăng quay quanh trái đất, trái đất quay quanh mặt trời v.v… Thày nói đến sự hoàn hảo phải có của nó và nếu một trong những hành tinh chỉ cần đi chệch một chút thôi là có thể đụng vào nhau và làm nổ tung cả Thái dương hệ. Nay chúng ta được biết thêm trong cái được xem là hoàn hảo đó vẫn có quá nhiều những sự bất toàn. Và chúng ta học được bài học là trên thế gian này không có điều gì là hoàn hảo cả – một con người hoàn hảo, một công việc hoàn hảo, một đời sống hoàn hảo là không thể có. Nhưng chúng ta vẫn có thể sống vui vẻ, hạnh phúc, bao dung giữa những cái bất toàn đó.

Huy Lâm

More Stories...