Viết từ Dallas: Nếu trúng số

Huy Lâm

Không chỉ nước Mỹ mà có lẽ nhiều nơi khác trên thế giới cùng lên cơn sốt với người dân Mỹ trong suốt hai tuần lễ đầu tháng 1, sau khi lô độc đắc xổ số Powerball vượt quá $500 triệu. Nhưng khi lô độc đắc vượt mức $1 tỉ thì nó không còn là cơn sốt nữa mà thành cơn lên đồng tập thể. Trong những câu chuyện giữa đám đông: ở nhà, ngoài phố, nơi sở làm, tại quán cà phê… đâu đâu người ta cũng chỉ nói tới lô độc đắc này. Tại những cửa hàng tạp hóa, người dân Mỹ xếp thành những hàng rồng rắn thật dài để mua cho được tấm vé số may mắn. Riêng tại tiểu bang Texas, vào lúc cao điểm, mỗi phút người ta bán được khoảng hơn $1 triệu tiền vé số. Nhiều người bên châu Âu, châu Á gọi sang cho bà con bên Mỹ nhắn mua dùm cho một vé cầu may. Riêng dân Canada sát nách cũng ráng lái xe qua biên giới để mua cho được tấm vé có thể đưa họ tới giấc mơ triệu phú.

Tổng số tiền cho lô độc đắc cuối cùng lên đến hơn $1.5 tỉ và có ba người trúng – một ở California, một ở Florida và một ở Tennessee. Cặp vợ chồng ở Tennessee xuất hiện trước tiên để nhận 1/3 số tiền là $533 triệu (trước khi trừ thuế và các thứ linh tinh khác), hình trên mặt báo cho thấy cả hai cười toe toét. Nếu nụ cười là sự biểu lộ cảm xúc thì rõ ràng đây là nụ cười của hạnh phúc ngay trong giây phút đó.

Ba người trúng giải là ba người đại may mắn vì xác suất để trúng lô độc đắc là 1 trên 292 triệu, hay 0.000000342% – nghĩa là cơ hội trúng độc đắc gần như là con số không. Đó là lý do vì sao người Mỹ đôi khi gọi đùa việc mua xổ số cũng giống như là đóng tiền “thuế ngu” (stupidity tax). Nhưng chỉ với $2 cho một tấm vé số thì cũng tạm gọi là một cuộc đầu tư ít mạo hiểm.

Tuy nhiên, một số nhà khoa học đã làm thử một con tính bằng một phương trình khá nhức óc – trong đó có cộng vào trường hợp có hơn một người trúng và giải độc đắc bị chia ra cũng như tiền phải trả thuế – cuối cùng cho ra đáp số là kể cả khi lô độc đắc đạt con số kỷ lục là $1,5 tỉ thì một tấm vé số người mua phải trả $2 cũng chỉ trị giá có… $1.30. Đứng trên phương diện kinh tế, đây là cuộc mua bán bị lỗ ngay từ đầu, đấy là chưa kể tiền thưởng cho lô độc đắc lúc ban đầu chỉ có $40 triệu còm, thì lời khuyên từ các nhà kinh tế ở đây là không nên mua. Nhưng nhìn ở góc độ tâm lý, khi giải cho lô độc đắc vượt mức kỷ lục, cao ngất ngưỡng, nếu không mua lòng sẽ không yên, sẽ hối tiếc nếu lần xổ này có người trúng và người đó có thể là mình, vì tâm lý ai mua vé số cũng nghĩ trong đầu mình sẽ là người trúng giải. Thế nên, các nhà tâm lý khuyên là nên mua trong trường hợp cơn sốt xổ số Powerball như vừa qua, với $2 để mua sự an thái cho tâm hồn, không bị rơi vào tình trạng đứng ngồi không yên, ít nhất là cho đến khi những con số được xổ, thì không đến nỗi quá mắc.

Ngoài ba người may mắn nhất trúng được lô độc đắc còn có 26 triệu vé khác trúng được những giải nhỏ hơn, từ giải nhỏ nhất là $2 đến giải lớn là $2 triệu.

Có thể nói tất cả những ai mua vé số đều có chung một hy vọng là trúng được số tiền từ trên trời rơi xuống đó, nhưng cái mà người ta theo đuổi đó – và giả dụ nếu trúng được một giải nào kha khá – có làm cho cuộc sống của những người này hạnh phúc hơn không? Có nhiều câu chuyện kể về những người trúng xổ số gặp điều xui xẻo, trong đó có những người được cho là may mắn đó đã phải khai phá sản chỉ mấy năm sau, hoặc tệ hơn, có những trường hợp người trúng xổ số gặp tai nạn xảy ra cho chính họ hay cho người thân trong gia đình.

Một số nhà nghiên cứu đã thử đi tìm câu trả lời về sự thật những gì xảy ra sau khi người ta trúng số (ở đây là những người trúng những giải tương đối lớn): Trúng số có làm cho người ta giàu có hơn không? Và khi có được số tiền lớn bất ngờ như thế có làm cho họ hạnh phúc hơn không? Kết quả nghiên cứu cho thấy là câu trả lời không đơn giản chút nào.

Vào thập niên 1970 và 80, nhà xã hội học H. Roy Kaplan làm thử nghiên cứu về những người trúng xổ số. Trong cuộc nghiên cứu năm 1978, ông hỏi những người trúng số về cuộc sống của họ ra sao trước và sau khi nhận được tấm chi phiếu. Cuộc nghiên cứu này chỉ nhắm vào một nhóm nhỏ và những người trúng số cho biết cuộc sống của họ cũng không hạnh phúc gì hơn sau khi trúng so với những người không được giải. Năm 1987, Kaplan làm thêm một cuộc nghiên cứu lớn hơn, với tổng cộng 576 người trúng số, và thấy rằng phần lớn những người trúng số không bỏ việc làm của họ cũng nhưng không tiêu xài phung phí, và những điều không tốt người ta thường hay nói về những người trúng số là không chính xác.

Kết quả của cuộc nghiên cứu này ăn khớp với một nghiên cứu gần đây hơn. Cuộc nghiên cứu năm 2004 cho biết có 85.5% những người Mỹ trúng số tiếp tục làm việc sau đó (với 63% làm cùng công việc đã làm trước đó), và nếu công việc đối với những người này là quan trọng, thì họ càng có khuynh hướng ở lại tiếp tục làm việc hơn. Một nghiên cứu ở Thụy Điển cũng cho thấy kết quả tương tự: 62% những người Thụy Điển trúng số tiếp tục làm việc. Một nghiên cứu khác trên những những người trúng số ở Mỹ từ thập niên 1980 cho thấy trúng một số tiền lớn (thay vì số tiền nho nhỏ) thì người ta cũng tìm cách dành dụm nhiều hơn cho tương lai, và những người trúng lớn thường có khuynh hướng giảm bớt giờ làm việc trong tuần.

Một nghiên cứu khác dựa trên 35,000 người trúng số ở tiểu bang Florida cho thấy có 1.900 người khai phá sản trong vòng năm năm – và trong khi số tiền trúng giải làm giảm xác suất phá sản trong hai năm đầu thì xác suất ấy lại tăng trong ba đến năm năm sau đó. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu chỉ theo dõi những người trúng số tiền thưởng $150,000 hoặc ít hơn, và con số những người khai phá sản có thể thấp hơn ở những người trúng những giải lớn.
Dựa vào kết quả của những nghiên cứu trên cho thấy những người trúng số không hẳn là hay gặp những chuyện xui xẻo như chúng ta thường nghe. Có lẽ lý do là vì những câu chuyện về tán gia bại sản hay những điều không hay xảy ra trong gia đình của một số người trúng số đã bị truyền thông thổi phồng lên quá mức trong khi nhiều người trúng số khác có cuộc sống bình thường thì không được nhắc đến vì không có những tình tiết gây chú ý.

Điều xui xẻo thật sự nếu có, theo các nhà nghiên cứu, thì chính là hệ thống xổ số: Người Mỹ nói chung, đặc biệt là những gia đình nghèo, tiêu quá nhiều tiền cho xổ số (năm ngoái người Mỹ chi khoảng $70 tỉ), mà xác suất để thắng xổ số còn thua cả ở sòng bài.
Nhưng đó là những người trúng những lô nhỏ thường thôi. Những người trúng lô độc đắc cỡ vài chục triệu trở lên chắc là phải khác rồi.
Người Mỹ có câu nói đùa: Nếu muốn hại kẻ thù, cho hắn một vé xổ số. Một trong những điều tệ hại nhất có thể xảy đến cho người ta là trúng số độc đắc. Cuộc đời của người đó sẽ bị đảo tung lên, tất cả không còn nguyên như cũ, đặc biệt là những mối quan hệ thân quen.
Theo Ric Edelman, giám đốc văn phòng dịch vụ Edelman Financial Services, một khi trúng số – từ những người mình quen biết như cha mẹ, anh chị em trong nhà, bạn bè, đồng nghiệp, đến những người chưa từng quen biết như tổ chức thiện nguyện, nhà thờ, người lạ – đều tìm đến xin tiền. Nhiều người trong số đó còn nghĩ rằng người trúng số phải có bổn phận giúp đỡ họ và sẽ đòi hỏi điều đó. Nhiều người khác sẽ tỏ ra tức tối, ganh ghét.
Tâm lý chung của đám đông là thích những người thành công, nhưng là những người thành công qua công việc, qua sự cần cù chăm chỉ và hy sinh. Nhưng nếu là một người trúng số thì không được nằm trong số đó. Người trúng số chỉ là vì may mắn thôi, và đã là may mắn thì chắc gì anh hơn tôi. Tôi cũng xứng đáng để nhận được điều may mắn đó chứ. Từ đó đưa tới ganh ghét chỉ là một khoảng cách ngắn.

Có nhiều người sau khi trúng độc đắc được hỏi đều trả lời là sẽ tiếp tục làm việc như cũ. Nhưng sự thật là hầu như không một người trúng số độc đắc mà còn tiếp tục đi làm sau đó. Bỗng dưng được một đống tiền từ trên trời rơi xuống. Vừa ngủ qua một đêm thức dậy liền trở thành triệu phú thì không thể mong đợi mọi chuyện sẽ diễn ra bình thường như cũ. Bước vào sở làm thì không thể mong đợi tất cả đồng nghiệp sẽ nhìn mình bằng ánh mắt như trước. Sự hiện hữu của mình sẽ là sự nhắc nhở những đồng nghiệp đó rằng họ còn phải làm việc lâu lắm rồi mới được nghỉ ngơi thong thả.

Bây giờ thì chưa nhưng nếu một ngày nào đó bạn là người trúng số độc đắc thì hãy nhớ phải bình tĩnh và điều trước tiên nên làm là bảo vệ cho kỹ chiếc vé, ký tên vào và cất ở một nơi thật an toàn. Đừng mang nó đi đây đi đó, đừng khoe với ai vì tấm vé số có thể bị rơi mất hay bị đánh cắp.
Điều kế tiếp phải làm là mướn ngay một nhóm cố vấn, từ cố vấn luật pháp đến tài chánh, thậm chí người lo việc sắp xếp chỗ ăn chỗ ở mới cho mình cũng như người chỉ làm một công việc là đuổi khéo những người mình không muốn tiếp.

Nếu bạn là người hào phóng, muốn tặng cho người thân người quen tiền thì cứ việc, nhưng ít thôi, không nên cho nhiều vì như vậy là thiếu khôn ngoan. Theo luật Hoa Kỳ, một người chỉ có quyền nhận quà tối đa $14,000 một năm thì không phải đóng thuế, quá con số đó thì bắt buộc phải đóng, có khi lên đến 40%.

Và coi chừng kẻo phá sản. Nhiều cuộc nghiên cứu cho biết có khoảng 70% những người trúng lô độc đắc dưới $10 triệu bị phá sản chỉ trong ít năm là vì những người này tiêu tiền kiểu vất qua cửa sổ và tưởng túi tiền không có đáy. Đừng quá vội vàng, cứ đủng đỉnh mà tiêu xài và hưởng thụ vì chẳng ai tranh mất của mình. Và nên bỏ chút thì giờ suy tính làm cách nào để thay đổi cuộc sống tương lai của mình và của người thân sao cho được tốt đẹp.

Trúng số độc đắc không dễ và con số người trúng lô độc đắc có thể đếm đuợc. Nhưng sự may mắn có thể đến bất cứ lúc nào và đến vào lúc ít ai ngờ tới nhất. Thế nên ta cứ chuẩn bị tâm lý trước để đến khi hữu sự thì còn biết cách xử lý. Chuẩn bị trước dù sao vẫn hơn là không cho dù việc trúng số có thể sẽ không bao giờ đến với mình.

Huy Lâm

More Stories...