Trận đánh cuối cùng của Tổng thống Obama

Nguyễn Thơ Sinh

Nếu là người Việt, cái chết đầu năm thường được coi là xui xẻo. Mà xui xẻo hay may mắn đôi khi cũng còn tùy người, tùy hoàn cảnh, tùy vào những điều kiện khác nhau. Trường hợp của Thẩm phán Antonin Scalia – vị thẩm phán Tối cao pháp viện người Mỹ gốc Ý vừa qua đời mới đây chẳng ăn nhập gì đến chuyện hên xui. Người ta chỉ biết xác ông chưa kịp lạnh hẳn thì một hạt giống tranh giành cơ hội lấp vào vị trí bỏ trống ấy của ông đã bắt đầu nứt mộng.

Trong vòng ba thập niên qua, Thẩm phán Antonin Scalia là một trong chín tiếng nói quan trọng của Tòa Tối Cao. Ông nổi tiếng là người mạnh mẽ trong việc bảo vệ các giá trị truyền thống trước những tấn công của phe tả (tức các luồng tư tưởng tự do và hiện đại). Gần đây các vấn đề nóng gây nhiều tranh cãi đang ồ ạt tấn công vào thành lũy truyền thống như hôn nhân đồng tính, obamacare, luật dễ dãi hơn với người di dân…, gần như ông luôn là người đứng trước đầu sóng ngọn gió.

Trước Valentine’s Day một ngày – sáng thứ bảy ngày 13 tháng 02 năm 2016, người ta phát hiện ông đã chết tại trang trại riêng của mình ở tiểu bang Texas. Tạm không bàn đến niềm thương tiếc của người thân, sự ngỡ ngàng của những người hâm mộ, và cả sự thất vọng (nếu không nói là hoang mang) của giới chính khách và các nhà chính trị cánh hữu đang cố gắng bảo vệ những giá trị truyền thống: Cái chết của ông là sự kết thúc khá hụt hẫng. Gần như đó là cái chết của một tên tuổi lớn, để lại những dấu ấn khá đậm trong lịch sử các sự kiện lớn của Hoa Kỳ. Song cũng chính cái chết ấy đã trở thành khởi điểm của một trận đánh – Trận đánh cuối cùng của Tổng thống Barack Obama với Thượng viện (do Đảng Cộng hòa hiện đang nắm dao đằng chuôi).

Why this can be a battle? Tại sao là một trận đánh! Vì Tổng thống Barack Obama là người có quyền đề cử người thay thế khi một vị trí bị bỏ trống (trường hợp một trong 9 thẩm phán của Tòa Tối Cao từ chức hay từ trần). Và quyền này được bảo vệ bởi hiến pháp Mỹ – A constitutional responsibility – Hay gọi đó là một legal right. Và lần này người ta không thấy bất ngờ khi cái chết của Thẩm phán Antonin Scalia bỗng trở thành một mối lợi cho Tổng thống Barack Obama. Nhưng quyền này sẽ phải được Thượng viện phê duyệt. Rắc rối canh hẹ chính là ở chỗ này.
Nếu giả định một thẩm phán thuộc Đảng Dân chủ qua đời, Tổng thống Barack Obama sẽ bổ nhiệm một thẩm phán mới (dĩ nhiên sẽ của Đảng Dân Chủ). Chuyện này coi như huề. Nhưng nếu một thẩm phán của Đảng Cộng hòa (như Thẩm phán Antonin Scalia) nằm xuống, cơ hội Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm một thẩm phán của Đảng Dân chủ mới thì đây dĩ nhiên là một mối lợi không nhỏ cho Đảng Dân chủ.

Tòa Tối Cao Mỹ có 9 thẩm phán. Đây là con số lẻ để có một quyết định dứt khoát trong các phiên xử buộc phải có một verdict sau cùng. Thực ra con số chẵn (nếu nhiều như 100 thượng nghị sĩ), khả năng tỷ lệ 51-49 sẽ xảy ra cao hơn. Còn trường hợp nếu chỉ có 8 thẩm phán, làm sao mà chia thành 4.5 và 3.5 được. Hơn nữa với con số 100 thượng nghị sĩ, cơ hội xảy ra tỷ lệ 50-50 thấp hơn so với tỷ lệ 4-4 rất nhiều. Nên trong tình trạng này, vì tính cấp thiết của vị trí thứ 9 (để tạo ra một quyết định tối thiểu là 5-4), chuyện Tòa Tối Cao cần một người thứ chín bỗng giống hệt tình cảnh: Nước không thể một ngày không vua.

Báo chí đăng tải lời tuyên bố của Chánh thẩm phán John Roberts (nguyên văn): I am saddened to report that our colleague Justice Antonin Scalia has passed away. He was an extraordinary individual and jurist, admired and treasured by his colleagues. His passing is a great loss to the court and the country he so loyally served. Nghe mà thấy thương cảm. Nghe mà thấy gần gũi. Có chút gì đó ngậm ngùi nữa. Nhưng với khá đông người có ác cảm với những quyết định của ông rất có thể họ sẽ vui mừng. Chuyện chính trị mà. Chẳng phải ngưu tầm ngưu, mã tầm mã. Nhưng có mấy ai thích người không cùng chí hướng, cùng quan điểm, đi ngược lại triết lý sống với mình (trừ phi ta đang nói đến những người ba phải).

Nhận được tin đã xác định, Tổng thống Obama liền lên tiếng (nguyên văn): I plan to fulfill my constitutional responsibilities to nominate a successor in due time – Tôi sẽ thực hiện trách nhiệm theo hiến pháp qui định đề cử một người thay thế kịp thời. Ngay lập tức các thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa đã vội vã phản ứng: Hãy để cho Tổng thống mới (dọn vào Bạch ốc năm 2017) quyết định cho lần bổ nhiệm này.

Tại cột cờ của Tòa Tối Cao Quốc kỳ Mỹ được hạ xuống một nửa. Tổng thống Barack Obama gởi lệnh đến tất cả những văn phòng hành chính của liên bang sẽ hạ cờ ở mức một nửa để tỏ lòng thương tiếc Thẩm phán Antonin Scalia. Đây là một nghĩa cử tốt đẹp. Với người nằm xuống, hình như những ranh giới ngăn cách ý thức hệ sẽ được kéo sập xuống. Nghĩa tử là nghĩa tận. Cuối cùng thì vẫn là một kiếp người, tài giỏi mấy vẫn chẳng thoát được cảnh “bốn tấm dài, hai tấm ngắn”. Mà hành động này cũng có thể là thuần túy xã giao…

Tin buồn Thẩm phán Antonin Scalia thất lộc lần đầu tiên được tờ San Antonio Express News loan trên báo điện tử của mình. Lý do cái chết: Tự nhiên. Hưởng thọ 79 tuổi. Hôm thứ sáu ông vẫn còn đi săn chim cút tại trang trại Cibolo Creek Ranch của mình. Rồi tối về ông đi ngủ. Sáng thứ bảy không ai thấy ông thức dậy ăn điểm tâm nữa. Một nhân viên vào phòng ông và phát hiện ra xác của ông. Sự ra đi của một tên tuổi “nặng ký” như thế đã diễn ra trong lặng lẽ âm thầm.

Trong ba thập niên qua, người ta biết đến Thẩm phán Antonin Scalia là người tiên phong bảo vệ các xu hướng bảo thủ. Họ biết ông cũng là bạn thân của bà Thẩm phán Ruth Bader Ginsburg thuộc cánh tả (rất cấp tiến và hiện đại). Nhưng khi nói đến trách nhiệm, hai người họ có một đường hướng quyết định riêng rẽ rất dứt khoát, không bị ảnh hưởng bởi những chi phối của mối quan hệ. Tuổi của hai người họ đều cao (nói chung các thẩm phán của Tòa Tối Cao ai cũng thế, đều đã ngoài sáu mươi, bảy mươi). Đến nỗi gần đây nhiều ý kiến cho rằng nên giới hạn độ tuổi tại nhiệm của các thẩm phán Tòa Tối Cao với lý do tuổi cao dễ lẫn, không còn đủ sáng suốt để đưa ra những quyết định có ảnh hưởng lớn đến chế độ tam quyền phân lập của Mỹ.

Người trẻ nhất là nữ Thẩm phán Elena Kagan 55 tuổi, do Tổng thống Obama đề cử ngày 07 tháng 08 năm 2010. Người khác là nữ Thẩm phán Sonia Sotomayor do Tổng thống Obama đề cử ngày 08 tháng 08 năm 2009, 61 tuổi.
Hiện tại vẫn chưa biết ứng cử viên của đảng nào sẽ đắc cử Tổng thống năm 2016. Có thể là Đảng Dân chủ. Có thể là Đảng Cộng hòa. Tuy nhiên nhóm TNS của Đảng Cộng Hòa đã không đợi “con voi” hay “con lừa” thắng cử rồi mới tính tiếp; nhiệm vụ của họ là cứ kéo dài thủ tục bổ nhiệm, gây ra những khó khăn căng thẳng cho Tổng thống Barack Obama càng nhiều càng tốt.

Chẳng cứ cờ phải đến tay mới phất được. Có lắm lúc phải giành giật lá cờ để có quyền được phất ấy (hoặc không cho đối thủ có thể rảnh tay phất cờ)!

Nếu lần này Tổng thống Obama thành công trong việc bổ nhiệm một người khác thay thế, người này sẽ là người thứ ba. Được biết trước đó Tổng thống Reagan bổ nhiệm hai người, trong đó có Thẩm phán Antonin Scalia (tuyên thệ ngày 29 tháng 06 năm 1986), như vậy ông đã tại nhiệm được hơn 29 năm. Tổng thống Bush cha đề cử được 1 người. Tổng thống Clinton đề cử được 2 người. Tổng thống Bush con đề cử được 2 người. Như vậy nếu lần này Tổng thống Obama thành công trận đánh cuối này, Tòa Tối Cao sẽ có 5 thẩm phán của Đảng Dân chủ và 4 thẩm phán của Đảng Cộng hòa. Cán cân sẽ nghiêng về phía có lợi cho Đảng Dân chủ.

Tại sao gọi là trận đánh cuối của Tổng thống Obama? Vì lần này vụ đề cử thẩm phán mới vào chỗ trống của Thẩm phán Antonin Scalia không đơn giản. Chỉ còn chưa đầy một năm nữa thì Tổng thống Obama sẽ rời khỏi Bạch ốc. Khoảng thời gian này nói ngắn không ngắn, nói dài không dài. Nhất là vị trí thẩm phán mới nhất lần này sẽ phải vượt qua hàng núi những thử thách. Theo hiến pháp Mỹ, tổng thống đề cử một thẩm phán nhưng phải được Thượng viện phê duyệt, lần này xem ra vốn chẳng dễ dàng gì với Tổng thống Obama vì yếu tố thời gian tính – winning confirmation by the Republican-controlled Senate in an election year would be difficult, if not impossible.

Không ai dám nói chắc Tổng thống Obama sẽ thắng trong trận đánh này. Người ta chỉ biết chờ đợi. Tất nhiên sẽ có nhiều màn hay để xem. Móng tay nhọn và vỏ quýt dày… Chuyện gì cũng xảy ra được.
Nguyễn Thơ Sinh

More Stories...