Tổng thống và nội các mới của Miến Điện

Lý Anh

Trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 08/11/2015, Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (The National League for Democracy – NLD) của bà Aung San Suu Kyi giành được thắng lợi áp đảo với trên 80% số ghế nghị viên. NLD giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử, tất nhiên bà Suu Kyi phải trở thành tổng thống. Nhưng hiến pháp do quân đội soạn thảo và thông qua năm 2008 (hiến pháp 2008) quy định người nào có chồng con lấy quốc tịch ngoại quốc không thể làm tổng thống Miến Điện. Bà Suu Kyi lại có 2 con trai giữ quốc tịch Anh Quốc nên phải chọn người khác.
Ngày 01/02/2016, Quốc hội Miến Điện họp phiên đầu tiên bầu ra Chủ tịch Thượng viện và Chủ tịch Hạ viện. Ngày 10/03, hai vị Chủ tịch Thượng và Hạ viện cùng đại diện các nghị sĩ quân đội giới thiệu người của mình ra ứng cử tổng thống. Ngày 15/03/2016, Quốc hội Miến Điện bầu chánh phó Tổng thống Miến Điện. Kết quả, Ông Htin Kyaw, Hạ nghị sĩ, thành viên của NLD, đắc cử tổng thống với số phiếu 360/657 nghị sĩ Quốc hội. Hai người còn lại là ông Myint Swe, nghị sĩ quân đội, được 200 phiếu, trở thành phó tổng thống thứ nhất; Thượng nghị sĩ Henry Van Thio, thành viên của NLD, người dân tộc Kukis, bang Chin, được 72 phiếu, trở thành phó tổng thống thứ hai.
Từ 01/04, ông Htin Kyaw là vị tổng thống dân sự (civilian president) đầu tiên của Miến Điện sau hơn nửa thế kỷ bị quân đội nắm quyền. Ông là người bạn trung thành của thủ lãnh NLD Aung San Suu Kyi. Khi đề cử ông Htin Kyaw, bà Suu Kyi nói, NLD cử Htin Kyaw giữ chức tổng thống vì “Ông là người trung thực, chân thành, lại là người có kiến thức, học vấn cao, đáng kính phục…”.
Ngày 24/03, tân Tổng thống Miến Điện Htin Kyaw đề cử các thành viên trong nội các mới, trong đó có tên bà Aung San Suu Kyi, lãnh đạo của NLD.

Chân dung chánh, phó tổng thống Miến Điện
Htin Kyaw chào đời ngày 20/07/1946 tại Kung Yangon, vùng Hanthawaddy, con trai của nhà thơ Min Thu Wun (10/02/1909 – 15/08/2004) và bà Kyi Kyi. Sau khi tốt nghiệp trung học, chàng sinh viên Htin Kyaw học tại Viện Kinh tế, một phân hiệu của Đại học Khoa học và Nghệ thuật Rangoon. Năm 1968. khi còn làm phụ giảng, ông lấy bằng thạc sĩ kinh tế chuyên về thống kê. Năm 1970, ông đến Trung tâm Máy tính trường Đại học trở thành lập trình viên phân tích hệ thống. Năm 1971-1972 ông tiếp tục mở mang kiến thức tại Viện Khoa học máy tính, Đại học London. Năm 1975, Htin Kyaw hoàn thành bằng thạc sĩ thứ hai tại Đại học Rangoon về khoa học máy tính. Năm 1992 ông giữ chức Phó Cục trưởng Cục Kinh tế đối ngoại.
Ngày 22/09/2000, ông Htin Kyaw bị giam giữ 4 tháng trong nhà tù Insein về tội tổ chức cho bà Aung San Suu Kyi đi tìm hiểu tình hình ở phía ngoài tỉnh Rangoon. Từ năm 2012, ông là chuyên viên cao cấp điều hành Quỹ Daw Khin Kyi (tên gọi của thân mẫu bà Aung San Suu Kyi). Quỹ này do bà Suu Kyi sáng lập. Ông cũng là người bạn thân thiết của bà Suu Kyi, thỉnh thoảng còn làm tài xế cho bà.
Ngày 10/03/2016, ông được NLD đề cử vào danh sách những người ra ứng cử tổng thống. Ngày 15/03/2016, 360/652 nghị sĩ Quốc hội bầu ông giữ chức tổng thống thứ 9 (không kể thời gian tướng lĩnh quân đội làm tổng thống từ 18/09/1988 – 30/03/2011). Khi giành được thắng lợi trong cuộc bầu cử tổng thống, ông Htin Kyaw nói với ký giả Jonah Fisher của BBC News tại thủ đô Naypyidaw rằng: “Thắng lợi! Đây là thắng lợi của chị Aung San Suu Kyi. Cảm ơn!”. (Victory! This is sister Aung San Suu Kyi’s victory. Thank you!).
Như chúng ta đã biết, ông Htin Kyaw, người bạn thân thiết đồng thời là trợ thủ đắc lực của bà Yuang San Suu Kyi, đắc cử tổng thống, sẽ cho phép lãnh tụ NLD tham dự vào việc điều hành công việc của chính phủ Miến Điện một cách dễ dàng, dù trên thực tế bà không phải là tổng thống.
Nói thì dễ, thực tế ra sao là điều chưa thể nói trước được, vì theo hiến pháp 2008, quân đội vẫn có nhiều quyền hành ngăn cản việc điều hành chính phủ do NLD và bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo. Đặc biệt, viên tướng về hưu được quân đội đề cử ra tranh cử chức tổng thống cũng không phải là người có thiện ý với NLD và bà Aung San Suu Kyi. Ông ta chính là người trực tiếp gây khó khăn cho sự lãnh đạo của bà Aung San Suu Kyi với tư cách là người “trên tổng thống” như bà đã nói.
Ông Myint Swe, người được quân đội giới thiệu ra tranh cử chức tổng thống, là một trung tướng lục quân về hưu, hiện đang giữ chức tỉnh trưởng Ranggoon. Ông ta còn là đồng minh tin cậy của người hùng quân đội Than Shwe, từng làm tổng thống Miến Điện trong thời gian 13 năm 135 ngày. Qua đó chứng tỏ, dù Than Shwe đã về hưu 5 năm, vẫn còn phát huy ảnh hưởng của mình thao túng chính trường Miến Điện. Than Shwe là người tài giỏi về “chiến tranh tâm lý”, làm gì cũng kín đáo, không thể coi thường. Cuối năm 2015, khi ngồi đàm phán với bà Aung San Suu Kyi, tuy Than Shwe bày tỏ thiện chí của mình, thực ra chỉ là “tung hỏa mù”.
Myint Swe từng là cựu giám đốc an ninh trong quân đội nổi tiếng cứng rắn và thối nát hiện vẫn còn nằm trong danh sách trừng phạt của Hoa Kỳ vì đã ủng hộ chế độ độc tài chuyên chính. Năm 2007 ông ta từng đàn áp cuộc biểu tình của các nhà sư ở Miến Điện. Năm 2011 Myint Swe được đề cử ra tranh cử chức phó tổng thống, nhưng không đủ điều kiện vì con rể ông ta lấy quốc tịch Úc Đại Lợi. Lần này Myint Swe đắc cử vì đại diện quân đội nói con rể ông ta đã từ bỏ quốc tịch Úc trước ngày bầu cử Quốc hội.
Henry Van Thio là người dân tộc Kukis, bang Chin, một thành viên của NLD. Ông từng phục dịch trong quân đội Miến Điện với quân hàm Thiếu tá. Trong cuộc bầu cử Quốc hội tháng 11/2015, ông đắc cử nghị viên Thượng nghị viện. Ngày 10/03, NLD cử ông là ứng viên tổng thống của Thượng viện. Ngày 11/03, Thượng viện họp biểu quyết, ông được 148/224 nghị viên, đánh bại ứng viên do Đảng Liên minh Đoàn kết và Phát triển (Union Solidarity and Development Party) của quân đội, trở thành ứng viên tổng thống của Thượng viện. Ngày 15/03, trong cuộc bỏ phiếu của Quốc hội, ông được 79/652 nghị sĩ Quốc hội, trở thành phó tổng thống thứ hai.
Dư luận cho rằng, NLD và bà Aung San Suu Kyi cử ông Henry Van Thio ra làm phó tổng thống để thực hiện chủ trương đoàn kết, hòa hợp hòa giải giữa các sắc dân do bà Suu Kyi đề ra.

Nội các mới của Miến Điện
Theo quy định của hiến pháp 2008, Tổng Tư lệnh quân đội có quyền đề cử Bộ trưởng các bộ: Quốc phòng, Nội vụ và Bộ trưởng Bộ phát triển Biên giới. Số Bộ trưởng còn lại do Tổng thống đề cử. Ngày 17/03, Tổng thống Htin Kyaw giới thiệu danh sách các bộ thứ trưởng, trong đó bà Aung San Suu Kyi giữ chức Bộ trưởng các bộ: Ngoại giao, Giáo dục và Điện lực. Đồng thời giữ chức Chánh văn phòng Tổng thống. Như vậy, bà có cơ hội làm việc bên cạnh Tổng thống, có thể làm được những điều bà từng nói là… “trên Tổng thống”.
Bà Aung San Suu Kyi tham gia nội các là một bất ngờ đối với nhiều nhà quan sát. Đầu tuần này, người phát ngôn NLD Zaw Myint Maung cho biết, bà Aung San Suu Kyi có thể sẽ không tham gia chính phủ, chỉ điều hành đất nước qua vai trò lãnh đạo của một đảng cầm quyền.
Tuy nhiên, ông Trevor Wilson, cựu Đại sứ Úc Đại Lợi tại Miến Điện cho rằng, bà Aung San Suu Kyi “muốn trực tiếp ở trong trái tim của chính phủ và bà muốn làm điều đó một cách hợp lý. Đối với bà, hợp pháp là điều vô cùng quan trọng”. Ngoài ra, nếu giữ chức Ngoại trưởng, bà Suu Kyi sẽ được tham gia vào Hội đồng An ninh Quốc gia, mới có điều kiện đối phó được với quân đội.
Các thành viên trong Hội đồng An ninh Quốc gia Miến Điện gồm có 11 người: tổng thống, 2 phó tổng thống, Chủ tịch Thượng và Hạ nghị viện, Chánh phó Tổng tư lệnh Quân đội, Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Ngoại giao, Bộ trưởng Nội vụ và Bộ trưởng Bộ Phát triển Biên giới. Tuy nhiên, theo quy định của hiến pháp 2008, các vị Bộ trưởng Quốc phòng, Nội vụ, và Phát triển Biên giới đều do quân đội đảm nhận, cộng với chánh phó Tổng tư lệnh quân đội và phó tổng thống cũng là người của quân đội, như vậy, trong Hội đồng An ninh Quốc gia quân đội có 6 người, bà Aung San Suu Kyi có làm Bộ trưởng Ngoại giao vẫn chỉ có 5 người của NLD.
Danh sách Nội các Tổng thống Htin Kyaw đề cử cũng bao gồm một số cựu quan chức cấp cao trong Chính phủ trước cũng như một thành viên của Đảng Liên minh đoàn kết và phát triển (USDP) vốn có liên hệ chặt chẽ với quân đội. Điều này thể hiện cam kết và mong muốn của bà Aung San Suu Kyi là thành lập một chính phủ bao quát mọi nhóm lợi ích trong xã hội nhằm giải quyết những thách thức hiện nay của Miến Điện như xung đột giữa những người thiểu số ở biên giới, tình trạng nghèo đói, cơ sở hạ tầng xuống cấp, hệ thống y tế và giáo dục cần được cải thiện …
Ngày 13/02, The Myanmar Times cho biết, theo một nguồn tin đáng tin cậy của quân đội, Thống tướng Min Aung Hlaing, 60 tuổi, Tổng tư lệnh Quân đội và Đại tướng Soe Win, phó Tổng tư lệnh quân đội Miến Điện tiếp tục kéo dài nhiệm kỳ 5 năm. Tờ báo này cho biết, gần đây, các tướng lĩnh cao cấp trong quân đội mới họp bàn và đưa ra quyết định này.
Nhiều nhà bình luận thời sự cho rằng, các tướng lĩnh quân sự quyết định kéo dài nhiệm kỳ của chánh phó Tổng tư lệnh quân đội thêm 5 năm, có ý nghĩa vô cùng sâu sắc. Bất luận Liên minh Quốc gia vì Dân chủ do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo thông qua Tổng thống Htin Kyi thành lập một chính phủ như thế nào, đều chịu sự giám sát của Tổng tư lệnh quân đội.
Một “tuyệt chiêu” khác của phe quân sự là, hiến pháp 2008 quy định, nếu Miến Điện xảy ra chuyện gì căng thẳng, quân đội có quyền nhảy vào can thiệp và giành lấy quyền lãnh đạo đất nước. Hiến pháp đã ghi rõ như vậy, giới quân sự không cần thỏa hiệp với bà Aung San Suu Kyi.
NLD lên cầm quyền sẽ phải lãnh đạo đất nước Miến Điện có gần 55 triệu dân (theo điều tra dân số năm 2012), kinh tế lạc hậu, giữa các sắc dân thiểu số thưởng xảy ra xung đột, tàn sát lẫn nhau, tín đồ Phật giáo và Hồi giáo vẫn còn nhiều mâu thuẫn … Lãnh đạo một đất nước như vậy đã vô cùng gian nan cực khổ, nếu phe quân đội vốn có nhiều quyền hành theo hiến pháp 2008 quy định, không tạo điều kiện cho chính phủ mới làm việc, NLD càng gặp nhiều khó khăn hơn nữa…
Tóm lại, con đường dân chủ bà Aung San Suu Kyi cống hiến cả cuộc đời mới đạt được chỉ là bước đầu, sau này còn gặp khá nhiều chông gai!
Lý Anh

More Stories...