Tổng thống Obama thăm Việt Nam

Nguyễn Thơ Sinh

Tổng thống Barack Obama sẽ chính thức đến thăm Việt Nam vào cuối tháng 5 năm này. Đó là chuyện đã được Tòa Bạch ốc chính thức tuyên bốhồi tháng 03 năm 2016. Có thể nói đây là một sự kiện hiếm hoi đối với Việt Nam. Còn với người Mỹ, những ai làm ăn lớn (hoặc đang có ý định đầu tư) với Việt Nam, hay những người còn nấn ná ưu tư đếncuộc chiến cách đây hơn 40 năm, hoặc giới chính khách có hứng thú đặc biệt về khu vực Châu Á…sẽcó ít nhiềuhứng thú với chuyến đi này. Phần còn lại dân Mỹ chỉ coi chuyến đi này là một chuyến đi công cán nước ngoài bình thường (như bao nhiêu chuyến đi công cán bình thường khác) của Tổng thống Obama.

Có người nói đây là dịp rồng đến nhà tôm. Thực chất tôm hay rồng chỉ là khái niệm để so sánh về đẳng cấp lớn nhỏ giữa vị khách được mời và nước chủ nhà. Tổng thống Barack Obama là lãnh đạo của cường quốc kinh tế quân sự mạnh nhất hành tinh này. Ông đến thăm Việt Nam, một đất nước nhỏ bé vừa mới thoát khỏi những trì trệ kinh tế kéo dài trong nhiều thập niên sau một cuộcchiến tranh kéo dài hơn hai mươi năm. Tuy nhiên hiện nay Việt Nam đang đóng một vai trò quan trọng trong khu vực Đông Nam Á.

Người có thái dộ dè dặt sẽ không kỳ vọng bất cứ điều gì chắc chắn nơi chuyến viếng thăm này. Vài điểm nóngsẽđược đưa ra mổ xẻ như kế hoạch phát triển vành đai kinh tế Xuyên Thái Bình Dương TPP (TransPacific Partnership) mà Tổng thống Obama và Đảng Dân chủ của Hoa Kỳ ra công gầy dựng. Hoặc hai phía sẽ thảo luận về những xôn xao gần đây trước sự bành trướng thô bạo của Trung Quốctại biển Đông. Hay như vấn đề nâng cao bang giao giữa hai nước từng là đối thủ không đội trờichung trong quá khứ. Thỏa thuận Mỹ sẽ bán vũ khí cho Việt Nam hoặc có thể sẽbàn đến nhân quyền. Tuy nhiênbàn ít hay nhiều, bàn một cách nghiêm túc hay bàn chiếu lệ, có lẽ Tổng thống Obama phải đợi xem những lá bài mình cầm trên tay tốt xấu thế nào, để từ đó ông có thể định đoạt “đường binh” của mình. Kế đó là chuyện đi thăm thú. Tiệc tùng đãi đằng, tặng quà lưu niệm…

Được biết chuyến đi này do Cựu thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng mời (hồi đầu năm 2016)nhân dịp Tổng thống Obama tiếp đóncác nhà lãnh đạo khối ASEAN nhóm họp tại khu nghỉ mát Sunnylands của nam California. Tổng thống Obama lúc đó không nhận lời ngay lập tức. Ông chỉ xã giao và cười cợt (đưa đẩy cho dĩ hòa vi quý), nhưng sau đó Bạch Ốc xem lại lịch làm việc của Tổng thống Obama, kết quả một thông báo chính thức được công bố: Tổng thống Obama sẽ thăm Việt Nam cuối tháng 05 năm 2016 khi ông họp Hội nghị Thượng đỉnh Khối 07 Nước Lớn (G7) lần thứ 42 tổ chức tại Khách sạn Shima Kanko trên hòn đảo Kashiko, thuộc Thị trấn Shima, Tỉnh Mie của Nhật Bản. Coi như đây là chuyện một công đôi việc.

Còn nhớ cách đây không lâu, chính xác hơn vào tháng 03 năm 2016, Tổng thống Obama đã được lãnh đạo Cuba đón tiếp rất trân trọng tại La Havana. Tuy nhiên với bài phát biểu theo nhiều người cho là “nghe sướng lỗ tai”, phần đông dân chúng Cuba cảm thấy rất mát ruột. Nhưng với Fidel Castro thì đó là một thảm họa. Một quả bom lẽ ra không nên được châm ngòi. Tại sao? Bởi lời lẽ của bài diễn vănrất hùng hồn, đầy khí khách kiểu dân chủ Mỹ. Theo đó Tổng thống Obama nhấn mạnh: Dân chủ không phải là vũ khí mà là con đường tất yếu đưa Cuba đến những vinh quang trong tương lai. Rằng dân Cuba phải mạnh mẽ trong việc tự chọn cho mình một chính quyền dân chủ. Điều này đối với Fidel Castro là một cú đòn hiểm độc khiếnlục phủ ngũ tạng của ông máu bầm ứ đọng, uống đến chục cái mật gấu chưa chắc đã tan hết.

Đến Việt Nam lần này liệu Tổng thống Obama sẽ dè dặt hơn chăng? Nhiều người nói không thể kỳ vọng gì nhiều vào những công thức suy đoán. Tổng thống Obama sẽ cân nhắc thiện chí của các nhà lãnh đạo mới của Việt Nam một cách thật cẩn thận. Thời của Nguyễn Tấn Dũng đã qua vả lại tình hình của Cuba rất khác với tình hình tại Việt Nam hôm nay.

Với tài năng xử lý các tình huống khá thông minh, Tổng thống Obama chưa hề mích lòng ai tại những cuộc viếng thăm chính thức. Nói chung bất cứ nơi đâu ông đến, thiện cảm và sự tôn trọng gần như luôn luôn có (tuy nhiên chuyện thiên hạ nể phục ông “bằng mặt hay bằng lòng” không ai biết rõ). Sân khấu chính trị bao giờ chả thế. Không mặt nạ thì cũng phấn sáp vẽ vời, cười cợt và đưa đẩy. Tuy nhiên lần này đến Việt Nam Tổng thống Obama sẽ linh động, kiểu: Nếu ông được phía Việt Nam đối xử hào phóng, ông sẽ lựa lời mà nói cho vừa lòng Việt Nam.

Còn những hồ sơ nhân quyền? Chẳng ai dám hứa hẹn điều gì. Thiên hạ thừa biết trong quá khứ Mỹ không bao giờ cam kết những chiến lược lâu dài với bất cứ ai. Song Mỹ luôn có những điều chỉnh cần thiết trong việc bảo vệ tối đa lợi ích của nước Mỹ. Vì thế những đề tài trao đổi và những điểm nóng thảo luận sẽ được sử dụng như các phương tiện trao đổi, vốn được quyết định bởi tình hình thực tế trong thời điểm hiện tại. Tổng thống Obama sẽ không hành xử theo công thức cứng cỏi. Ngược lại ông sẽ mềm mỏng, biến hóa khôn khéo để các bước đàm phán đem về cho Mỹ những lợi ích cao nhất. Ngay cả chuyện ông sẽ hành xử (sẽ) khiến cho nhiều tổ chức và cá nhân cảm thấy bị “bỏ rơi” hay bị “bán đứng”!

Báo chí Việt Nam sẽ có dịp đăng tải những cái tít lớn. Bao nhiêu phần trăm (%) các hoạt động của cuộc viếng thăm sẽ được loan tải. Chi tiết nào sẽ được nhấn mạnh? Chi tiết nào sẽ được cho là không cần thiết? Kế hoạch chuẩn bị của Việt Nam cho chuyến viếng thăm được coi là lịch sử tầm cỡ này sẽ được thực hiện ra sao? Liệu các nhà phân tích và đội ngũ các nhà đối ngoại Việt Nam có ráo riết soạn thảo những kế hoạch tiếp đón? Dĩ nhiên tương tự như Tổng thống Obama, phía Việt Nam sẽ có những kế hoạch phản ứng đối phó dựa vào “thiện chí” của Tổng thống Obama. Lần này người ta sẽ hỏi: Liệu Việt Nam vẫn tiếp tục ca ngợi thành quả của chiến thắng năm 1975. Sẽ vẫntố cáo tội ác Đế quốc Mỹ xâm lược? Hay người ta sẽ sử dụng ngôn từ mới mẻ, nhẹ nhàng hơn để huy động và tận dụng mọi nỗ lực trong việc chuyển mối quan hệ “từ thù” sang mối quan hệ “khắn khít” (vốn không xa với môi hở răng lạnh là mấy).

Đó là chuyện của báo chí (mouthpiece) Việt Nam còn tâm trạng của người dân sẽ ra sao? Thái độ của họ như thế nào với việc nhà lãnh đạo tối cao của Hoa Kỳ đặt chân đến Việt Nam? Liệu dân Hà Nội sẽ đón tiếp ông khác với dân Sài Gòn hay dân Đà Nẵng? Ngoài những nơi này, Tổng thống Obama sẽ còn đi đến đâu nữa? Quà tặng của Việt Nam dành cho Tổng thống Obama sẽ là cái gì đây? Liệu những “phó-thường-dân”ở các thành phố lớn tại Việt Nam có tham gia vào những dịp “mổ bò” nơi quán cóc. Thông tấn xã vỉa hè, báo lá cải tự phát, Facebook và các trang mạng xã hội… Người già và người trẻ có suy nghĩ gì về một Obama điển trai và lịch lãm, thái độ của họ sẽ ra sao? Họ chờ đợi và kỳ vọng điều gì? Hay chuyện Tổng thống Obama viếng thăm Việt Nam chẳng có gì đáng nói. Hạn hán mới là chuyện to, cá chết dọc bờ biển miền trung mới là điểm nóng.Bao nhiêu phần trăm dân Việt quan tâm đến chuyến đi này? Nhất là khi Trung Quốc đang tiến hành xây dựng những nhà máy nguyên tử tại vùng biển đang tranh chấp với các nước trong vùng (trong đó có Việt Nam).

Còn Trung Quốc, thái độ của họ ra sao? Liệu họ có quan sát theo dõi thật kỹ (nhất cử nhất động) chuyến viếng thăm này? Họ có những động thái nào? Và họ sẽ làm gì khi những thỏa thuận giữa Tổng thống Mỹ và Việt Nam đạt được? Xét về mặt kinh tế, liệu họ có e dè hơn nếu như chuyến viếng thăm này sẽ mở màn cho những nỗ lực hợp tác đa diện và ở cấp độ thân thiết hơn giữa Mỹ và Việt Nam? Phản ứng của những công ty Việt Nam làm ăn với Trung Quốc? Các doanh nghiệp của Trung Quốc tại Việt Nam sẽ hồi hộp như thế nào? Còn giới đầu tư Mỹcóquan sát cẩn thận (hay không) để mình không rơi vào cảnh trâu chậm uống nước đục!

Thái độ của người Việt sinh sống ở Mỹ và các nước khác? Họ kỳ vọng điều gì? Liệu họ có theo dõi thật kỹ những phát biểu của Tổng thống Obama tại Việt Nam. Chắc thế!Bởi lẽ không phải vì họ rảnh rỗi mà vì họ luôn quan tâm đến những biến cố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế và an ninh tại quê nhà. Hoặc đơn giản hơn, họ chỉ muốn xem coi lần này Tổng thống Obama hành xử như thế nào với Việt Nam. Họ muốn biết xem ông có trung thực với những giá trị triết lý của Mỹ và coi đây là cơ hội đem chuông đi đánh xứ người? Hay ông sẽ ứng xử như một chính khách khôn khéo, mềm nắn rắn buông như đã từng thấy tại những cuộc viếng thăm các quốc gia khác trước đây của ông. Tạm thời hãy cứ đợi xem…

 

Nguyễn Thơ Sinh

 

More Stories...